اندیشمندان فلسفه

ترجمه‌ی غلط بنیادی‌ترین مفهوم فلسفه‌ی یونان

شهلا شرف: فعل "بودن" در طول تاریخ اندیشه بی‌شک رمزآلودترین عنصر زبان محسوب می‌شود. در یونان باستان "بودن" گاه در مقابل "نبودن" قرار می‌گرفت. در فارسی تقابل این دو به هستی و نیستی ترجمه شده است. اما تقابل این دو می‌تواند تقابل "استی" (و نه هستی) در مقابل "نیستی" نیز باشد.
به‌هرحال لذت فلسفیدن در همین خطا رفتن و باز اندیشیدن است. خطا اما نباید آن‌قدر عمیق باشد که موجب وقت‌کشی و هدر رفتن فراوان عمر شود؛ چیزی که متأسفانه در خواندن ترجمه‌های غلط رخ می‌دهد.

وقتی که اندیشیدن، عمل دگراندیشانه است

شاید این نام را به جا بیاورید - رامین جهانبگلو، فیلسوف ایرانی که به خاطر همایش‌های دلیرانه‌اش که پل‌هایی میان شرق و غرب لیبرال می‌ساخت، نگاه‌ها را به سوی خود جلب کرده و رسولان برجسته‌ی آزادی بیان در غرب همچون یورگن هابرماس را به تهران دعوت کرده است. در آوریل سال ۲۰۰۶، جهانبگلو در فرودگاه تهران بازداشت شد و در زندان هولناکِ اوینِ تهران به سلول انفرادی رفت. مقامات و مطبوعات دولتی او را متهم به «جاسوسی» و تلاش برای براندازی جمهوری اسلامی کرده بودند.

آشنای دیرین کانت در میان ما

دریغا که در ایران مترجمانی که خود صاحب رأی و اندیشه‌اند و در زمینه‌ی ترجمه‌ی متون فلسفی آثاری جاودان از خود به جا گذاشته‌اند، انگشت‌شمارند. ولی دکتر عزت‌الله فولادند بی‌هیچ تردید در شمار آن‌هاست. کافی است به ترجمه‌ی «جامعه‌ی باز و دشمنان آن» از کارل پوپر که من به رغم خواندن متن آلمانی آن، لذت مطالعه‌ی ترجمه‌ی فارسی آن را هرگز فراموش نمی‌کنم.

نجاتِ «من‌انگاری» غربی با هستی و زمان

کتاب «هستی و زمان» مارتین هایدگر را سیاوش جمادی به فارسی برگردانده است. در نشست هفتگی شهر کتاب، او در باره‌ی ویژگی‌های فلسفه‌ی هایدگر سخن گفت: «شهرت هایدگر قبل از هستی و زمان شروع شده بود؛ چون فلسفه‌ی آلمان در فلاسفه‌ی نوکانتی و بحث‌های پیرانه و فسیل شده در حال احتضار بود. یک مرتبه در محیط دانشگاهی آلمان گفته شد یک نفر پیدا شده که روش تدریس و نحوه‌ی بیان سخنانش چنان است که تفکر را دوباره برمی‌انگیزد...»

پنج پوستر متحرک، یادگاری از ریچارد رورتی

از سفر برگشته­ام. پرس­وجویی می­کنم، ببینم بازتاب کتاب رورتی چه بوده. تقریبا" هیچ. کتاب را به خواست منتقد محترمی برای­اش فرستاده­ام، امیدوار ام اقلا" او قدر آن را بداند. نقدی می­نویسد و کل کار را به هیچ می­گیرد، کتاب را خلاصه می­کند در جدل­­های بی­فایده بر سر برگردان دو واژه.

نه نکوهش، نه ستايش

چهل‌و‌یکمین شب از شب‌های بخارا با همکاری خانه‌ی فلسفه‌ی تهران به مناسبت انتشار كتاب «فصوص الحكم» با عنوان «شب ابن‌ عربی» در خانه‌ی هنرمندان ایران برگزار شد. در این مراسم که با حضور اندیشمندان و دانشجویان رشته‌ی فلسفه برگزار شد، دکتر محمدعلی موحد (که کتاب فصوص‌الحکم با ترجمه، توضیح و تحلیل وی و برادرش صمد موحد از سوی نشر کارنامه منتشر شده است)، مصطفی ملکیان، و دکتر نصرالله پورجوادی به سخنرانی پرداختند.

