مقالات

دین؛ چشم‌اندازی به کلیت جهان

شهناز مسمی‌پرست: امور واقع جزیی و خاص نیستند که علم پرتو تازه‌ای بر آن‌ها افکنده است، بل‌که جو کلی علمی و فکری زمانه است که مخالفتی جدی را با چنین اصول جزمی‌ای برمی‌انگیزد. اگر تحقیق تاریخی به ما آموخته باشد که تولد منجی از یک باکره، پسر‌خدا‌ بودن او، نمادپردازی شام آخر، و بسیاری چیزهای دیگر که به‌طور خاص به مسیحیت مربوط می‌شود همگی پاره‌ای از صور خیال مربوط به قومی باستانی‌اند، این امر به‌هیچ‌وجه اهمیت ذهنی، یا در حقیقت عینیِ مذهبیِ این سنت‌ها را زائل نمی‌کند.

زيمل و مساله‌ی فهم

شهناز مسمی‌پرست: از نظر زيمل فهم، رابطه است؛ رابطه‌ی من و ديگری است، اين فرآيند را فقط می‌توان تجربه کرد، تحليل بيش‌تر آن ممکن نيست و فهم تاريخی ريشه در همين فهم دارد. چگونه می‌توانيم ديگری را بفهميم؟ يک پاسخ آن است که از مشاهده‌ی حالات و رفتار و حرکات ديگری او را می‌فهمی. مقوله‌ی تو يا ديگری، يا در حقيقت فرآيند فهم، قابل تقليل به چيز ديگری نيست.

جنبش اجتماعی و اجتماع در جنبش

علی فرمانده: در طول تاریخ بشری، خصلت و گستردگی جنبش‌های اجتماعی صرفا در طول حیات سرمایه‌داری قابل مشاهده‌اند. علت هم در این است که در دوره‌های قبلی همانند برده‌داری و فئودالی، عمده‌ی توجه ساختاری برای تغییر و یا تحول بنیادی، به وضعیت حقوقی و معیشتی مردم و گروه‌های اجتماعی بود که به‌واقع هر تغییری را در کنش و واکنش با حاکمان دولتی و سیاسی جامعه قرار می‌داد.

رهبر و رهبریت

علی فرمانده: در ایران به‌دلیل عدم وجود مکانیسم متداول (به‌عنوان نمونه؛ پارلمان، احزاب، انجمن‌ها و دیگر نهادهای اجتماعی که در حقیقت تعیین‌کننده‌ی مبانی حکومتی هستند) دولت و رهبری دولتی زیرمجموعه‌ی رهبر حکومتی هستند. رهبر حکومتی در حقیقت رهبر جامعه و تعیین‌کننده‌ی نوع رهبریت اجتماعی است، خواه نام شاه، ولایت فقیه و یا هر نام دیگری را از آن خود کند.

ساختار سیاسی و توهم

علی فرمانده: با روی‌کارآمدن جمهوری اسلامی و سرنگونی سیستم سلطنتی، ما برای اولین‌بار شاهد این تفکیک هستیم. یعنی رییس جمهوری، مسوولیت تشکیل کابینه و رهبری قوه‌ی مجریه را در دست می‌گیرد. اگرچه همانند هر الگوی دیگر نظام سرمایه‌داری که وقتی به کشورهای استبدادزده می‌رسد، رنگ و بوی کم‌رنگ دموکراسی بورژوازی را نیز از دست می‌دهد، در ایران هم این ریاست جمهوری به‌واقع می‌باید به تایید رهبری برسد.

ملت اسلامی بالفطره پیرو نفس اماره است

هدایت شناسایی: بسیاری از مجازات‌ها که بر افراد تحمیل می‌شوند از نظر فقه، انجام‌شان برای فاعل آن به‌عنوان تکلیفی الهی شناخته می‌شود که دربرگیرنده‌ی اجر و پاداشی از جانب خداوند هم هست. فاعلین این نوع مجازات‌ها خود را چون صالحین و رسولان خدا می‌دانند که از جانب او مامور گشته‌اند گم‌راهی را به راه مستقیم هدایت کنند. از نظر آن‌ها اگر بتوان گم‌راهی را به حقیقت رساند درجه و حد و اندازه‌ی خشونت مهم نیست.

