فرهنگ و تاریخ

گل‌برگ‌های پژمرده انقلاب «گل سرخ»

ترجمه‌ی ونداد زمانی: بیش از ٢٠٠٠ روز از قیام مردم گرجستان می‌گذرد. گرجستان قدم‌به‌قدم در حال تبدیل شدن به یک زندان بزرگ است. حکومت گرجستان از ابزار مشابه دیکتاتوری‌های معاصر کاملا بهره می‌جوید؛ از طرفی با تبلیغات به شدت نمایشی «طرف‌دار خلق بودن»، بر طبل توخالی وعده‌های رفاه و گداپروری می‌کوبد و از طرف دیگر به گونه‌ای مداوم به بحران‌های خارجی دامن می‌زند. تلنگرهای بیجای میخاییل ساکشویلی به روسیه، حتی از مرحله نمایش هم گذشته است و هر از چندگاهی به رویارویی نظامی با آن‌ها نیز تن می‌دهد.

ایران و بیداری دوباره مدرنیته

بختیار علی، ترجمه: آزاد بهین: در هیچ کشوری مثل ایران، شاهد برخورد گذشته و آینده با هم نیستیم؛ در هیچ سرزمینی مثل ایران ترادسیون[سنت] دچار بحران نشده است، در هیچ خاکی هم‌چون ایران مدرنیته گریبان‌گیر اختلافات درونی خود نگشته است. ایران کشوری‌ست که ثابت کرد مدرنیته بدون احترام حقیقی به حقوق فردی و شهروندی، بدون احترام گذاشتن به اصول آزادی‌های سیاسی، قادر به زیستن نیست. ایران هم‌چنین ثابت کرد که بازگشت به دین و ترادسیون[سنت] نمی‌تواند آلترناتیو مدرنیته باشد.

«تاثیر گنجینه غنی هنر و ادبیات پارسی بر اروپاییان»

رضا جمالی: از قرون گذشته تا به امروز کم نبودند محققان و جهانگردان اروپایی که به ایران آمدند و تحت تاثیر این گنجینه غنی و پر ارزش هنر و ادبیات قرار گرفتند. اینگه لورمان از جمله زنان اروپایی است که در کشورش هلند با فرهنگ و هنر ایران آشنا شد و با همتی بی‌نظیر، ضمن یادگیری زبان فارسی تاکنون چندین داستان و رمان فارسی از جمله دو کتاب معروف صادق هدایت، سگ ولگرد و زنده بگور را به زبان هلندی ترجمه کرده است.

رنسانس و تفسیر مذهبی- بخش دوم

ونداد زمانی: در اواخر قرن ١٤ میلادی، مذهب نقش مسلط خود را در تمامی اروپا به خاطر حضور مرگبار طاعون تضعیف‌شده یافت و در کنار آن، شهرهای بسیار ثروتمند شده فلورانس و ونیز به فکر بلندپروازی‌های بودند که تضمین‌کننده نقش معتبر انسان آزاد در جامعه باشد. عامل سوم در تسریع رنسانس و گرایشات انسان‌مداری آن، مهاجرت تدریجی محققین یونانی زبان در طی سقوط تدریجی امپراطوری بیزانس و تجمع آن‌ها در دو شهر فوق در شمال ایتالیا بود.

رنسانس و تفسیر مذهبی

ونداد زمانی: چندین عاملِ مختلف اجتماعی و مذهبی و اقتصادی دست به دست هم داده‌اند تا زمینه‌های مقدماتی شکل‌گیری جنبش رنسانس را فراهم سازند. یکی از این دلایل تجمع ثروت برای تجار، شهرنشینی هم‌راه با قابلیت‌های جدید سوداگرانه‌ بود که نوید تولد قشر جدیدی در اروپا را داد، قشری که بعدها به قول مارکس به انقلابی‌ترین طبقه‌ی اجتماعی دنیای معاصر (سرمایه داری) شهرت یافت.

