نهادسازی یا مدیریت عقلانی؟
سرمقاله امروز روزنامه آرمان با عنوان «چه سود از نهادسازی» می‌گوید که حل مشکلات کنونی ایران در گروی مدیریت عقلانی در تصمیم‌گیری‌ها است.

در این سرمقاله آمده‌است: «مسائل و مشکلات جامعه با نهادسازی‌ها و اضافه شدن یک نهاد به نهادهای کشور حل نمی‌شود زیرا حل مشکلات کشور در گرو تدبیر و به کارگیری مدیریت عقلانی در تصمیم‌گیری‌ها و تصمیم‌سازی‌های کشوری است و تا زمانی که این نکته مهم مورد توجه مدیران قرار نگیرد، مشکلات موجود حل نمی‌شود.»

در ادامه این سرمقاله آمده است: «در شرایط موجود برخی برای حل موقتی مسائل به دنبال ایجاد یک نهاد در کنار نهادهای موجود کشور برمی‌آیند که نه تنها مشکلی حل نمی‌کند بلکه مشکلات موجود را افزون می‌کند که در نهایت دستاوردی برای کشور به همراه ندارد.»

نویسنده سرمقاله آرمان افزوده است: «حل این مشکلات در کشور نه در گرو نهادسازی در کشور، بلکه ایجاد فضای باز رسانه‌ای در کشور می‌باشد. اگر این فضا در کشور به وجود آید تمام نهادهای موجود وظایف خود را به درستی انجام می‌دهند و دیگر نیازی به تدوین نهادهای جدید در کشور نیست تا بخواهند از حجم مشکلات موجود بکاهند.»

در ادامه این سرمقاله می‌خوانیم: «اگر این فضا نهادینه‌تر شود، کارها مطابق قانون انجام می‌شود و در صورت هر گونه کوتاهی و نادیده گرفتن قانون، رسانه‌ها آن را پوشش داده و برای اجتناب از این موضوع مراقب عملکرد خود و اتخاذ هر گونه تصمیم‌گیری غلط و نادرست هستند.»

متن کامل سرمقاله

کاهش و افزایش نرخ ارز
سرمقاله امروز روزنامه دنیای اقتصاد با عنوان «حکایت گرانی کالاهای ایرانی و ارزانی کالاهای چینی» در مورد سیاست ارزی ایران و چین و مقایسه آن‌ها با یکدیگر است.

در این سرمقاله آمده است: «یکی از سوالاتی که ایرانی‌ها از خود می‌پرسند، این است که چرا کالاهای چینی این قدر ارزان و کالاهای مشابه ایرانی این قدر گران تمام می‌شود. در پاسخ باید گفت که البته عوامل متعددی در این داستان نقش دارند اما قطعاً بخش مهمی از این داستان به سیاست دولت‌های ایران و چین در مدیریت نرخ ارز برمی‌گردد.»

در ادامه این سرمقاله می‌خوانیم: «سیاست ارزی دولت ایران درست در نقطه مقابل سیاست ارزی دولت چین قرار دارد. دولت چین به طور مداوم درآمدهای ارزی چین را انباشت می‌كند و از تزریق آن به بازار ارز خودداری می‌كند تا جلوی کاهش نرخ ارز (تقویت ارزش یوآن) را بگیرد. در نقطه مقابل سیاست چین، دولت ایران نه تنها تلاشی برای بالا بردن نرخ ارز ندارد، بلکه در جهت معکوس قدم برمی‌دارد و با تزریق درآمدهای ارزی حاصل از نفت به بازار ارز تلاش می‌كند تا جلوی افزایش نرخ ارز (کاهش ارزش ریال) را بگیرد.»

نویسنده سرمقاله دنیای اقتصاد افزوده: «چین نرخ ارز خود را نسبت به دلار بالا نگه داشته است و ایران نرخ ارز خود را نسبت به دلار پایین نگه داشته است. کنار هم قرار گرفتن این دو سیاست موجب شده است که کالاهای چینی در ایران بسیار ارزان‌تر از کالاهای مشابه ایرانی عرضه شوند.»