شب «ابن عربی» در خانه هنرمندان ایران

به مناسبت انتشار كتاب «فصوص الحكم» به تصحيح محمد علی موحد، مجله بخارا با همكاری خانه فلسفه تهران شب «ابن عربی» را برگزار می‌كند. ابن عربی سال ۵۶۰ هجری قمری در شهر مورسیای اسپانیا به‌دنیا آمد. الشیخ‌الاکبر و محی‌الدین از مشهورترین القاب اوست.

مناظره فوکو و هابرماس

کتاب «نقد و قدرت» نوشته مایکل کلی با ترجمه دکتر فرزان سجودی به بازآفرینی مناظره فوکو و هابرماس پرداخته است و نشست این هفته شهرکتاب به نقد این اثر اختصاص داشت. میشل فوکو کسی است که مفهوم قدرت را به چشم‌انداز فلسفی معاصر وارد کرده و یورگن هابرماس منتقد فوکو است چرا که اعتقاد دارد برداشت فوکو از قدرت‌ ‌باعث آسیب‌های جانبی می‌شود و فوکو از نظر فلسفی باید پاسخگوی آنها باشد.

یازده سپتامبر و ماجراجویی ثروتمندان بی‌حوصله عرب

مراد فرهادپور در گفت‌وگو با زمانه: «یک کسی تعریف کرده بود که شاید یازده سپتامبر ناشی از بی‌حوصلگی ثروتمندان عرب است که در غرب تحصیل کرده‌اند و بعد دیگر حوصله‌شان از کارهای دیگر سررفته و به ماجراجویی‌های این چنینی روی آورده‌اند. من آن را تقابل دو تمدن نمی‌دانم. در آن مسئله خیلی عوامل دیگری دست‌اندرکار است که بخواهیم آن را براساس نظریه‌ آقای هانتینگتون تعبیرش کنیم».

گوته و مشرق‌زمين

اظهار نظر و داوری گوته درباره‌ی ايران و ايرانيان دربرگيرنده‌ی چند نکته‌ی مهم است که نشان از باريک‌بينی او دارد. گوته از عقايد رايج در ميان اروپائيان درباره‌ی ملل شرق و به‌ويژه ايرانيان آگاه است. او نيک می‌داند که غربيان تحت تأثير گزارش‌های مغرضانه‌ی مورخان يونانی و همچنين پيشداوری‌های متفکران و مفسران اروپايی، به‌شرقيان به‌چشم حقارت می‌نگرند و ايرانيان را «بَربَر و ملتی جنگ‌طلب و بی‌فرهنگ» می‌انگارند.

اغواگری پست مدرنیسم ؛ نمونه ژان بودریار

«اغواگری پست مدرنیسم» در ایران سزاوار پژوهشی از چشم‌انداز جامعه شناسی معرفت است. چنین پژوهشی اگر روزی صورت گیرد بسا نکته‌ها درباره ويژه‌های فرهنگی جامعه ایران در دوران معاصر به ما خواهد آموخت. با این همه، سرگردانی اهل فلسفه جدی در برابر توده کارهای ترجمه‌شده از/درباره پست‌مدرن‌ها برجاست.

هانا آرنت در خانه هنرمندان

عزت‌الله فولادوند: خطاست كه بپنداريم نوشته‌های آرنت مشتی آثار پراكنده درباره موضوعات مختلف است. دو انديشه‌ی بنيادي مانند رشته‌اي محكم سراسر نوشته‌هاي او را به يكديگر مي‌پيوندند. يكي پرسش درباره‌ی ماهيت سياست و حيات سياسي بر مبناي روش پديدارشناسي، و ديگري اين فكر اساسي كه سياست در بن و بنياد براستی شاخه‌ای از اخلاق است، و سياست جدا از اخلاق شايسته‌ی نام سياست نيست.

شبی با «هانا آرنت» در بخارا

در مراسم «شب هانا آرنت» فیلسوف آلمانی، دكتر عزت‌الله فولادوند كه برای اولین آثار آرنت را به فارسی ترجمه كرد و خشایار دیهیمی سخنرانی خواهند كرد. هانا آرنت ناقد سنت فلسفه غرب بود.

بزرگداشتی سیاسی برای ژاك دریدا

در پایان بزرگداشت دوروزه ژاك دریدا، جئوفری بنینگتن، استاد دانشگاه آتلانتا و دوست نزدیك دریدا، با تأكید بر سیاسی بودن این مراسم، گفت: «مسلما ژاك از این بزرگداشت راضی نیست.» دریدا فیلسوف معاصر جهان سال ۱۹۳۰در نزدیکی الجزایر به دنیا آمد. نقطه‌ای که عقل و قلبش را به آنجا متعلق می‌دانست.