سراج‌الاخبار، سومين نشريه در افغانستان

نجم کاویانی: نثر روزنامه آميزه‌ای از فـارسی کـهن و فـارسی متعارف در ايران و افغانستان با لهجه‌‌ی کابلی و متأثر از هجوم واژه‌های عربی بود. نفوذ واژه‌های عربی بر نـثر نشريه تا آن‌جا است کـه روزنـامـه حتی واژه‌های انگليسی و روسی و نام‌های خاص را بـه تـقـليـد از واژه‌هـای عربی بـه کار می‌برد. بـه طور نمونه غـزته، تلغراف، ميقروسکوب، رنغون، ساتفرانسيسقو و ... . بعضی از نوشته‌ها سرشار از عربی‌مأبی بود. البته به‌ کار برد واژه‌ها و ترکيب‌های زيبا از جمله دل‌آگاه، ترقی‌گستر، معرفت‌پرور، نکته‌دان، هيچ‌مدان، فسون‌انگيز، رزمگاه و ... در خور يادآوری است.

عزیزان من، این دشمن

رسول پدرام: رییس قوه قضاییه، طی بخش‌نامه‌ای از مسئولان قضایی کشور خواست تا با دایر کردن شعبه‌های ویژه‌ای در دادسرا‌ها و دادگاه‌های جزایی با «توسعه روزافزون شبکه‌های ماهواره‌ای مخالف نظام» که خود به خود سایت‌های اینترنتی را هم شامل می‌شود؛ برخورد جدی کنند. انتشار خبر مربوط به آن بخش‌نامه در سایت رادیو زمانه، واکنش سریع خوانندگان را به دنبال آورد که در نظرات ارسالی خود به این سایت، به نکاتی بسیار خواندنی و در خور تأمل اشاره کرده‌اند. روحانیان در اروپا همه‌ی این راه‌ها را در قرن‌های گذشته رفته‌اند که جز بی‌آبرویی حاصل دیگری برایشان نداشته است.

محاکمهٔ لا گواردیا

رسول پدرام: رسانه‌های جمهوری اسلامی ایران در اواسط ماه خرداد از اعدام برادر عبدالملک ریگی در شهر زاهدان خبر دادند. ولی روز پنجشنبه (یازدهم تیر ماه) سایت رادیو زمانه و رسانه‌های دیگر، با درج خبری به نقل از خبرگزاری ایسنا، نوشتند که «رئیس کل دادگستری استان سیستان و بلوچستان می‌گوید که متهمی که اواسط خرداد ماه جاری به نام عبدالحمید ریگی اعدام شد، برادر عبدالمالک ریگی نبوده‌است.» خواندن این موضوع مرا به یاد محاکمه‌ای انداخت که در تاریخ اسپانیا به "محاکمهٔ لا گواردیاً معروف است. در پایان محاکمهٔ مزبور هشت نفر را، بی آنکه گناهی مرتکب شده باشند، به دستور روحانیان زنده در آتش سوزاندند.

بدا به حال اُروس، بدا به حال اُروس! - ١

رسول پدرام: شعری در زبان عربی هست - که ترجمه ی فارسی آن می شود: "در زیر خاکستر، آتش پنهان می بینم، و هر آن نزدیک است که این آتش شعله ور گردد. اگر این آتش را بزرگان قوم خاموش نکنند، آتش گیره ی آن بدن های سوخته خواهد بود." شوربختانه باید بگویم که امروزه چنین آتشی در ایران افروخته شده است و هر آن ممکن است که شعله ور گردد. این اوّلین بار، در تاریخ ایران نیست که چنین آتشی افروخته می شود، بلکه در گذشته هم افروخته شده است و هر بار جز ویرانی برای کشور و بدبختی برای مردم بی گناه نتیجه ی دیگری نداشته است.