در ادامه این سرمقاله آمده‌است: «فرض کنید قیمت یک کالای چینی در ایران در حال حاضر برابر ٥٠ هزار تومان است. اکنون اگر چین، ارزش یوآن در مقابل دلار را ٥٠ درصد افزایش دهد (کاهش نرخ ارز) و ایران نیز ارزش ریال در برابر دلار را ٥٠ درصد کاهش دهد (افزایش نرخ ارز)، آنگاه قیمت همان کالای چینی در ایران دو برابر شده و به ١٠٠ هزار تومان افزایش خواهد یافت. این مثال ساده، اهمیت سیاست ارزی را به خوبی روشن می‌كند.»

متن کامل سرمقاله

سایر مطبوعات:
سرمقاله امروز روزنامه کیهان با عنوان «این جهاد شدنی است»

سرمقاله امروز روزنامه رسالت با عنوان «مدیریت منابع مالی بهبود فضای كسب و كار»

آرمان
● علی مطهری: امروز ما در مقابل تاریخ مسئولیم
● خبر استعفای متکی تکذیب شد
● راه‌اندازی بورس نفت در انتظار درخواست وزارت نفت
● یک چهارم واردات ایران در مرداد ماه بنزین بود

ایران
● برنامه‌ریزی دولت برای مهاجرت از پایتخت
● شوک رسانه‌های جهان از سرعت خودكفایی ایران در تولید بنزین
● عقب‌نشینی كلیسای ضداسلامی آمریكا در پی اعتراضات جهانی
● تصميم نهايی برای استقلال و پرسپوليس

تهران امروز
● میوه‌های ممنوعه
● دولت دهم در ترازوی اصولگرایان
● قبض‌های نجومی برق از كجا آمدند؟
● روزهای داغ منوچهر متکی

جام جم
● عقب‌نشینی كلیسای آمریكایی
● هدفمندی آغاز نشده، یارانه برق پرمصرف‌ها قطع شد
● عیسی فرهادی سرپرست استانداری البرز شد
● كوفی عنان: عراق دو دهه عقب افتاد

دنیای اقتصاد
● ممنوعیت واردات به میوه‌ها رسید
● مقام رهبری تصریح كرد: وظیفه دولت برای بهبود فضای كسب‌و‌كار
● شكست قریب‌الوقوع حزب اوباما در انتخابات كنگره
● مجلس كنار كشید، دولت اقدام كرد؛ تعطیلی روز پس از عید فطر

رسالت
● آیت‌الله مهدوی كنی: هدف فتنه‌گران حذف ولایت فقیه بود
● جنگ عراق؛ خونین‌ترین جنگ برای خبرنگاران از سال ١٩٤٥
● جایزه مرکل به کاریکاتوریست موهن دانمارکی به خاطر جسارت و توهین به اسلام
● مقامات آمریكا: تصمیم به ‌آتش کشیدن قرآن خطرناک و شرم‌آور است

کیهان
● جهان به تحریم ایران اعتنا نمی‌كند
● ایران از واردات بنزین بی‌نیاز شد
● جرج سوروس ١٠٠ میلیون دلار به سازمان دیده‌بان حقوق بشر كمك می‌كند
● فتنه گران در شیراز ابتدا مقابل امام ایستادند

مردم‌سالاری
● از سوی آیت‌الله صافی گلپایگانی مطرح شد: هشدار به پاپ، اوباما و سران مسیحی
● سفیر ایران در عراق: موضوع گرفتن غرامت را از سازمان ملل پیگیری می‌کنیم
● محمود احمدی‌نژاد: ٤٠ درصد کارمندان تهرانی باید درخانه کار کنند
● محمدرضا رحیمی: به زودی جشن مسکن‌دار شدن همه ایرانیان برگزار می‌شود

گفت‌وگوی‌های روز:
● روزنامه آرمان در شماره امروز خود گفت‌وگویی با محمدمهدی جعفری منتشر کرده‌است.

