شهزاده سمرقندی

یکی از بدترین سال‌ها برای آزادی بیان در افغانستان

اورزالا اشرف، فعال حقوق زنان و کودکان در افغانستان است که به بهانه سوم می، روز جهانی آزادی مطبوعات با او در مورد چشم‌انداز وضعیت مطبوعات در افغانستان گفتگویی کردم. او به زمانه گفت: «ترور،‌ تهدید و مرگ، ضرب و شتم و زندانی ساختن خبرنگاران، همگی بدترین اشکال نقض آزادی بیان و حتی نقض حقوق بشر است. این موضوعات همگی در سال گذشته در افغانستان وجود داشت.»

آن روزهای به یاد ماندنی

این بار از یک ترانه محلی روسی خواهم گفت و از این که چگونه در طول یک قرن به یک ترانه جهانی تبدیل شد. ترانه «روزگار خوب آن روزها بود» (Those were the days) یا به روسی «دالینایو دلینای.» این ترانه سال ۱۹۶۸ با کمک و پیشنهاد پل مک‌کارتنی، معروف‌ترین آهنگ‌ساز و خواننده زمان خود، به انگلیسی برگردانده شد. مک‌کارتنی آن را در اختیار خواننده جوان اهل ولز، مری هاپکین گذاشت که او هم آن را در مسابقه ترانه‌های «Opportunity Knocks» سال ۱۹۶۸ اجرا کرد. این ترانه در اجرای مری هاپکین به ترانه محبوب آن سال‌ها تبدیل شد.

روزنامه‌نگاری یعنی «از خود گذشتگی»

هر چند وضع روزنامه‌نگاری در تاجیکستان امروز به مراتب بهتر از کشورهای همسایه آن دانسته شده، اما روزنامه‌نگاری در تاجیکستان تازه به استقلال رسیده، کاری سخت و فرساینده محسوب می‌شود. به مناسبت روز جهانی آزادی مطبوعات با چند تن از روزنامه‌نگاران باسابقه تاجیک در تاجیکستان تماس گرفتم و از وضع روزنامه‌نگاری در چند سال آخر پرسیدم.

از بالالایکا تا گیتار

گیتار که معمولا در بین لولیان دوره‌گرد (کولی‌ها) روسیه و اروپای شرقی محبوبیت بسیار داشت به قلب جوانان و روشنفکران روسیه در شهرهای مرکزی راه یافت و در واقع جای اسباب موسیقی بسیار محبوب و معروف روسی «بالالایکا» را گرفت. حتا ترانه «کلینکا» که معروف‌ترین و از قدیمی‌ترین ترانه‌های مردم روس است و همیشه از قدیم با بالالایکا نواخته می‌شد، با گیتار اجرا شد.

موسیقی قزاقستان پس از شوروی

با وجود این که زبان روسی و فرهنگ دوران شوروی هنوز در قزاقستان پایدار است، اما جوانان قزاق در حال کشف و برگشت به فرهنگ قدیمی خودند. این را در کلیپ‌های ترانه‌های جدید آن‌ها می‌شود دید و همین‌طور فیلم‌های سال‌های اخیر که با استفاده از لباس‌های محلی و رسوم مردم قزاقستان ساخته شده است. مثلاً خواننده‌ی پر آوازه قزاق، اسیل اییم که صدای بسیار دلنشین دارد و همیشه در ترانه‌هایش از زبان دختر نجیب قزاق دشت‌نشین می‌خواند و آن را همراه با ویدیو فیلم‌های زیبایی به بازار می‌دهد.

«شهروند تاجیک سرمایه‌گذاری زیربنایی می‌خواهد»

برنارد کوشنر، وزیر خارجه فرانسه طی سفر خود به آسیای میانه در دوشنبه پایتخت تاجیکستان از حمایت مالی فرانسه از پروژه‌ی توسعه‌ی فرودگاه این شهر خبر داده است. در این باره با عبدالغفار کمال، تحلیل‌گر مسایل تاجیکستان گفت‌وگو کردم.