روان‌شناسی خیزش‌ها و خیزش‌های روانی

علی فرمانده: زمانی که حاکمیت در اکثر نهادهای سرکوب خود، از کارشناسان جنگ روانی استفاده می‌کند، چرا ما به این مساله کم‌تر بها می‌دهیم و به جای راه‌جویی، در پی راه‌حل‌های سیاسی هستیم؟ راه‌حل‌های سیاسی باید از کانال‌های بسیاری بگذرد تا مورد تایید و توجه مردم قرار گیرند و انگیزه‌ی آنان را تقویت نماید. انگیزه‌ی مقاله، دامن‌زدن به چنین مباحثی است.

اندیشه‌کده‌ی شکنجه

هدایت شناسایی: تمام تلاش حکومت اسلامی این است که امت خود را به هر شکل و عنوانی به بهشت فرستد. در این حالت است که مجازات‌ها از شکل طبیعی خود خارج می‌شوند و جنبه‌ای مقدس پیدا می‌کنند. نکته‌ی جالب قضیه در این‌جاست که مطابق فرمایشات رهبران این سفر حتی اگر فردی از افراد جامعه به «اشتباه» محکوم به مجازات اعدام شود او نیز مستقیما به بهشت می‌رود.

ناامیدی از کریستوا

کتی آکر، ترجمه‌ی پیمان غلامی: من وضعیت ایریگاری را درباره‌ی امر مادرانه نسبت به وضعیت کریستوا ترجیح می‌دهم. بنا بر نظر ایریگاری، ما، که در جامعه‌ی پدرشاهانه زنانه گشته‌ایم، ممکن است رابطه‌ای دوگانه و مبهم با مادران‌مان داشته باشیم: از یک سو، مادر من معشوقه‌ی من بود یا هست؛ از سوی دیگر، مادر من یک قربانی در جامعه‌ی مردم‌دارانه بود.

بازسازی تاریخ صدر اسلام براساس وقایع پس از انقلاب

میثم بادام‌چی: تاکید بسیار شریعتی در بازسازی وقایع معاصر بر اساس تاریخ زمان پیامبر و علی می‌تواند بدون این‌که اصلا شریعتی قصدش را داشته باشد، زمینه‌ساز و بسترساز ذهنی پذیرش چنین فلسفه تاریخی بوده باشد. به‌خصوص آن‌که رهبر کنونی انقلاب از نزدیکان دکتر شریعتی در قبل از انقلاب بوده‌اند.

مجازات مقدس

هدایت شناسایی: شاید اگر پدر فایده‌گرایی مجازات‌ها «جرمی بنتام» اکنون زنده بود، خود نیز در تحیر معجزات زندان‌های کشور می‌ماند که نه به‌مانند فایده‌گرایان در صدد اصلاح مجرمین و کمک به آنان برای بازگشت به اجتماع، بل‌که درصدد آفرینش انسانی دیگر برمی‌آید.

کوئیر چیست؟

کتی آکر، ترجمه‌ی پیمان غلامی: تاریخ پیش می‌رود، اگر چه، جدا از آن‌چه ما درست یا غلط بدانیم، پیش می‌رود. من امیدوارم که تاریخ به سوی براندازی سیستم دوسویه‌ی جنسیت پیش برود. چراکه این مردان نیستند که تباه شده‌اند، هر چند تباه شده‌اند؛ این سرتاسر سیستم است. سرتاسرِ سیستمِ تفکرِ دوگانه‌انگار. من فکر نمی‌کنم که هیچ‌کدام از ما مخالف باشد که ما، به‌عنوان زنان، تباه شده‌ایم.

براندازی نرم دشمن

اکبر گنجی: مردم‌سالاری سلطانی آدمیان را غایات فی‌نفسه به شمار نمی‌آورد، آن چه مهم است، برساخته‌ی انتزاعی به نام نظام است، نه انسان‌های با گوشت و استخوان و خون. نظام مقدس است، نه انسان‌ها. به همین دلیل می‌توان انسان‌های واقعی را در پای نظام قربانی کرد.

