زنان

چرا به حجاب اجباری «نه» می‌گوییم؟

فاطمه صادقی:‌ «همه خوب می‌دانند که برای موضوع حجاب تنها یک راه حل وجود دارد و آن‌هم واگذاری امر پوشش به انتخاب فردی خود زنان است. اگر کیان خانواده، اجتماع، و حکومت اسلامی به حجاب وابسته شده است، پس لاجرم اشکال را باید در آن کیان، در بنیاد آن خانواده، در آن اجتماع و در آن حکومت جست که خود تجدید نظری جسورانه اما ضروری را می‌طلبد. اما در واقع چنین نخواهد شد، یا لااقل نه به این زودی.»

تلاش برای نجات اکرم مهدوی از اجرای حکم اعدام

مریم محمدی: نام کشور ما هنوز در میان ۶۲ کشوری است که در آن حکم اعدام صادر می‌شود و هر از گاه، مدافعان حقوق بشر در ایران تلاشی را برای نجات جان متهمی از مرگ آغاز می‌کنند. آخرین موردی که انعکاس اجتماعی یافته است، حکم اعدام اکرم مهدوی است؛ زنی که به جرم کشتن همسر ۷۴ ساله‌ی خود و عدم توانایی ۶۰ میلیون تومان خون‌بهای درخواستی خانواده مقتول، در آستانه‌ی اعدام است. در این باره با مادر اکرم مهدوی و وکیل او گفتگو کردم.

سایه‌ی خشونت بر زنان جهان

فریماه کیانی: خشونت بر زنان در محیط خانواده، از آن دسته ناهنجاری‌های اجتماعی‌ست که در بسیاری از کشورها مورد بی‌توجهی قرار دارد. آمار و ارقام به دست آماده بر حسب شکایات یا موارد ثبت شده‌ قانونی هرگز نمی‌تواند بیانگر واقعیت باشد. آمار رسمی اتحادیه ‌اروپا نشان می‌دهد، خشونت خانگی مهم‌ترین عامل مرگ ‌و‌ میر در بین زنان ۱۶ تا ۴۴ ساله‌ اروپایی‌ست. پس از خشونت خانگی، سرطان و تصادفات رانندگی در ردیف‌های دوم و سوم قرار می‌گیرند.

طلاق زن، به وکالت از مرد

طولانی بودن پروسه طلاق و خلاء‌ها و نواقص قانونی در این زمینه، باعث افزایش خشونت خانگی شده است. استفاده از ابزارهایی چون شروط ضمن عقد و حق طلاق،‌ می‌تواند راه گریزی برای زنان ایرانی باشد. در سومین قسمت از سلسله برنامه‌های مروری بر قوانین خانواده در ایران، زهرا مینویی به سراغ زنی ۲۵ ساله رفته که در مراحل پایانی پروسه طلاق خود به سر می‌برد.

شوهرکشی، تلاشی مقابل خشونت

ناهید کشاورز در گفت‌وگو با سیامک فرهی درباره‌ی پرونده‌ی اکرم مهدوی که به جرم قتل شوهرش در زندان به سر می‌برد: اکثر این زن‌ها قربانی خشونت خانوادگی بودند؛ قربانی ازدواج‌های اجباری، قربانی جهل ناشی از عدم تحصیل و قربانی عدم حمایت قانون و عدم حمایت خانواده. این زن‌ها اکثرا در یک چرخه خشونت گرفتار شدند که تمام تلاش‌شان را کرده‌اند تا بتوانند از این چرخه بیرون بیایند. ولی همه‌جا بن‌بست بوده است.

هر زن، باید یک رسانه باشد

جلوه جواهری از فعالان حقوق زنان در ایران و از اعضای کمپین یک میلیون امضا، در آذر‌ماه گذشته به دنبال احضار و بازجویی، از سوی معاونت امنیت دادسرای انقلاب تهران بازداشت شد و مدتی را در زندان گذراند. او در گفت و گو با زهرا مینویی می‌گوید: «اگر که به فرض قبلاً خطوط قرمز فقط تجمعات بود و می‌آمدند فقط در تجمعات افراد را دستگیر می‌کردند، خطوط قرمز خیلی دیگر تنگ شده بود. درواقع محدوده عمل ما را خیلی تنگ کرده بودند و فقط برای یک امضا جمع کردن، افراد را بازداشت می‌کردند و از خانه آنها را احضار می‌کردند.»

«مسائل زنان از مسائل فرعی تلقی می‌شد»

فروغ تمیمی؛ جامعه‌شناس در گفت‌وگو با معصومه ناصری: «هنوز درصد زنان شاغل در ایران به نسبت به دیگر کشورهای در حال توسعه خیلی پایین است. مسئله‌ی اشتغال، یکی از مسائل اصلی زنان است. اگر زنان ما استقلال اقتصادی نداشته باشند چگونه می توانند با داشتن تحصیلات عالیه روی پای خودشان بایستند. نباید فراموش کنیم که در تمام جوامع زنان فقیرتر از مردان هستند.»

