میراث فرهنگی

مسجد پاسارگاد؛ یک دوراهی دشوار

در قرون میانی اسلامی، در کنار آرامگاه کوروش و با استفاده از سنگ‌ و ستون‌های کاخ پاسارگاد مسجدی ساخته شد که تا هنگام جشن‌های دو هزار و پانصد ساله شاهنشاهی بقایای فروریخته آن وجود داشت. اکنون سازمان میراث فرهنگی اعلام کرده است قصد احیاء کردن آن مسجد را دارد. چگونه می‌توان در محوطه‌ای که دارای لایه‌های تاریخی متفاوت است، تمام آن‌ها را به نمایش گذاشت بدون آن‌که آسیبی به هیچ کدام از این لایه‌ها وارد شود؟

میراث چین در نمایش آغاز المپیک

در نمایش افتتاحیه المپیک پکن که بسیاری آن را بزرگ‌ترین نمایشی که تاکنون دیده شده نام داده‌اند، گوشه‌های مختلفی از تاریخ و میراث فرهنگی کهن چین نیز به نمایش درآمد. اپرای کونکو با قدمتی معادل ۶۰۰ سال که در فهرست میراث معنوی بشر از سوی سازمان یونسکو نیز به ثبت رسیده، بخشی از این مراسم را تشکیل می‌داد. مراسم عظیم و پرخرجی که علی‌رغم انتقاد‌هایی که به آن وارده شده، کار را برای برگزارکنندگان المپیک آینده در لندن دشوار خواهد کرد.

اشپیگل و تاریخ ایران

آیا سازمان ملل متحد در دام فریبی باستانی افتاده و کوروش را به اشتباه پادشاهی رئوف معرفی کرده است؟ این مضمون مقاله‌ای است که نشریه اشپیگل به تازگی در مورد تاریخ ایران منتشر کرده و در آن شخصیت کوروش را نتیجه نیرنگ‌های باستانی و همچنین تبلیغات سیاسی محمدرضا پهلوی، آخرین پادشاه ایران دانسته است. انتشار این مقاله پاسخ‌هایی اعتراض آمیز را از سوی ایرانیان به نشریه اشپیگل در پی داشته است.

پایکولی؛ برج ساسانی در کردستان عراق

باستان‌شناسان ایتالیایی به همراه همکاران کرد خود از دو سال پیش به مطالعات جدیدی در مورد برج و کتیبه‌ی پایکولی در عراق مشغول هستند. کتیبه‌ی پایکولی شرح چگونگی به سلطنت رسیدن نرسی پسر شاپور اول است که بعد از مرگ پدر و برادرانش از ارمنستان راهی ایران شد تا تاج و تخت را پس بگیرد. پایکولی میان قصرشیرین در ایران و سلیمانیه در عراق قرار دارد.

کنگره‌ی جهانی باستان‌شناسی نگران میراث ایران است

ششمین کنگره‌ی جهانی باستان‌شناسی در بیانیه‌ی خود ضمن مخالفت با حمله‌ی نظامی به ایران، همکاری باستان‌شناسان با نیروهای نظامی برای مشخص کردن مناطق تاریخی را نیز جایز ندانسته و آن را عاملی در جهت مشروعیت بخشیدن به اقدام نظامی تلقی کرده است. همچنین تعدادی از انجمن‌های غیردولتی در ایران نیز نگرانی خود را از احتمال بازگشت موقت استوانه‌ی کوروش از موزه‌ی بریتانیا به ایران اعلام کرده‌اند.

ایران کلیساهای خود را جهانی می‌کند

ثبت مجموعه کلیساهای ارامنه در آذربایجان، تعداد آثار ثبتی ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو را به ۹ مجموعه افزایش می‌دهد. ایران یک‌بار دیگر نیز برای ثبت این مجموعه تلاش کرده بود که به دلیل نقص مدارک موفق نشد. کمیته میراث جهانی امسال بار دیگر ارگ بم را در فهرست میراث جهانی در خطر قرار داد و هم‌چنین از ایران خواست تا به تلاش‌های خود برای کم کردن از ارتفاع برج جهان‌نما در اصفهان ادامه دهد. ترکیب آثار ثبتی ایران در یونسکو، علاوه بر ارزش‌های معماری، به تنوع فرهنگی در این کشور نیز اشاره دارد.

آبشارهای شوشتر و فاضلاب شهری

سازه‌های آبی شوشتر که مجموعه‌ای است از یک کار مهندسی دقیق از دوران ساسانی، به دلیل ورود فاضلاب شهری احتمال دارد بخت ثبت شدن در فهرست میراث جهانی را به دست نیاورد. کارشناسانی از کمیته میراث جهانی به زودی با سفر به ایران این موضوع را از نزدیک بررسی می‌کنند. این سازه‌ها شامل رودها و کانال‌های مصنوعی، سدها و آب بندها، آبشارها و آسیاب‌های تاریخی است.