تصور انسان از خودش همان تصور او از خداست

لودویک فوئرباخ، ترجمه‌ی مهران فروتن: ابژه‌ی انسان چیزی جز هستیِ ابژکتیوِ خودش نیست. خدای او همان‌گونه‌ای است که او فکر می‌کند، همان‌گونه‌ای که او چیزها را می‌فهمد؛ هر بها و ارزشی که یک انسان داشته باشد، خدای او نیز همان ارزش را دارد و نه بیش‌تر. آگاهیِ خدا خودآگاهیِ انسان است. معرفتِ خدا معرفت-از-خودِ انسان است.

تبعیت صددرصدی و حذف تفاوت

اکبر گنجی: آیت‌الله خمینی گفته است که سلطان «می‌تواند قراردادهای شرعی را که خود با مردم بسته است، یک‌جانبه لغو کند». بدین‌ترتیب، سلطان (آقای خامنه‌ای) مجاز بود که قراردادش با مردم را یک‌جانبه لغو کند. او به مردم گفته بود که در انتخابات شرکت کنید، من بی‌طرف خواهم بود و تغییری در آرای شما ایجاد نخواهم کرد. اما، مطابق نظریه‌ی ولایت مطلقه‌ی فقیه، او مجاز بود که این پیمان را به‌طور یک‌جانبه فسخ کند، و فسخ کرد.

مبارزه با فساد، و مردم سالاری سکولاریزه

اکبر گنجی: آیت‌الله خامنه‌ای به دنبال آن بود که جهت‌گیری نظام را به راه صحیح هدایت کند. او مطابق معمول در سخنرانی ابتدای سال در مشهد، پروژه‌ی خود را کلید زد. خامنه‌ای روی مبارزه‌ی با فساد تأکید کرد و به این‌ترتیب بود که محافظه کاران، خصوصا احمدی‌نژاد و همکارانش، زیر بیرق مبارزه‌ی با فساد، حمله به هاشمی رفسنجانی را آغاز کردند.

شکست مجدد، حذف گردن‌کلفت‌های مجلس ششم

اکبر گنجی: پس از برگزاری انتخابات و پیروزی چشم‌گیر اصلاح‌طلبان، شورای نگهبان که نتیجه را قابل قبول نمی‌دانست، به‌دنبال آن رفت که حداقل انتخابات تهران را باطل اعلام کند. این موضوع جنجالی به پا کرد. در نهایت با دخالت مستقیم خامنه‌ای، شورای نگهبان با ابطال ۵۳۲ صندوق با ۷۲۶ هزار رای، غلام‌علی حداد عادل، که فرزندش با فرزند خامنه‌ای ازدواج کرده‌ است، را جای‌گزین علی‌رضا رجایی کرد.

خطای محاسباتی: بازگشت چپ‌های اصلاح‌طلب‌شده

اکبر گنجی: هرچه زمان انتخابات نزدیک‌تر می‌شد، علی خامنه‌ای بر حمله‌ی خود بر کاندیدای اصلاح‌طلبان می‌افزود. او کاندیدای اصلاح‌طلبان را مورد حمایت دشمن معرفی می‌کرد و از مردم می‌خواست که به او رای ندهند. در واقع، پذیرش خاتمی، مبتنی بر یک خطای محاسبه‌ی بزرگ بود. خامنه‌ای و محافظه‌کاران مطلقا تصور نمی‌کردند که خاتمی رای چندانی داشته باشد.

چپ‌های فتنه‌گر و علف‌های هرزه

اکبر گنجی: نمایندگان فتنه‌گر، مردم رذل و اوباش، علف هرزه‌هایی به شمار آمدند که باید درو می‌شدند و دور ریخته می‌شدند. فصل جدیدی شروع شده بود. اگر چه آیت‌الله خمینی هم دائما مخالفان را حذف و نابود می‌کرد، ولی علی خامنه‌ای به‌دنبال حذف مخالفان خود از نظام سیاسی بود.

گام اول: تبدیل تنفیذ به انتصاب

اکبر گنجی: یکی از اولین اقدامات خامنه‌ای که آن را در دولت هاشمی به کرسی نشاند این بود که وزرای اطلاعات، کشور، خارجه و فرهنگ و ارشاد اسلامی حتما باید به تایید او برسند. هاشمی رفسنجانی که به دنبال آبادی اقتصادی بود، این چهار وزارت‌خانه را به خامنه‌ای واگذار کرد.