مهاجران تاجیک و روز عید بانوان

عبدالقادر علوی در گفت‌وگو با رسول شادان: «در آن روز زنان و دختران از کارهای منزل و خانگی آزاد بودند. مردان و پسران، علاوه بر هدایایی که به مادران، خواهران و دختران خود می‌دادند؛ انجام کارهای خانگی از قبیل پخت و پز، شست و شور، رفت و روب را به عهده داشتند تا بر برگزاری این کارهای خانگی مردان، پسران به اندازه‌ای از زحمت زنان آگاه باشند.»

نوآوری‌های سازمان‌های زنان: درس‌های فراموش شده

سوسن طهماسبی: نمی‌دانم در مدتی که ما بارها و بارها کار مستندسازی را از نو آغاز می‌کنيم و هر بار اين کار را با سازمانی تازه و بخشی تازه آغاز می‌کنيم و با تأثير منفی قانون بر زندگی زنان، چند دختر جوان ديگر خواهند مُرد. من دقيقاً نمی‌دانم که چند دختر جوان جان خود را از دست خواهند داد تا ما به کار خلاقانه‌ی زنانی که با منابع محدود در زمينه‌ی ترويج حقوق زنان کار می‌کنند اذعان کنيم و تلاش‌های‌مان را تقويت کنيم، و افرادی که قدرتی نسبت دارند دل به دريا بزنند و مسايل مربوط به زنان را به عرصه‌ی اجتماع بکشند و از حوزه‌ی امنيتی خارج کنند.

بعد از انقلاب زن‌ها عقب نرفتند

مرضیه مرتاضی لنگرودی در گفت‌وگو با مریم محمدی درباره زنان از نگاه نواندیشی دینی می‌گوید: «‬جنسیت در ظرف اجتماع ساخته می‌شود و مقوله‌ای اجتماعی است. باید دید که این جنسیت در کدام ظرف زمانی و اجتماعی ساخته می‌شود. بنابراین ما این شکل‌گیری جنسیت را به اجتماع برمی‌گردانیم؛ اجتماعی که نگاه پدرسالارانه و مردسالارانه دارد. الزاما هم نگاه پدرسالارانه و مردسالارانه توسط دین نیامده است.»

ضرورت تشکیل کمپین علیه حجابِ اجباری

فروغ. ن. تمیمی: چگونه است که فمینیست‌های مبارز ما‌ در حوزه‌های گوناگون زنان، تابو ها و مسائل مهمی مانند چند‌همسری و صیغه، سنگسار، خشونت خانگی، قتلهای ناموسی، تجاوز به محارم، تجاوز در زندان، رواج ‌فحشا، و دهها معضل دیگر را مطرح، با آن مبارزه کرده ‌و انواع کمپینها را برای کسب حقوق برابر راه می‌اندازند؛ اما‌ به طرح و راه اندازی بحث حق‌ ابتدایی انتخاب لباس و پوشش زنان در جامعه‌ بی‌توجه‌اند و آن را به آینده موکول می‌کنند‌ و از تعیین یک استراتژی فمینیستی در این مورد سرباز می‌زنند؟

ایران، دومین «وزیر امور زنان» را در جهان داشت

ماهمنیر رحیمی: مهناز افخمی، رییس سازمان زنان در پیش از انقلاب و وزیر امور زنان در سه سال آخر حکومت محمد رضا شاه پهلوی در گفت و گو با رادیو زمانه می‌گوید: «با جمعیتی نصف جمعیت امروز و تعداد نمایندگان مجلس، به همان نسبت کمتر، ما ۲۲ نماینده‌ی زن در مجلس داشتیم. سفیر داشتیم. وزیر داشتیم. من خودم دومین وزیر زن در دنیا بودم. البته الان صد تا وزیر زن در دنیا هست ولی، آن زمان، ایران بعد از فرانسه دومین کشوری بود که وزیر زن داشت. و در خیلی از زمینه‌ها. مردم درگیر این حرکت بودند. یک میلیون نفر در سال با سازمان زنان هم‌کاری می‌کردند؛ از طبقات مختلف.»

