میراث فرهنگی

نزاع بی پایان در «سرزمین مقدس»

بیژن روحانی: تصمیم اسراییل برای گنجاندن نام دو آرامگاه کهن در فهرست میراث فرهنگی خود و سپس اعلام برنامه مرمت برای آنها، بار دیگر آتش اختلاف‌ را میان فسطینیان و یهودیان برافروخته کرد. مقامات فلسطینی می‌گویند اسراییل قصد دارد نشانه‌های اسلامی را از این سرزمین پاک کند، و یهودیان می‌گویند کسی نمی‌تواند منکر پیشینه کهن اجدادشان در آنجا شود. تصمیم اخیر اسراییل مورد انتقاد سازمان ملل نیز قرار گرفته است.

تاریخ کهن در انبارهای کهنه

گشوده شدن انبارهای موزه ملی ایران در روزهای گذشته به روی خبرنگاران، نشان داد بحث حفاظت و انبارداری در موزه‌های ایران با استانداردهای علمی فاصله زیادی دارد. وضعیت نامناسب نگهداری و طبقه بندی نشدن بسیاری از اشیاء در انبارها این پرسش را پدید آورد که اگر میزان رسیدگی به مهمترین موزه باستان‌شناسی در ایران چنین است، آن‌گاه وضعیت در سایر بخش‌های میراث فرهنگی چگونه است؟ رییس سازمان میراث فرهنگی پس از این بازدید اعلام کرد ساماندهی این انبارها حداقل سه سال زمان نیاز خواهد داشت

انتقادها به موزه ملی؛ کارشناسی یا جناحی؟

انتصاب مدیری جوان به مقام ریاست موزه ملی ایران، انتقادهایی را به تحصیلات و تجارب کاری او برانگیخته است. اما سازمان میراث فرهنگی با دفاع از این اقدام می‌گوید منتقدان می‌خواهند مانع از آشکار شدن تخلفات بزرگ در موزه ملی شوند. این سازمان همچنین اعلام کرده طی چهل سال گذشته اشیاء بسیار زیادی در انبارهای موزه آسیب دیده و یا از آن خارج شده و هرگز باز نگشته است.

میدان‌های اصفهان و مدیریت شهری

در حالی که هنوز احتمال حذف میدان نقش جهان اصفهان از فهرست میراث جهانی سازمان یونسکو برطرف نشده ، عملیات ساختمانی در یکی دیگر از میدان‌های کهن این شهر به مساله‌ای جدید تبدیل شده است. پروژه میدان عتیق اصفهان به دلیل حجم گسترده مداخلات در بافت تاریخی مورد انتقاد کارشناسان قرار گرفته اما مدیرعامل پروژه اعلام کرده این طرح زیر نظر کارشناسان میراث فرهنگی انجام می‌شود.

پیدا شدن تکه‌هایی جدید از متن کوروش

اعلام خبر کشف تکه‌هایی جدید از متن فرمان کوروش هخامنشی، باعث شد تا بار دیگر ارسال «استوانه کوروش» از موزه بریتانیا به ایران به تعویق بیفتد. به گفته مسئول بخش خاورمیانه موزه بریتانیا، این قطعات فوق العاده مهم در داخل خود موزه شناسایی شده‌اند. کارشناسان موزه اعلام کرده‌اند یکی از این دو قطعه کوچک حاوی بخش از میان رفته «استوانه کوروش» است. این قطعات برخلاف استوانه اصلی، شکلی مسطح دارند.

نابودی نهادهای فرهنگی و آموزشی در هائیتی

بیژن روحانی: زلزله‌ی بزرگ در هائیتی به نهادهای علمی، فرهنگی و آموزشی این کشور آسیب جدی وارد کرده است. سازمان جهانی یونسکو و تعدادی دیگر از سازمان‌های بین‌المللی مانند ایکوموس، فراخوان‌هایی برای نجات آثار تاریخی و فرهنگی هائیتی صادر کرده‌اند. یکی از مهم‌ترین این آثار قلعه‌ای است که بردگان سیاه پوست در سده‌ی نوزدهم برای مبارزه با برده‌داری و انقلاب علیه نظام استعماری ساختند.

همکاری گوگل و یونسکو در میراث جهانی

شرکت گوگل که این روزها مرزی برای فعالیت‌های خود نمی‌شناسد، به همراه سازمان جهانی یونسکو طرحی بزرگ را برای بازدید مجازی از مهم‌ترین بناها و محوطه‌های میراث جهانی آغاز کرده است. از این پس کاربران اینترنتی قادر خواهند بود از تمام گوشه و کنار محوطه‌هایی بازدید کنند که شاید هیچ‌گاه امکان حضور در آن را نیابند. در مرحله اول نوزده محوطه به این پروژه پیوسته‌اند، اما قرار است سایر محوطه‌های میراث جهانی نیز به تدریج شامل این طرح شوند.