سکه‌های عرب - ساسانی

به کاربردن اصطلاح «عرب - ساسانی» برای تعدادی از سکه‌های قدیمی از سوی یک سایت فروش اینترنتی، تعجب و حساسیت تعدادی از کاربران ایرانی را در روزهای گذشته برانگیخت. اما واقعیت آن است که این اصطلاح در مورد سکه‌هایی که توسط اعراب از روی نمونه‌های ساسانی یزدگرد سوم و خسرو دوم ضرب شده به کار می‌رود. در این سکه‌ها تصویر شاه و آتشدان‌های ساسانی همچنان وجود دارد، اما کلماتی به عربی به آن اضافه شده است. در قرن اول هجری سکه‌های بیزانسی نیز توسط اعراب مورد استفاده قرار می‌گرفت.

هیبیس؛ معبد داریوش در مصر

معبد هیبیس در واحه الخرقه در مصر به دستور داریوش اول ساخته و وقف خدایان مصری شد. معبد برای قرن‌ها زیر شن نسبتا سالم باقی مانده بود. روی دیوارهای معبد نقش داریوش در هیأت یک فرعون و در کنار خدایان و الهگان مصری قرار دارد. در یکی دیگر از این تصاویر، داریوش به شکل یک کودک از سینه الهه‌ای شیر می‌نوشد. نام او نیز با خط هیروگلیف در نقاط مختلف معبد به چشم می‌خورد.

دژ ایرانی در مصر

باستان‌‌شناسان مصری خبر از کشف ساختمانی مربوط به دوران هخامنشی در سی کیلومتری آبراهه سوئز داده‌اند. با این حال هنوز اطلاعات دقیقی از ساختار معماری این ساختمان هخامنشی اعلام نشده است. حضور این سلسله ایرانی در مصر به دوران کمبوجیه باز می‌گردد. داریوش اول نیز راه‌آبی میان دریای سرخ و رود نیل را مجدداً برقرار کرد. روی مجسمه‌ای از او که در مصر ساخته شده در کنار خط میخی، علائم هیروگلیف مصری نیز به کار رفته است.

فتحعلی شاه چگونه آقای لوور شد

مولفان کتاب «سرزمین لوور»، کتابی که آثار این موزه بزرگ را از جنبه موضوعی بررسی کرده است، لقب غیر رسمی آقای لوور را به پرده‌ای نقاشی از دومین پادشاه قاجار داده‌اند. لباس‌های فاخر پادشاه، ریش بلند و سیاه، کمر تنگ و باریک و دستان ظریف و زنانه از خصوصیات اکثر تابلوهای موجود از فتحعلی شاه است. این پادشاه تصاویری از خود را توسط سفرایش به دربارهای اروپایی می‌فرستاد.

شهرهای فراموش شده

گرچه در تمام حوزه‌های تمدنی، شهرهای مهم فراموش‌شده‌ای وجود دارند، اما در ایران تعداد و پراکندگی این شهرها که روزگاری از زمره مهم‌ترین و کلیدی‌ترین شهرهای ایرانی بوده‌اند، پرسش‌برانگیز است. شهرهای فراموش‌شده به واقعیتی مهم نیز که همان انقطاع یا گسست فرهنگی است، اشاره دارند. در بسیاری موارد اطلاعات امروزی ما از این شهرها بسیار اندک و جزیی است.

ساختار شهر استخر

به تازگی آزمایش‌های ژئوفیزیک در بخشی از شهر استخر ساختاری شطرنجی را آشکار کردند که با شهرهای یونانی قابل مقایسه است. استخر در هفت کیلومتری شمال پارسه از مهم‌ترین شهرهای کهن ایران است و در یک بازه زمانی از دوران هخامنشی تا سده‌های چهارم و پنجم قمری رونق داشته است. اهمیت آیینی استخر برای ساسانیان، شاید قابل قیاس با اهمیت آیینی پارسه برای هخامنشیان باشد. کاوش‌ها و مطالعات شهر استخر به مدت هفتاد سال متوقف مانده بود.