مهدی خلجی می‌گوید: «علوم انسانی سرشتی سکولار دارند، به معناهای گوناگون؛ از جمله این که جهان را بر اساس منطق درونی آن تبیین می‌کنند، نه با پناه بردن به عوامل و علل ماوراطبیعی. از چشم انسان به انسان و جهان می‌نگرند، نه از چشم خدا. علوم انسانی، لزوماً استوار بر نفی خدا نیست، اما ضرورتاً مبنی بر نادیده گرفتن خدا در تحلیل و تبیین است.»

با مهدی خلجی درباره ایده‌ی مطرح در جمهوری اسلامی در مورد تأسیس "علوم انسانی اسلامی" گفت‌وگو کرده‌ایم.

حکومت اسلامی و مبلغان ایدئولوژی آن، حمله تازه‌ای را به علوم انسانی آغاز کرده‌اند. حمله با این ادعا پیش برده می‌شود که علوم انسانی رایج غربی هستند، نباید در جامعه اسلامی تدریس و ترویج شوند و اسلام خود این ظرفیت را دارد که از دل خویش سنخ اسلامی علوم انسانی را برون دهد. می‌دانیم که علوم انسانی در اندیشه فلسفی پرورش یافته و سپس مستقل شده‌اند. قرینه‌سازی بی‌جایی نکرده‌ایم، اگر بگوییم حال که قرار است دانش‌های انسانی اسلامی پدید آیند، باید انتظار داشت که آنها از فلسفه اسلامی سرچشمه بگیرند. به نظر شما آیا آنچه فلسفه اسلامی خوانده می‌شود، این استعداد و توانایی را دارد، که چیزی به اسم "علوم انسانی" بپروراند؟

درست است که در نگاه نخست، باید انتظار داشت علوم انسانی مطلوبِ حاکمانِ ایران از درون فلسفه‌ی اسلامی سربرآورد. اما تأمل در حکومت کنونی و جهان‌بینی صاحبان آن، نشان می‌دهد که - فارغ از امکان یا امتناع بنیادنهادن علوم انسانی بر پایه‌ی فلسفه‌ی اسلامی - اساساً فلسفه‌ی اسلامی در جمهوری اسلامی جایگاهی ندارد. یعنی اگر مارکسیسم روسی، فلسفه‌ی رسمی اتحاد جماهیر شوروی بود یا مارکسیسم چینی، ایدئولوژی رسمی چین کمونیست بود و انقلاب‌ فرهنگی، سانسور و علم رسمی در آن کشورها بر مبنای مارکسیسم صورت می‌گرفت، فلسفه‌ی اسلامی نقشی هم‌تراز آن بازی نمی‌کند. فلسفه‌ی اسلامی، فلسفه‌ای بیگانه با جمهوری اسلامی است.

مهدی خلجی

پیش از انقلاب کسانی که دل‌مایه‌ و ذهن‌مشغولی عمده‌ی خود را فلسفه‌ی اسلامی قرار داده بودند، مانند محمد حسین طباطبایی، مرتضی مطهری و مهدی حائری یزدی، هیچ کدام انقلابی نبودند. البته فلسفه‌ی اسلامی در دوره‌ی پهلوی از نو باب شد، از جمله در نهادهایی مانند دانشکده‌ی معقول و منقول و انجمن پادشاهی فلسفه‌ی ایران. علت این باب شدن هم سیاسی بود: مبارزه با ایدئولوژی حزب توده. به همین سبب، دربار هم به ترویج فلسفه‌ی اسلامی همت گماشته بود. اما فلسفه‌ی اسلامی تنها می‌توانست نقشی منفی بازی کند. یعنی بر مبنای جهان‌بینی قدمایی، ماده‌باوری مارکسیستی را نقد کند. اما به هیچ رو، توانایی نظریه‌پردازی برای جنبش اجتماعی و انقلاب سیاسی را نداشت.

