رادیو زمانه

تاریخ انتشار: ۳ آذر ۱۳۸۶
مجلۀ گفتاری جُنگ صدا

یادمان «بیژن مفید» و یادی از «شهر قصه» (2)

«بیژن مفید» نویسنده و کارگردان این نمایشنامه خود اجرای نقش شخصیت‌های روباهِ ملا و شتر نقال، و «بهمن مفید» برادر او در نقش خرس رمال و بُز بزار، و بالاخره کوچک‌ترین برادرش «هومن مفید» نقش موش عاشق را به عهده داشتند. نقش داستان‌گوی «شهر قصه» را نیز «جمیله ندایی» به عهده داشت که در آن زمان همسر «بیژن مفید» بود.

«سهیل سوزنی»، در «شهر قصه» نقش طوطی شاعر و اسب عصار را ایفا می‌کرد. از دیگر بازیگران این نمایشنامه می‌توان «تهمینه مدنی» را در نقش کوتاه خاله سوسکه، «عباس جاویدان» را در نقش گربه، «فرهاد صوفی» را در نقش سگ و «آرش» را در نقش میمون نام برد. اصلی‌ترین شخصیت در «شهر قصه» اما فیل بود که ایفای نقش آن را در همۀ اجراها «حسین والامنش» به عهده داشت.

پرده دوم «شهر قصه» با یک قطعۀ مونولوگ یا تک‌گویی شروع می‌شود که در واقع به‌صورت مستقل و جدا از بافت و ساختار کلی نمایشنامه است. آنجا که «خر» شهر قصه پیش میمونِ عریضه‌نویس، دارد نامه‌ای را دیکته می‌کند. «آره! داشتیم چی می‌گفتیم؟ بنویس!» تکیه کلامی که او در این واگویه به کار می‌برد یعنی «حالیته؟» را بعدها در بسیاری از متن‌ها و قطعه‌های نمایشی و به‌خصوص در ترانه‌های ایرانی به کار گرفتند که هنوز هم کاربرد دارد و شنیده‌ایم و می‌شنویم. این صدا و اجرای استادانه از آنِ «محمود استادمحمد» است که ایفای نقش «خر» را به عهده داشت.
«محمود استادمحمد» خود یکی از کارگردان‌ها و تئاتر نویس‌های خوب ایران بود که شاید بعضی از ما هنوز اجرای نمایشنامۀ معروف «آسید کاظم» را به بازی و کارگردانی او در تلویزیون ملی ایران آن زمان به یاد داشته باشیم.


اولین نمایش «شهر قصه« ـ 21 شهریور 1347ـ جشن هنر شیراز

بخش دوم نمایشنامه «شهر قصه» همانطور که گفته شد با مونولوگ یا تک‌گویی «خر» شروع می‌شود و تا پایان آن با زبانی غنی و کلامی برگرفته از گفتار مردم عادی کوچه و بازار و ترانه‌ها و متل و ضرب‌المثل‌های معروف و جاری و ساری در فرهنگ عامۀ مردم ایران ادامه می‌یابد. در جایی از این بخش، ترانۀ بسیار مشهور و قدیمی «مادرم زینب خاتون، گیس داره قدِ کمون، به کس کسونم نمیده، به همه کسونم نمیده» را می‌شنویم.
این ترانه سالها پیش در اولین کوشش جدی و پیگیری که در جهت جمع‌آوری ترانه‌ها و متل‌های رایج در فرهنگ فولکور مردم ایران توسط «صادق هدایت» و با انتشار مجموعۀ «اوسانه» انجام شد، مکتوب شده و به چاپ رسیده است.

در نمونه‌ای که «بیژن مفید» از این ترانه قدیمی در نمایشنامۀ «شهر قصه» خود ارائه می‌دهد اما، از «مستشار فرنگ» و «فشنگ‌های دویست ملیون مگاتونی عمو سام برای پاپتی‌های ویتنام» هم گفته می‌شود و سخن می‌رود.

* * *

برنامه را همراه با پردۀ دوم «شهر قصه» از [اینجا بشنوید]
برنامۀ پیشن و پردۀ اول «شهر قصه» را هم در [اینجا]

نظرهای خوانندگان

خاله سوسکه مثل خود مملکتون می‌مونه که خواستگارهای جورواجور از دسته‌ها و احزاب داره که هر کدوم یه عیب‌هایی دارند.
عیب‌ها رو خاله سوسکه یکی یکی می‌شمره. خیلی جالب بود.

-- احمد ، Nov 16, 2007 در ساعت 09:31 PM

با سلام ، پرده دوم در دسترس نیست .مشکل پیدا کرده .ضمن اینکه این کار، کار خوبی بود وبسیار جالب توجه.
از شما بعید بود.
ــــــــــــــــــــــــــــــــ
(جُنگ صدا) ـ ممنون از یادآوری. لینک فایل صوتی اصلاح شد. اینکه کار به نظر شما خوب و بسیار جالب توجه بوده، ما را خوشحال و دلگرم می‌کند. راستش برای خودمان هم بعید به‌نظر می‌رسید، ولی خُب گاهی اتفاق می‌افتد.
این‌بار را از دستمان در رفته بود!
موفق باشید و باز هم شنوندۀ ما.

-- علی ، Nov 24, 2007 در ساعت 09:31 PM