سرنوشت نامعلوم گِل‌نوشته‌های هخامنشی و جام طلایی

خانواده قربانیان انفجاری در مرکز تفنگ‌داران آمریکایی در بیروت، بار دیگر درخواست تأمین غرامت خود را از طریق مصادره گِل‌نوشته‌های هخامنشی ایران که نزد دانشگاه شیکاگو به امانت گذاشته شده، مطرح کرده‌اند. پیش از این نیز خانواده قربانیان انفجاری در اورشلیم چنین درخواستی را ارائه کرده بودند؛ درخواستی که با معاهدات جهانی حفاظت از میراث فرهنگی در تضاد است. هم‌چنین در روزهای گذشته بحث در مورد تعیین اصالت یک جام طلایی منسوب به دوران هخامنشی که در بریتانیا به حراج گذاشته شده، بالا گرفته است.

برج پیزا در جای خود استوار شد

پس از ۱۸ سال، مسؤولان پروژه برج کج پیزا در ایتالیا اعلام کردند دیگر احتمال سقوط این بنای تاریخی وجود ندارد و برج در وضعیت جدید خود حداقل به مدت ۳۰۰ سال باقی خواهد ماند. عملیات استحکام‌بخشی‌ با برداشتن خاک زیر برج و مستحکم کردن شالوده آن صورت گرفته است. همچنین از میزان انحراف آن به میزان ۴۸ سانتیمتر کاسته شده است. برج قرن دوازدهمی پیزا در کنار کلیسای جامع و تعمیدگاه، یکی از مشهورترین برج‌های دنیاست.

روز جهانی تنوع فرهنگی و حفاظت از زبان‌ها

اعلامیه جهانی یونسکو در مورد تنوع فرهنگی، گوناگونی زبان را یکی از مهم‌ترین جلوه‌های این تنوع به شمار می‌آورد. سال ٢٠٠٨ نیز از سوی این سازمان به نام سال جهانی زبان ها نامگذاری شده است. در میان پروژه‌های تحت حمایت این سازمان در این سال، مطالعه و تحقیق در مورد زبان بختیاری و گویش کردی هورامی نیز وجود دارد.

دهه‌ی شصت و هنر همگانی

ظهور پاپ آرت را در فضای هنری اروپا و آمریکا می‌توان در ارتباط با فرهنگ توده، افزایش آگهی‌های تبلیغاتی، حضور مسلط رسانه‌ها و فرهنگ مصرفی درک کرد. اگر واقعیت دور و بر ما را بطری‌های کوکاکولا و تصاویر هنرپیشگان سینما می‌سازد، چرا هنر باید از نشان دادن آنها طفره برود و یا همچنان در قید و بند هنرهای انتزاعی باقی بماند. اما آیا پاپ آرت در تحلیل نهایی اعتراضی بود از جنس جنبش اجتماعی دهه‌ی شصت و یا خود در دل «صنعت فرهنگ» جذب و به عنوان کالایی جدید و جذاب به بازار عرضه شد؟

تداوم همکاری ایتالیا در بازسازی ارگ بم

دولت ایتالیا که به همراه ژاپن بیشترین سهم را درهمکاری و کمک به پروژه نجات‌بخشی ارگ تاریخی بم داشته است، قصد دارد غیر از مرمت یکی از برج‌های حصار دفاعی، عملیات حفاظتی جدیدی را در کاروانسرای این ارگ آغاز کند. همکاری این کشور با پروژه ارگ بم تاکنون شامل آسیب شناسی و تخمین خسارت‌ها، مرمت و حفاظت و همچنین برگزاری یک کنفرانس جهانی در مورد بم در شهر رم بوده است.

شمس در کدام شهر خفته است؟

با اعلام خبر کشف مقبره‌ی جدید شمس تبریزی در شهر تبریز، تعداد اماکن منسوب به آرامگاه این عارف بزرگ به بیش از چهار شهر رسید. تا کنون به طور عمده از شهرهای خوی در ایران و قونیه در ترکیه به عنوان مکان‌های احتمالی خاکسپاری او نام برده شده است؛ گر چه شهرهایی در افغانستان و پاکستان نیز دارای آرامگاه‌هایی به نام شمس تبریزی هستند. اثبات وجود آرامگاه اصلی در هر کدام از این شهرها، علاوه بر تأثیرات فرهنگی، در جلب گردشگر و زائر نیز موثر خواهد بود.

زیسا، بهشت زمینی

اقامتگاه تابستانی پادشاه سیسیل، نام خود را از واژه عزیز گرفت و طرح باغ‌سازی‌اش را از پردیس‌های ایرانی. در تالار چشمه، جایی که آب پس از گذر از جویی مرمرین به استخری در باغ می‌ریزد که وسطش کوشکی قرار گرفته، می‌توان ترکیب مقرنس را با موزاییک‌های بیزانسی و نقاشی‌های اروپایی با موضوعات اسطوره‌ای مشاهده کرد.