یک کمی شانس

زیواهه بن، خواننده اسراییلی است که سال ۱۹۶۸ به دنیا آمده و از محبوب‌ترین خواننده زن اسراییلی محسوب می‌شود. زیواهه بن با فیلم «یکی کمی شانس» ساخته زییف ریوچ مشهوز شد. این فیلم از دختر بااستعدادی می‌گوید که صدای خوبی دارد و با پدر نابینایش زندگانی می‌کند. تجربه‌های اول خوانند‌گی این دختر بسیار پر‌احساس روایت می‌شود و زیواهه بن در این فیلم تمام ترانه‌ها را با صدای خود اجرا می‌کند.

جشن گل سرخ در افغانستان زنده است

سیزده‌به‌در در افغانستان هم جشن گرفته می‌شود. در این باره‌ با شکریه برکزای، عضو پارلمان افغانستان و فعال حقوق زنان صحبتی داشتم. او می‌گوید: در افغانستان معمولاً کوشش می‌کنند که در چهارشنبه‌ی مربوطش جشن بگیرند یا در روز جمعه‌اش. در کنار اینکه لباس مخصوص به تن می‌کنند، در کنار اینکه دوست دارند با دوستان خودشان مصاحبت و رفت و آمد داشته باشند و در کنار اینکه می‌خواهند در جای سبز روی سبزه بنشینند. این را هم دوست دارند که اگر امکانش باشد با وسایل موسیقی محلی این روز را تجلیل بگیرند.

دردسرهای قتل یک روس برای تاجیکستان

ماجرای قتل خبرنگار روس به دست دو شهروند تاجیک که اقرار به این ماجرا کرده‌اند، بین تاجیکستان و روسیه مسایلی را ایجاد کرده است. اینکه دادگاه این دو متهم به قتل در تاجیکستان برگزار می‌شود یا روسیه، موضوع مورد بحث رسانه‌های این دو کشور است. در همین زمینه با عبدالغفار کمال، تحلیلگر مسایل سیاسی در تاجیکستان صحبت کردم و از او پرسیدم که مطبوعات تاجیکستان این موضوع را چطور پوشش می‌دهند.

«دوست دارم با گوگوش بخوانم»

«منیژه دولتوا» خواننده مشهور تاجیکی نامی آشنا برای دوستداران موسیقی در آسیای میانه است. افغان‌ها و ایرانیان نیز او را می‌شناسند و با ترانه‌ها و اجراهایش آشنایند. در ایام نوروز فرصتی شد با او به گپ و گفت‌وگو در باره کارهای تازه و فعالیت‌هایی که داشته، بنشینم.

رقص با دیکتاتور

فیروزه جمعه نیازوا در خوارزم به دنیا آمد. خوارزم از دوران به میدان آمدن جنبش پان‌تورکیسم در آسیای میانه هم قسمت شهرهای فارسی‌زبان دیگر مثل سمرقند و بخارا بوده است که این خود بحثی‌ست طولانی. ولی امروز از این خواننده گفتنم دلیل دیگری دارد و آن هم این است‌ که در جشن نوروز که روز ۲۲ مرت در تاشکند پایتخت ازبکستان برپا شد، رییس جمهور ازبکستان، اسلام کریم‌اف هنگام اجرای فیروزه جمعه نیازوا از جای خود برخاست و با او رقصید.

وقتی که نوروز یک جشن ممنوع بود

نوروز در آسیای میانه به خصوص بین مردم فارسی زبان تاریخ و خاطرات متفاوتی را پشت سر گذاشته است. انقلاب کارگری روسیه که دامنه آن به آسیای میانه هم رسید، با خود تغیرات ساختاری در این منطقه به وجود اورد. یکی از این تغییرات مربوط به نوروز می‌شود.
پیش از انقلاب روسیه، مردم آسیای میانه نوروز را به عنوان جشن سال نو گرامی می‌داشتند و مراسم زیادی در ایام این جشن برگزار می‌شد.