جنبش یک میلیون امضاء در حال باردادن است

منیره برادران: امسال برای اولین بار، جایزه «اولاف پالمه» به پروین اردلان تعلق گرفت. او که یکی از پایه‌گذاران مرکز فرهنگی زنان و از اعضای اولیه کمپین یک میلیون امضاء برای تغییر قوانین تبعیض‌آمیز علیه زنان است، به زمانه می‌گوید: «ما توانسته‌ایم با گسترش آگاهی، با ایجاد بحث در فضایی که بحث‌گریز است از طریق شیوه‌های خلاقانه، دموکراتیک و گفت‌وگو، اعتراض‌مان را به تبعیض‌های قانونی و بدیهی فرض شده، مثل نابرابری در طلاق، دیه و تعدد زوجات را به گوش مردم برسانیم.»

روایتی از تاریخ معاصر جنبش زنان

زارا امجدیان: آیا در حال حاضر فضای جنبش یک میلیون امضاء با سال گذشته فرق کرده است؟ آیا فضای سیاسی و اجتماعی پیشین که جنبش زنان و به ویژه کمپین یک میلیون امضاء در آن فعالیت می‌کرد، با مانع روبرو شده و به معنای مصطلح کلمه "بحرانی" پدید آمده یا همان "موانع"است که بود فقط کمی گسترده تر شده است؟ آیا اگر دردی هست ناشی از "بحران" است یا واقعا "درد زایمان" تولد استراتژی‌ها و راهکارهای جدید است که احساس "بسته شدن" فضا را بین گروه هایی از زنان ایجاد کرده؟

نگاه دوباره به وضعیت حقوقی زنان در ایران

زهرا مینویی: معمولاً زنان آسیب‌دیده، هم اطلاعات حقوقی کافی برای پیگیری وضعیت پرونده‌شان را ندارند و هم استطاعت مالی برای گرفتن وکیل. خلاءهای فراوان قانونی و نیز رویکرد سازش‌انگارانه قانون در مورد طلاق نیز مزید بر علت شده تا پرونده طلاق عسر و حرجی حداقل دو تا سه سال به طول بیانجامد و در این مدت، زن‌های آسیب‌دیده یا از طلاق منصرف می‌شوند و یا در معرض آسیب‌های بیشتری قرار می‌گیرند.

قتل‌های ناموسی، خشونتی که قانون آن را ترویج می‌کند

رضا جمالی: اگر مردی، همسر خود را با مرد اجنبی مشاهده کند که عمل خلاف انجام می‌دهند؛ در این صورت می‌تواند هر دو نفر آنها را به قتل برساند‌، قانون می‌گوید که حیات مردان محترم است اگر کسی مردی را به قتل رساند، باید قصاص شود. با شیرین عبادی و نسرین ستوده برای بررسی جنبه‌های حقوقی و عوامل دخیل در اینگونه قتل‌ها گفتگو کردیم.

دو بار مجازات برای یک جرم

کوهیار گودرزی: چندی پیش اعلام شد که زهره و آذر نیت، دو خواهر به جرم زنای محصنه به سنگسار محکوم شده‌اند. این در حالی است که این دو خواهر قبلاً در همین پرونده به شلاق محکوم شده بودند. همه‌ی حقوقدانان اتفاق نظر دارند که یک نفر را برای یک فعل واحد، دو مرتبه محاکمه نمی‌کنند. در همین زمینه گفت و گویی کردم با جبار صولتی، وکیل این دو خواهر.

«من دیدم صورت «رها» و «نسیم» چطور نور بالا می‌زد»

زویا امین: «ورقه امضا را یواشکی درمی‌آورم و به خانم بغل دستی‌ام می‌دهم. می‌گویم در مورد برابری حقوق زنان و مردان است. بخوان. اگر موافق بودی امضا کن! سرش که توی کاغذ می‌رود با خواندن هر جمله نچ‌نچی می‌کند و سری به تأسف تکان می‌دهند، بقیه خانم‌های ردیف شش‌تایی کنجکاو می‌شوند، می‌گویند اگر داری یکی هم به ما بده تا بخوانیم.»

رفع ممنوعیت حجاب در دانشگاه‌های ترکیه

منیره برادران: هفته گذشته مجلس نمایندگان ترکیه تغییر قانون ممنوعیتِ حجاب در دانشگاه‌های این کشور را تصویب کرد. از این پس ورود دختران محجبه به دانشگاه آزاد می‌شود. این تصمیم که با دو سوم آرای مجلس تصویب شد، در بیرون از مجلس اما مخالفت‌های زیادی برانگیخت.

جنبش زنان ایران در سال ٢٠٠٧

شیرین عبادی و شادی صدر در گفت‌وگو با زمانه جنبش زنان را در طول سال گذشته میلادی بسیار فعال توصیف کردند و در عین حال به افزایش فشارها بر این جنبش اشاره کردند. به نظر این دو حقوق​دان و فعال جنبش زنان، بزرگترین دستاورد جنبش زنان در طول این یک سال جلوگیری از تصویب «لایحه حمایت خانواده» بود.