پیروزی رنگ در معماری ایرانی

برنارد اوکین، استاد هنر و معماری اسلامی دانشگاه آمریکایی قاهره، هفدهم نوامبر در سخنرانی خود که به دعوت «انجمن ایران» در لندن برگزار شد، سیر به کارگیری رنگ و دگرگونی‌ روش‌های مربوط به آن را در این اقلیم مورد بررسی قرار داد. مثال‌های فراوان او به حاضران نشان داد چگونه رنگ در سده‌های گوناگون به عنصری غالب و جدایی ناپذیر در معماری ایرانی تبدیل شده و دورن و برون این معماری با جلوه‌های مختلف رنگ درآمیخته است.

سنگ‌های طلایی باستیل

برچیدن و فروش قطعات دیوار برلین در پاییز ۱۹۸۹ یک نمونه تاریخی بسیار مهم داشت. تخریب دژ قرون وسطایی باستیل که به زندان پاریس تبدیل شده بود سرآغاز حوادث مهم بعدی در انقلاب فرانسه شد. گرچه حجم‌ تخریب‌های دیگری که گریبان معماری و هنر قرون وسطایی را گرفت گسترده بود، اما در مقابل، مفهوم امروزی میراث فرهنگی و حفاظت از آن نیز از دل همین رویدادها ظهور کرد.

روح یک دیوار

بیژن روحانی: بیست سال پیش، پس از آزادشدن رفت‌وآمد شهروندان برلین شرقی به غرب، روند تخریب دیوار برلین آغاز شد. اما این پایان سرنوشت آن نبود. با از-بین-رفتن قدرت سیاسی، خلایی به وجود آمد که اجازه داد هرکس به تکه‌ای از تاریخ دست‌رسی پیدا کند. دیوار ناگهان به «تاریخ» تبدیل شد و قطعات خردشده‌ی آن به فروش رسید و مغازه‌ها و موزه‌ها به یک‌دیگر تبدیل شدند.

باستان شناسی در جنگ‌های معاصر

«هنر سنگرها» اکنون موضوع رشته جدیدی در باستان شناسی شده است. رشته‌ای که هدفش یافتن و تحلیل مفهوم اشیایی است هنری که سربازان در سنگرهای خود در طول جنگ‌های جدید به وجود آورده‌اند. این آثار شامل کنده‌کاری و حکاکی روی پوکه‌های فشنگ، غلاف‌های خالی خمپاره، و موارد دیگر است. دانشگاه بریستول در بریتانیا که این رشته را بنیان‌گذاری کرده به ارزش مردم‌شناسی این آثار در دوران معاصر نظر دارد.

مفهوم «میترا» یا پیمان در سنگ‌نگاره‌های ساسانی

در بسیاری از سنگ‌نگاره‌های ساسانی، حلقه‌ای از سوی ایزد به سوی پادشاه دراز شده است. عموما این صحنه‌ها به عنوان مجلس تاج‌گذاری و دیهیم ستانی تفسیر و حلقه نیز به عنوان فره ایزدی یا حلقه قدرت کیانی شناخته شده‌اند. اما اکنون پژوهشگری از دانشگاه وارسا در لهستان احتمال دیگری را نیز مطرح کرده که مطابق آن حلقه به عنوان نمادی از پیمان یا میترا میان پادشاه و ایزد مبادله می‌شود.

مزایده در کاخ‌های تهران

انتشار یک آگهی مزایده در خصوص فضاهای خدماتی و فرهنگی کاخ‌های گلستان، سعدآباد و نیاوران پرسش‌هایی را در خصوص چگونگی این واگذاری برانگیخته است. این آگهی که از سوی «کانون جهانگردی و اتومبیلرانی ایران» منتشر شده به این نگرانی دامن زده است که از این پس نحوه اداره فضاهای مرتبط با این مجموعه‌های تاریخی و موزه‌های منحصر به فرد تهران چگونه خواهد بود.

سایه کوروش بر روابط فرهنگی ایران و بریتانیا

روابط عمومی موزه بریتانیا در پاسخ به سؤال «زمانه» تأکید کرده است: این موزه به امانت دادن استوانه کوروش متعهد است و در حال حاضر اوضاع سیاسی ایران را زیر نظر دارد. پیش از این رییس سازمان میراث فرهنگی ایران هشدار داده بود چنان‌چه موزه بریتانیا همچنان به «بهانه» شرایط سیاسی از امانت دادن این استوانه پرهیز کند، ایران روابط و همکاری‌های فرهنگی خود را با موزه‌های بریتانیا قطع می‌کند. ایران از دهه ۸۰ خورشیدی تلاش کرده تا بار دیگر این سند تاریخی را برای نمایش عمومی از موزه بریتانیا قرض بگیرد.