نخستین روزنامه‌ی ایرانیان مقیم قفقاز

نجم کاویانی: روزنامه‌ی «آذربایجان جزو لاینفک ایـران»، نخستین نشریه‌ی ایـرانیان مقیم قـفـقاز درسال ۱۳۳۶هجری قمری به د‌و زبان آذربایجانی و فارسی در شهر باکو به مدیریت علی قلی‌زاده، از ایـرانـیان مقیم عشق‌آباد بــه نشر آغاز کرد. در حرف «ج» سرلوحه‌ی روزنامه‌ جمله‌ی «جـزو لایـنـفک ایـران»، نوشته شده بود کــه تأکیدی بود بر مهر و علاقـه‌ی ایـرانیان مقیم قـفـقاز بر یکپارچکی ایـران. همه‌ی شمـاره‌های روزنـامـه دارای سرمقـالـه بودند. مسأله‌ی محوری روزنامه مهر و وفاداری ایـرانیان مقیم قـفـقاز بر یکپارچکی ایـران و واکـنش آن‌ها در برابر تحریکات پان‌تـرکیستی در قـفـقاز، ترویج اصلاح و تحول سیاسی در ایران و حمایت از فرودستان بود.

نوروز در افغانستان

لینا آریا: نوروز مثل کشورهای دیگر چون ایران در افغانستان نیز جشن گرفته می‌شود. مردم با رفتن به اماکن مذهبی و با بلند کردن علمی موسوم به علم حضرت علی (ع) به پیشواز سال نو می‌روند. این علم توسط پهلوانان شهر برافراشته می‌شود. مردم به این عقیده هستند که اگر این علم به خوبی بلند شد و مشکلی در بلند کردن آن پیش نیامد، سال پر از برکت و خوشی پیش رو خواهند داشت.

خواهرخوانده‌ی اصفهان در آلمان

نسیم محمدی: شهر فرایبورگ را شاید خیلی‌ها نشناسند. اما شهر اصفهان را همه‌ی ما به خوبی می‌شناسیم، حتی به دلیل ثبت آثار تاریخی این شهر مانند «میدان نقش جهان» در یونسکو، بسیاری از مردم دنیا نیز با این شهر آشنایی کامل دارند و یا حتی به آن سفر کرده‌اند. اما هنگامی که از اعلام خواهر‌ خواندگی شهر فرایبورگ و اصفهان حرفی به میان می‌آید، با چشمانی متعجب روبه‌رو می‌شوی که نشان از بی‌اطلاعی دارند.

خواهر امانوئل درگذشت

خواهر روحانی امانوئل، یکی از شخصیت‌های بارز فعالیت‌های انسان‌دوستانه و نیکوکاری و از پنج چهره‌ی محبوب فرانسویان، سحرگاه ۲۰ اکتبر ۲۰۰۸ در آستانه‌ی صد سالگی درگذشت. نام خواهر امانوئل با فعالیت‌های نیکوکارانه برای بهبود وضعیت زندگی در زباله‌دان‌های حومه‌ی قاهره، پایتخت مصر بر سر زبان‌ها افتاد. هرچند ساکنان این حلبی‌آبادها بیشتر از اقلیت قبطی مصرند، اما گواهی‌های بسیاری وجود دارند که بر برخورداری دیگر ساکنان این حلبی‌آبادها (از هر دین و قومیتی) از حمایت‌های انسان‌دوستانه‌ی او دلالت دارند.

کوروش در تصور غربی و ایرانی

شنبه هجدهم اکتبر ۲۰۰۸ (۲۷ مهر ۱۳۷۸) همایشی یک روزه در شهر تولوز در جنوب فرانسه برگزار ‌شد که عنوان «کوروش در تصور غربی و ایرانی» را بر تارک خود داشت. این همایش که از نخستین همایش‌های علمی- فرهنگی ایرانی- فرانسوی در این زمینه در تولوز به شمار می‌رود، به همت انجمن ایرانی- فرانسوی سبلان و با همکاری آکادمی شرق در تولوز و با پشتیبانی برخی نهادهای عمومی فرانسوی (مانند شهرداری تولوز و استانداری منطقه‌ی میدی پیر‌نه) عملی شد.

