بیژن روحانی

صد سال شرق‌شناسی در خطر فراموشی

تصمیم دولت ایتالیا مبنی بر توقف فعالیت‌های مؤسسه ایتالیایی مطالعات شرق و آفریقا، مورد اعتراض گروه وسیعی از دانشگاهیان از کشورهای مختلف قرار گرفته است. این مؤسسه ضمن فعالیت در کشورهای گوناگون، در ایران و در سال‌های پیش از انقلاب، علاوه بر کاوش‌های باستان‌شناسی در شهر سوخته، عملیات مرمت و حفاظت در پارسه، مسجد جامع اصفهان، عالی قاپو، چهل ستون و هشت‌بهشت را به انجام رسانده بود. در چند سال گذشته و پس از یک وقفه طولانی، فعالیت‌های این گروه در ایران مجدداً از سرگرفته شد

آبشارهای شوشتر و فاضلاب شهری

سازه‌های آبی شوشتر که مجموعه‌ای است از یک کار مهندسی دقیق از دوران ساسانی، به دلیل ورود فاضلاب شهری احتمال دارد بخت ثبت شدن در فهرست میراث جهانی را به دست نیاورد. کارشناسانی از کمیته میراث جهانی به زودی با سفر به ایران این موضوع را از نزدیک بررسی می‌کنند. این سازه‌ها شامل رودها و کانال‌های مصنوعی، سدها و آب بندها، آبشارها و آسیاب‌های تاریخی است.

جنگ و صلح در دوران قاجار

کتاب‌ «جنگ و صلح در دوران قاجار» که مجموعه مقالاتی است از صاحب‌نظران مختلف، ساز و کار حکومت قاجارها در نحوه تعامل‌شان با قدرت‌های بزرگ روزگار خود را بررسی کرده و به قراردادهای صلح و سیاست اعطای امتیازهای انحصاری اقتصادی در آن دوران می‌پردازد. کتاب، می‌کوشد برخی قضاوت‌های عمومی و تاریخی در مورد قاجاریه را مورد بررسی مجدد قرار دهد.

سکه‌های عرب - ساسانی

به کاربردن اصطلاح «عرب - ساسانی» برای تعدادی از سکه‌های قدیمی از سوی یک سایت فروش اینترنتی، تعجب و حساسیت تعدادی از کاربران ایرانی را در روزهای گذشته برانگیخت. اما واقعیت آن است که این اصطلاح در مورد سکه‌هایی که توسط اعراب از روی نمونه‌های ساسانی یزدگرد سوم و خسرو دوم ضرب شده به کار می‌رود. در این سکه‌ها تصویر شاه و آتشدان‌های ساسانی همچنان وجود دارد، اما کلماتی به عربی به آن اضافه شده است. در قرن اول هجری سکه‌های بیزانسی نیز توسط اعراب مورد استفاده قرار می‌گرفت.

هیبیس؛ معبد داریوش در مصر

معبد هیبیس در واحه الخرقه در مصر به دستور داریوش اول ساخته و وقف خدایان مصری شد. معبد برای قرن‌ها زیر شن نسبتا سالم باقی مانده بود. روی دیوارهای معبد نقش داریوش در هیأت یک فرعون و در کنار خدایان و الهگان مصری قرار دارد. در یکی دیگر از این تصاویر، داریوش به شکل یک کودک از سینه الهه‌ای شیر می‌نوشد. نام او نیز با خط هیروگلیف در نقاط مختلف معبد به چشم می‌خورد.

دژ ایرانی در مصر

باستان‌‌شناسان مصری خبر از کشف ساختمانی مربوط به دوران هخامنشی در سی کیلومتری آبراهه سوئز داده‌اند. با این حال هنوز اطلاعات دقیقی از ساختار معماری این ساختمان هخامنشی اعلام نشده است. حضور این سلسله ایرانی در مصر به دوران کمبوجیه باز می‌گردد. داریوش اول نیز راه‌آبی میان دریای سرخ و رود نیل را مجدداً برقرار کرد. روی مجسمه‌ای از او که در مصر ساخته شده در کنار خط میخی، علائم هیروگلیف مصری نیز به کار رفته است.

فتحعلی شاه چگونه آقای لوور شد

مولفان کتاب «سرزمین لوور»، کتابی که آثار این موزه بزرگ را از جنبه موضوعی بررسی کرده است، لقب غیر رسمی آقای لوور را به پرده‌ای نقاشی از دومین پادشاه قاجار داده‌اند. لباس‌های فاخر پادشاه، ریش بلند و سیاه، کمر تنگ و باریک و دستان ظریف و زنانه از خصوصیات اکثر تابلوهای موجود از فتحعلی شاه است. این پادشاه تصاویری از خود را توسط سفرایش به دربارهای اروپایی می‌فرستاد.