آیت الله خمینی، از زمانی که قصد کرد آشکارا وارد سیاست شود، تدریس فلسفه و عرفان را کناری نهاد. آرای او درباره‌ی انقلاب و حکومت، هیچ پیوندی با فلسفه‌ی اسلامی ندارد. از قضا، آیت الله خمینی علاقه‌ی چندانی هم به فلسفه، به مفهوم مشائی و سینوی آن، نداشت و همان‌طور که مهدی حائری یزدی، شاگرد برجسته‌‌ی او، در خاطرات‌اش گفته، خمينی بیشتر اهل ذوق عرفانی بود تا دقت فلسفی. از همین رو، او ابن عربی را بیشتر ارج می‌نهاد تا ابن سینا را. مفهوم ولایت، در انگاره‌ی «ولایت فقیه» نیز بیشتر ولایتِ عرفانی، به مفهومی است که ابن عربی به کار می‌برد، نه حتا ولایتی که در فقه از آن سخن می‌گویند.

پس از انقلاب، بسیاری از جوانان، از سر سوء تفاهم، به آموختن فلسفه‌ی اسلامی روی آوردند. باز وقتی اتحاد جماهیر شوروی برپا بود، می‌شد از نگاهِ سنتی، فایده‌ای برای فلسفه‌ی اسلامی قائل شد. اما به ويژه، پس از سقوط شوروی، فلسفه‌ی اسلامی در ایران به دانشی تشریفاتی و تزیینی بدل شد که بخشی پر زرق و برق از جهاز تبلیغاتی جمهوری اسلامی را تشکیل می‌دهد. نه ولایت فقیه، نه حکومت اسلامی، نه ساختارهای سیاسی در جمهوری اسلامی، نه حتا خود حادثه‌ی انقلاب ایران، در چارچوب نظری فلسفه‌ی اسلامی قابل توضیح و تبیین نیست. فیلسوفان اسلامی، به جز نمونه‌های نادری چون ابونصر فارابی و ابن رشد، به هیچ رو به سیاست نپرداخته و یک‌سره، در نظر، غیرسیاسی بودند.

سی سال پیش، پس از انقلاب فرهنگی، قرار شد در قم، حلقه‌ی محمدتقی مصباح یزدی، علوم انسانی اسلامی تولید کنند . آن‌ها کتاب‌های بی‌محتوایی هم با عنوان «روان‌شناسی اسلامی» و «جامعه‌شناسی اسلامی» منتشر کردند. اما به سرعت همان آقایان دریافتند که فلسفه‌ی اسلامی ابزاری کارآمد برای تولید علوم انسانی نیست.

رهبر کنونی جمهوری اسلامی، که سردمدار اصلی گفتار اسلامی‌کردن علوم انسانی در ایران است، خود از آموزش فلسفه‌ی اسلامی بی‌بهره است. او در شهری تحصیل طلبگی کرده که فضای ضدفلسفی نیرومندی، زیر تأثیر میرزامهدی اصفهانی داشته است. میرزا مهدی و شاگردان او در مشهد باور داشتند فلسفه‌ی اسلامی، فلسفه‌ای یونانی، وارداتی و غیراسلامی است. او خواب دیده بود که امام دوازدهم شیعیان بدو اشارت می‌کند که «جست‌وجوی دانش از جز راهِ ما اهل بیت، با انکار ما یکی است». بنابراین، دور می‌نماید که کسی مانند آیت الله خامنه‌ای از فلسفه‌ای که میرزامهدی آن را از علوم دخیله و وارداتی می‌دانست، برای اسلامی کردن علوم انسانی استمداد بجوید.

از سوی دیگر، کسانی که در کار اسلامی کردن علوم انسانی هستند، برخی مانند حلقه‌ی آکادمی علوم اسلامی و بزرگانِ آن چون سید مهدی میرباقری (و استاد درگذشته‌ی او سید منیرالدین حسینی شیرازی) سخت با فلسفه‌ی اسلامی بر سر ستیزند و به جای «اصالت وجود» صدرایی به «اصالت ولایت» باور دارند. این گروه، باور دارد که نه تنها علوم انسانی، که حتا علوم دقیقه مانند ریاضیات، فیزیک و شیمی هم، اسلامی و غیراسلامی دارند. آن‌ها خواهان انقلابی در همه‌ی قلمروهای علوم هستند. البته بعد از سی سال که از فعالیت فکری این گروه می‌گذرد، هنوز معلوم نیست علوم اسلامی آن‌ها چگونه علومی است.