کهن‌الگوی اژدها در گستره‌ی فرهنگ‌ها

حسین نوش‌آذر: انقلاب سرخ در چین و شخصیت مستبدانه مائو، شکوفایی اقتصاد چین و نقش چین در گلوبالیسم، طب گیاهی و سوزنی در چین، ورزش‌های رزمی، فرهنگ چای، آیین کنفسیوس و دیوار چین و همچنین اژدها از موضوعاتی‌ست که به شناخت فرهنگ و تمدن چین کمک می‌کند. اژدها از مهم‌ترین کهن‌الگوها در فرهنگ چین است. به مناسبت المپیک پکن در این جستار کوتاه به اژدها در فرهنگ چین و تفاوت این کهن‌الگو با اژدها در دیگر فرهنگ‌ها می‌پردازیم.

«نقالی» مرشد ترابی با ارکستر سمفونی تورنتو

دکتر محمد توکلی طرقی، استاد تاریخ و مطالعات خاورمیانه دانشگاه تورنتو در گفتگو با محمد تاج‌دولتی می‌گوید: «کنفرانس دوسالانه ایران‌شناسی به شکلی تمام ایران‌شناسان را از سراسر جهان به یک جای خاصی می‌آورد که در مورد تحقیقات اخیرشان صحبت کنند. امسال بیش از ۵۰۰ طرح به ما ارائه شده بود که از بین اینها در حدود ۲۵۰ تا را انتخاب کردیم و افراد بسیار زیادی به این کنفرانس می‌آیند و همه‌ی آنها هم طرح‌های جدیدی ارائه می‌کنند. یعنی اگر شما بخواهید با مطالعات ایرانی و پژوهش‌های جدیدی که در زمینه ایران و درباره ایران می‌شود آشنا بشوید این کنفرانس بهترین جا هست.»

شاهنامه خوانی در ایل بختیاری

کبری قاسمی: شاهنامه‌خوانی در ایل بختیاری تاریخی دیرینه دارد. در چند سال اخیر، توجه بختیاری‌های شهرنشین باز هم به این سنت و آیین کهن جلب شده است. در سفری که سال گذشته پس از ۱۶ سال، در نوروز ۱۳۸۶ به ایران داشتم و به شهر زادگاهم مسجدسلیمان رفتم، این شانس بزرگ نصیبم شد که در روز سوم فروردین در مراسم شاهنامه‌خوانی شرکت کنم و...

چرا پرومته رنج می کشد؟

پرومته سرگشته از اینکه چگونه انسان را محافظت کند از آتنا و هفائستوس، آتش و جوهر موجود در همه هنرها را دزدید و به انسان هدیه داد. هرچند که انسان به این ترتیب عقل معاش را به‌دست آورد، اما هنر زندگی مدنی را که در تملک زئوس بود، صاحب نشد. پرومته رنج می‌کشد زیرا تنها بخشی از آنچه را که انسان برای زندگی نیاز دارد، ربوده است و مهم‌ترین قسمت آن، یعنی «هنر زندگی مدنی» جا ماند.

ششمین کنفرانس اروپایی مطالعات ایران در اتریش

یک سوم شرکت‌کنندگان این کنفرانس از داخل ایران می‌آیند. شرکت این تعداد از محققان داخلی به گفته‌ی فراگنر «موجب بحثی پربار میان محققان داخل و خارج از ایران» خواهد شد. رییس انستیتوی ایرانشناسی اتریش ضمن انتقاد به عدم حمایت دولت ایران از ارتباطات بین‌المللی محققان داخلی، اعلام کرد که این افراد به هزینه‌ی خود در کنفرانس شرکت می‌کنند.

«پرتغال، خلیج فارس و ایران‌ ِ صفوی» در واشینگتن

این همایش در روزهای هشتم و نهم سپتامبر ٢٠٠٧ در پانصدمین سالگرد تلاش‌های آفونسو دی آلبوکرک، ژنرال نیروی دریایی پرتغال، برای گرفتن جزیره هرمز در خلیج فارس برگزار می‌شود. علاوه بر پژوهشگران اروپایی، استرالیایی و آمریکایی، از ایران نیز عبدالرسول خیراندیش و مصطفی ندیم (استادان بخش تاریخ دانشگاه شیراز) در همایش سخنرانی می‌کنند.