شهرهای فراموش شده

گرچه در تمام حوزه‌های تمدنی، شهرهای مهم فراموش‌شده‌ای وجود دارند، اما در ایران تعداد و پراکندگی این شهرها که روزگاری از زمره مهم‌ترین و کلیدی‌ترین شهرهای ایرانی بوده‌اند، پرسش‌برانگیز است. شهرهای فراموش‌شده به واقعیتی مهم نیز که همان انقطاع یا گسست فرهنگی است، اشاره دارند. در بسیاری موارد اطلاعات امروزی ما از این شهرها بسیار اندک و جزیی است.

ساختار شهر استخر

به تازگی آزمایش‌های ژئوفیزیک در بخشی از شهر استخر ساختاری شطرنجی را آشکار کردند که با شهرهای یونانی قابل مقایسه است. استخر در هفت کیلومتری شمال پارسه از مهم‌ترین شهرهای کهن ایران است و در یک بازه زمانی از دوران هخامنشی تا سده‌های چهارم و پنجم قمری رونق داشته است. اهمیت آیینی استخر برای ساسانیان، شاید قابل قیاس با اهمیت آیینی پارسه برای هخامنشیان باشد. کاوش‌ها و مطالعات شهر استخر به مدت هفتاد سال متوقف مانده بود.

سرنوشت نامعلوم گِل‌نوشته‌های هخامنشی و جام طلایی

خانواده قربانیان انفجاری در مرکز تفنگ‌داران آمریکایی در بیروت، بار دیگر درخواست تأمین غرامت خود را از طریق مصادره گِل‌نوشته‌های هخامنشی ایران که نزد دانشگاه شیکاگو به امانت گذاشته شده، مطرح کرده‌اند. پیش از این نیز خانواده قربانیان انفجاری در اورشلیم چنین درخواستی را ارائه کرده بودند؛ درخواستی که با معاهدات جهانی حفاظت از میراث فرهنگی در تضاد است. هم‌چنین در روزهای گذشته بحث در مورد تعیین اصالت یک جام طلایی منسوب به دوران هخامنشی که در بریتانیا به حراج گذاشته شده، بالا گرفته است.

برج پیزا در جای خود استوار شد

پس از ۱۸ سال، مسؤولان پروژه برج کج پیزا در ایتالیا اعلام کردند دیگر احتمال سقوط این بنای تاریخی وجود ندارد و برج در وضعیت جدید خود حداقل به مدت ۳۰۰ سال باقی خواهد ماند. عملیات استحکام‌بخشی‌ با برداشتن خاک زیر برج و مستحکم کردن شالوده آن صورت گرفته است. همچنین از میزان انحراف آن به میزان ۴۸ سانتیمتر کاسته شده است. برج قرن دوازدهمی پیزا در کنار کلیسای جامع و تعمیدگاه، یکی از مشهورترین برج‌های دنیاست.

«افزایش قیمت آثار هنری به نفع همه است»

شادی قدیریان، هنرمند عکاس، در گفت‌ و گو با زمانه تأکید می‌کند فارغ از این‌که چه عاملی سبب افزایش قیمت آثار هنرمندان معاصر ایرانی در حراجی‌های دبی شده باشد، این اتفاق به نفع همه و حتا به نفع کسانی است که اثری از آن‌ها در این بازارهای هنری شرکت نداشته است. به اعتقاد او هم‌سان شدن ارزش آثار هنری در داخل ایران و خارج از آن، در نهایت باعث توجه بیشتر و تأثیر مثبت بر کار تمام هنرمندان ایرانی می‌شود.

روز جهانی تنوع فرهنگی و حفاظت از زبان‌ها

اعلامیه جهانی یونسکو در مورد تنوع فرهنگی، گوناگونی زبان را یکی از مهم‌ترین جلوه‌های این تنوع به شمار می‌آورد. سال ٢٠٠٨ نیز از سوی این سازمان به نام سال جهانی زبان ها نامگذاری شده است. در میان پروژه‌های تحت حمایت این سازمان در این سال، مطالعه و تحقیق در مورد زبان بختیاری و گویش کردی هورامی نیز وجود دارد.