آیین‌های کهن در فهرست میراث ناملموس جهان

ایران و شش کشور دیگر توانستند نوروز را به عنوان آیینی کهن در فهرست میراث ناملموس جهان ثبت کنند. سازمان یونسکو حفاظت از میراث ناملموس را به عنوان عامل اصلی حفظ تنوع و گوناگونی فرهنگی در سراسر جهان مورد تأکید قرار می‌دهد. امسال کشور چین با ثبت بیش از ۲۰ اثر فرهنگی، توانست بخش مهمی از آیین‌های کهن و هنرهای سنتی خود را به دنیا معرفی کند. فنون معماری چوبی در چین، زبان سوت از جزایر لاگومرای اسپانیا، رقص تانگو از آرژانتین و اروگوئه و آیین کهن شالی‌کاران ژاپنی از جمله موارد دیگر ثبت‌شده در این فهرست هستند.

شوش کهن کجا تمام می‌شود

میزان حریم و محدوده شهر کهن شوش محل اختلاف نظر میان باستان‌شناسان و مقامات سازمان میراث فرهنگی استان خوزستان شده است. این سازمان قصد دارد حریم ۱۲۰۰ هکتاری این شهر را تعدیل و کوچک کند. باستان شناسان کم کردن عرصه یک شهر کهن را به عنوان بدعتی خطرناک توصیف کرده‌اند، اما مقامات شهری معتقدند اختصاص چنین حریمی مانع از انجام کارهای عمرانی و توسعه شهری می‌شود.

ستاره شناسی و میراث جهانی

آسمان و ستاره‌هایش در طول هزاره‌ها همواره ذهن انسان را به خود مشغول کرده است. تلاش انسان در جهت شناخت و تفسیر نشانه‌های آسمان در آثار معماری، نقاشی، سنگ نگاره و دیگر اشکال هنری و فرهنگی بازتاب یافته است. کمیته میراث جهانی سازمان یونسکو قصد دارد با همکاری کشورهای مختلف برنامه‌ی گسترده‌ای را جهت شناخت آثاری که رابطه انسان و آسمان را نشان می‌دهند، اجرا کند. در فهرست مقدماتی این سازمان نام پارسه نیز به چشم می‌خورد.

انحراف دستگاه حفار در نزدیکی سی و سه پل

در روزهای گذشته انحراف دستگاه حفار تونل مترو در نزدیکی سی و سه پل اصفهان، نگرانی‌هایی را در مورد احتمال برخورد این دستگاه با پایه‌های پل برانگیخت. گرچه مدیرعامل سازمان قطار شهری اصفهان احتمال برخورد را تکذیب کرده است، اما شاهین سپنتا، روزنامه‌نگار و فعال میراث فرهنگی در اصفهان به زمانه می‌گوید هیچ تضمینی نیست که مترو در ادامه فعالیت‌های خود به آثار تاریخی این شهر آسیبی نزند. او هم‌چنین از آخرین تحولات در کارگاه مرمتی پل خواجو خبر می‌دهد.

عملکرد رحیم‌مشایی در میراث فرهنگی

در میان جنجال‌های سیاسی بر سر معاون اول شدن رحیم‌مشایی و سپس برکناری او، پرداختن به کارنامه مهندس الکترونیکی که چهار سال سکان هدایت سازمان میراث فرهنگی و گردشگری را بر عهده داشت، شاید فراموش شده باشد. مردی که مسئولیت خود در نهادهای حکومتی را از وزارت اطلاعات آغاز کرد و با ماجراهایی نظیر آبگیری سد سیوند، پرونده الواح گلی هخامنشی و مترو اصفهان، نامش بیش از وزیران محمود احمدی‌نژاد در مطبوعات و رسانه‌ها شنیده شد.

چشم‌انداز نابسامان سنگ‌نگاره‌های ساسانی

محوطه باستانی برم دلک در استان فارس که دارای دو سنگ نگاره مهم از دورانی ساسانی است وضعیتی بهتر از یک زباله‌دانی بزرگ و پراکنده ندارد. در هفته‌های اخیر نیز فعالیت بولدوزرها در این محوطه توجه افکار عمومی را تا حدی به آن جلب کرده است. رضا مرادی غیاث آبادی، پژوهشگر باستان‌شناسی، ضمن توصیف اهمیت این محوطه ساسانی به زمانه می‌گوید با ساماندهی این محوطه می‌شد آن را به محلی برای نمایش آثار باستانی همان منطقه تبدیل کرد. او نقش رسانه‌ها و دستگاه‌های رسمی را در بروز بی‌توجهی عمومی به چنین آثاری موثر می‌داند.