بنابراین، به نظر نمی‌رسد که خود حکومت ایران از فلسفه‌ی اسلامی توقع بارداری و پرورش علوم انسانی اسلامی داشته باشد. فلسفه‌ی اسلامی در حوزه‌ها مرده است. الان بهترین تحقیقات و تألیفات در فلسفه‌ی اسلامی یا عمدتاً در دانشگاه‌های اروپا و آمریکای شمالی صورت می‌گیرد یا به دست محققان کشورهای اسلامی؛ نه در حوزه‌های علمیه، نه به همت روحانیان.

روحانیت، با فلسفه‌ی اسلامی بیگانه است؛ ازجمله به دلیل آن‌که ابزارهای معرفتی لازم برای پژوهش در آن را ندارد. حتا تدریس فلسفه در قم هم رونق سابق را ندارد. حسن حسن‌زاده‌ی آملی، عبدالله جوادی آملی و محمدتقی مصباح يزدی، استادان شاخص فلسفه، هر سه از تدریس این رشته بازایستاده‌اند.

همه‌ی اینها درست. اما بیایید خامنه‌ای و خمینی و جمهوری اسلامی را کنار بگذاریم و فقط به این مسئله بپردازیم که آیا آنچه فلسفه اسلامی خوانده می‌شود، این استعداد و توانایی را دارد که چیزی به اسم "علوم انسانی" بپروراند؟ لطفا جواب این سؤال را بدهید.

اگر مراد از «علوم انسانی» همین علومی است که در تاریخ و جغرافیای مشخصی پدیدآمده و رشد کرده، روشن است که از دل فلسفه‌ی اسلامی درنمی‌آید. فلسفه‌ی اسلامی، فلسفه‌ای در درون همان منظومه‌ی فکری است که فلسفه‌ی سده‌های میانی اروپا. علوم انسانی بر شانه‌های فلسفه‌ی مدرن می‌ایستد که به واقع گسست نقادانه از اندیشه‌ی فلسفی سده‌های میانه است. اگر بر فرض، در ایران قرار بود علوم انسانیِ کاملاً ایرانی-اسلامی به وجود آید، منطقاً باید با عبور سنجش‌گرانه از فلسفه‌ی اسلامی صورت می‌گرفت نه با ایستادن در زمین آن.

در روزگار جدید، در اروپا، تلاش شد با بازگشت به فلسفه‌ی سده‌های میانی، سپری در برابر فلسفه‌ی مدرن و علوم انسانی ساخته شود. گرایش به سده‌های میانه (medievalism) در اواخر سده‌ی نوزدهم و اوائل سده‌ی بیستم به رشد جریان‌های فلسفی‌ای مانند نوتومیسم (neo thomism) انجامید؛ یعنی سعی برای فهم جهان مدرن بر پایه‌ی مبانی فلسفی توماس آکوئینی. نوتومیسم که یکی از اشکال گرایش به سده‌های میانه است، از سوی نوتومیست‌هایی مانند ژاک ماریتن «مدرن‌ستیزی مدرن» تعبیر شده است. به هر روی، سعی برای رویارویی با اندیشه‌ی مدرن با بازگشت به اندیشه‌ی سده‌های میانی کوششی تباه بود. از قضا، دل‌مشغولی عمده‌ی این گروندگان و پس‌روندگان به اندیشه‌ی سده‌های میانه، یکی همین سکولاریسم بود. آن‌ها بحران‌های سیاسی و تنش‌های اجتماعی دوران خود را فراورده‌ی زوال ارزش‌های مذهبی و عرفی شدن شناخت انسان از خود و جهان می‌دانستند.