روز جهانی موزه در دنیای مجازی

امسال برای اولین بار یک مناسبت فرهنگی و جهانی در دنیای مجازی «Second Life» یا «زندگی دوم» برگزار می‌شود. شورای بین‌المللی موزه‌ها با همکاری موزه نوآوری «The Tech» این مراسم را در نسخه مجازی این موزه برگزار و از تمام کاربران دعوت کرده است تا ضمن بازدید از آن با موزه‌داران و متخصصان هنر از سراسر دنیا به بحث بنشینند. کاربران خود امکان برپایی نمایشگاه‌های دلخواه را نیز خواهند داشت و نمایشگاه برگزیده‌ی دنیای مجازی مورد تقدیر قرار می‌گیرد.

دهه‌ی شصت و هنر همگانی

ظهور پاپ آرت را در فضای هنری اروپا و آمریکا می‌توان در ارتباط با فرهنگ توده، افزایش آگهی‌های تبلیغاتی، حضور مسلط رسانه‌ها و فرهنگ مصرفی درک کرد. اگر واقعیت دور و بر ما را بطری‌های کوکاکولا و تصاویر هنرپیشگان سینما می‌سازد، چرا هنر باید از نشان دادن آنها طفره برود و یا همچنان در قید و بند هنرهای انتزاعی باقی بماند. اما آیا پاپ آرت در تحلیل نهایی اعتراضی بود از جنس جنبش اجتماعی دهه‌ی شصت و یا خود در دل «صنعت فرهنگ» جذب و به عنوان کالایی جدید و جذاب به بازار عرضه شد؟

تداوم همکاری ایتالیا در بازسازی ارگ بم

دولت ایتالیا که به همراه ژاپن بیشترین سهم را درهمکاری و کمک به پروژه نجات‌بخشی ارگ تاریخی بم داشته است، قصد دارد غیر از مرمت یکی از برج‌های حصار دفاعی، عملیات حفاظتی جدیدی را در کاروانسرای این ارگ آغاز کند. همکاری این کشور با پروژه ارگ بم تاکنون شامل آسیب شناسی و تخمین خسارت‌ها، مرمت و حفاظت و همچنین برگزاری یک کنفرانس جهانی در مورد بم در شهر رم بوده است.

جنبش می ۶۸ در ایتالیا

در میان حوادث جنبش ۱۹۶۸ در ایتالیا، شورش در برابر دانشکده معماری رم در واله جولیا اهمیتی نمادین دارد. در آن روز دانشجویان در برابر پلیس مقاومت کردند و تعدادی از آنها را نیز مضروب ساختند. پیر پائولو پازولینی، شاعر و سینماگر نامدار از حمله‌ی دانشجویان به ماموران پلیس انتقاد کرد و آنان را بازیچه بورژوازی جدید خواند که به فرزندان فقرا و حاشیه‌نشینان، یعنی ماموران پلیس، آسیب می‌زنند.

اژدهای ایرانی در المپیک چین

مجسمه‌ای از جمشید مرادیان به مرحله نهایی داوری برای انتخاب تندیس‌های محیطی المپیک چین راه یافته است: اژدهایی حلقه‌زده گرد کره زمین. مرادیان در گفت و گو با زمانه از آخرین اثر خود، نقش آثار حجمی در فضاهای شهری و روند سفارش و گزینش این آثار برای قرار گیری در میادین شهر سخن می‌گوید.

شمس در کدام شهر خفته است؟

با اعلام خبر کشف مقبره‌ی جدید شمس تبریزی در شهر تبریز، تعداد اماکن منسوب به آرامگاه این عارف بزرگ به بیش از چهار شهر رسید. تا کنون به طور عمده از شهرهای خوی در ایران و قونیه در ترکیه به عنوان مکان‌های احتمالی خاکسپاری او نام برده شده است؛ گر چه شهرهایی در افغانستان و پاکستان نیز دارای آرامگاه‌هایی به نام شمس تبریزی هستند. اثبات وجود آرامگاه اصلی در هر کدام از این شهرها، علاوه بر تأثیرات فرهنگی، در جلب گردشگر و زائر نیز موثر خواهد بود.

زیسا، بهشت زمینی

اقامتگاه تابستانی پادشاه سیسیل، نام خود را از واژه عزیز گرفت و طرح باغ‌سازی‌اش را از پردیس‌های ایرانی. در تالار چشمه، جایی که آب پس از گذر از جویی مرمرین به استخری در باغ می‌ریزد که وسطش کوشکی قرار گرفته، می‌توان ترکیب مقرنس را با موزاییک‌های بیزانسی و نقاشی‌های اروپایی با موضوعات اسطوره‌ای مشاهده کرد.