در آرزوی نوروزی امن

نوروز در مناطق زیادی از کشورهای همسایه هم جشن گرفته می‌شود، به ویژه در افغانستان. به همین بهانه هم با اورزالا اشرف، فعال فرهنگی در کابل گفت‌وگویی کردم و از او درباره‌ی حال و هوای نوروز در افغانستان پرسیدم. او گفت: «یک فضای نسبتاً ناامیدی بوجود آمده است که پس از چندسال هنوز هم ما با مشکلات زیادی باید دست و پنجه نرم کنیم. مشکلاتی که هنوز هم مطمئن نیستیم که چند سال دیگر را در بر خواهد گرفت که ما بتوانیم یک نوروز بسیار مصون و آرامی داشته باشیم. سالی داشته باشیم، که آرام باشد.»

سیل خوانندگان تازه کار در تاجیکستان

این روزها در تاجیکستان و در آسیای میانه، به بهانه نوروز جشن و کنسرت‌های زیادی برگزار می‌شوند. در این میان، ما نام‌های تازه و ناآشنایی را هم می‌بینیم که کنسرت‌های بزرگی برپا می‌کنند و صحنه این گونه کنسرت‌ها در واقع پر از مخاطب و بیننده است.

زنان زمینی و زمانی

در تاجیکستان هنوز مادر کدخدا، دهخدا، نور و اتحاد خانواده است. دوزخ در قلب مادر است از بس در غم فرزندان خود می‌سوزد. بهشت زیر پای اوست از بس بخشنده و آفریننده است. دعای او کلید درهای بسته است و قهر او انگار قهر خداست. از این‌جاست که در تاجیکستان هنوز اول دل مادر را به دست می آرند و بعد دل دیگران را

آیا هنوز «بهشت زیر پای مادران است»

چند روز روی آن فکر کردم که موضوع زن به خصوص مادر، در ترانه‌ها روز به روز کمتر و کمتر به کار می‌رود. دقت کردم، موضوع زن به خصوص در بین خوانندگان مرد تنها به عنوان معشوقه آمده است و دیگر مثل قدیم‌ها زن تنها مادر نیست. زن مقدس نیست انگار. شاید یکی از دلایل آن این است که زنان خود را به میدان کشیدند و در جامعه حق خود را ستانده‌اند و دیگر انگار کم‌تر به پشتیبانی مردان نیازمندند.

گلناره، ملکه ازبکستان

امروز از دختری خواهم گفت که با وجود این که دستش به همه ثروت و مال دنیا می‌رسد، در اوج بدنامی و نا‌محبوبی در بین مردم خود به سر می‌برد. گلناره کریموا، ملکه ازبکستان، گوگوشه، دختر ریس‌جمهور، شیر درنده و اژدهای آتش نفس از جمله نام و لقب‌های این دختر است.

ترانه‌های دست به دعا

می‌خواهم از موسیقی امروز تاجیک بگویم و تاثیر این همه مشکلات روزمره در ترانه‌های امروز آن. در چند سال گذشته سبک موسیقی رپ در تاجیکستان از موثرترین سبک‌ها بوده و پیروان زیادی داشته. مستر اسماعیل خواننده رپ نیز، با ترانه "‌تاجیک بچه" بین جوانان تاجیک بیداری ایجاد کرد طوری که برخی را حتا از سفر به روسیه برای کار سیاه باز داشت.

یک شب مشکوک در کوبا

همه در هتل فهمیده بود که چه اتفاقی رخ داده ولی نمی دانستند که قربانی من ام. وقتی به دوستان انگلیسی ام گفتم که آن فرد من ام که همه مدارکش را دزدیده اند، باورشان نمی شد؛
چون بسیار آرام و با خنده صحبت می کردم، چون ته دلم روشن بود. انگار می دانستم که این مشکل حل شدنی ست.
بدون پول و بدون مدرک در کوبا قدم زدن تجربه ای بود که به شما توصیه نمی کنم.

تحصیل، تحت تاثیر پرونده هسته‌ای ایران

در خبرها شنیدیم که دانشگاه‌های هلند چندی پیش اعلام کردند که در رشته‌هایی که به انرژی هسته‌ای مرتبط باشد، دیگر دانشجوی ایرانی نمی‌پذیرند. این خبر عکس‌العمل‌های زیادی را به دنبال داشت بهنام تائبی، استادیار دانشگاه داولب در هلند ویکی از اعضای کمپین اعتراض به طرح وزارت آموزش و پرورش هلند، در این باره با زمانه گفت و گو کرده است.