در این سو، غربیانی چون هانری کربن، با همان انگیزه‌ها و رانه‌ها به سراغ فلسفه‌ی اسلامی رفته‌اند؛ به قصد ساختن سدی در برابر سکولاریسم و علوم تاریخی و انسانی مدرن. محصول آن رهیافت، در بهترین حالت، سنت‌گرایی حادی است که امروز نزد کسی مانند سید حسین نصر می‌توان سراغ کرد. کسی مانند نصر باور دارد تجدد، پرستش زمان و امور جزیی و گذراست و نوعی الوهیت‌ بخشیدن به زمان و تاریخ. کرین و نصر، هر دو، مخالف تاریخ‌گرایی و نگرش تاریخی به جهان و انسان هستند. اصالت دادن به فلسفه‌ی اسلامی در فکر کسانی مانند نصر بدین‌جا می‌انجامد که سنت را رقیب و بدیل تجدد می‌انگارد؛ آن هم بدیل مرجح. آن‌ها علوم انسانی را که استوار بر فهم تاریخی است، یک‌سره نفی می‌کنند. از دیدگاهِ سنت‌گرایان، نه تنها زهدان فلسفه‌ی اسلامی، توانایی باروری چیزی به نام علوم انسانی را ندارد، بل‌که اساساً از شر علوم انسانی مدرن، سکولار و تاریخی است که باید به فلسفه‌ی اسلامی پناه ‌برد.

با توجه به آن‌چه گفتم، من تا کنون نشنیده‌ام کسی سخن از امکان استخراج علوم انسانی از فلسفه‌ی اسلامی بگوید. آن‌ها که از اسلامی کردن علوم انسانی سخن می‌گویند، بیشتر در پی شرعی کردن و فقهی کردن علوم انسانی‌اند تا فلسفی کردن آن. مثلاً اقتصاد اسلامی، از نظر آنان، اقتصادی است که قواعد فقهی مانند حرمت ربا در آن رعایت شود. علم سیاست اسلامی آن است که خاص و عام را به اطاعت مطلقه از صاحب ولایت مطلقه برانگیزد. علوم انسانی اسلامی، تا آن‌جا که من می‌فهمم، تفسیری نیست، تجویزی است؛ در حالی که علوم انسانی مدرن در وهله‌ی نخست تفسیر می‌کنند، جامعه، روان، مناسبات اقتصادی، سیاسی و جز آن را. علوم انسانی در ایران بیشتر گروگان شریعت است تا فلسفه‌ی اسلامی.

بله. بسیاری از مسلمانان در دو سده‌ی گذشته برای جبران عقده‌ی فرهنگی و تمدنی خود کوشیده‌اند بگویند که آثار فیلسوفان اسلامی، ابن سینا و فارابی و ابن رشد، یا متفکری مانند ابن خلدون، در رشد دانش و فلسفه‌ی غربی نقش داشته یا این که ابن خلدون بنیادگذار واقعی جامعه‌شناسی است. نقش تاریخی و تمدنی مسلمانان در فرهنگ و فلسفه‌ی سده‌های میانی اروپا انکارپذیر نیست، اما مسلمانان در این باره گزافه‌گویی می‌کنند.

درباره‌ی ابن خلدون و جامعه‌شناسی هم اگر کسی جامعه‌شناسی بداند و ابن خلدون را بشناسد، تباهی این مدعا را درخواهد یافت. این ادعاها که برای تشفی زخم‌های روحیِ ناشی از واپس‌ماندگی تمدنیِ یک توده‌ ممکن است سودمند باشد، البته فرق می‌کند با آن ادعا درباره‌ی امکان تولید علوم انسانی بر مبنای فلسفه‌ی اسلامی یا قرآن و حدیث.

نکته‌ مهمی را در مورد سکولاریسم مطرح کردید. پیش از پرداختن به آن باز کمی در مورد فلسفه اسلامی و امکان زایش علوم انسانی از دل آن توضیح دهید. پرسش مشخص: چرا فکر می‌کنید نمی‌توان مثلاً از علم‌النفس ابن سینا روانشناسی‌ای ایجاد کرد که بدیل روانشناسی‌ شکل‌گرفته در غرب باشد؟ و همچنین چرا فکر می‌کنید نمی‌توان بر اساس برخی آیات و روایات، برخی حکمتها در آثاری چون نهج البلاغه، فلسفه‌ی سیاسی فارابی و فلسفه‌ی عمران ابن‌خلدون و منابع دیگری از این دست جامعه‌شناسی و اقتصادشناسی اسلامی داشت؟

وقتی می‌گوییم «امکان زایش علوم اسلامی از دل فلسفه‌ی اسلامی»، فکر می‌کنم باید ببینیم باورمندان به این نظر از «علوم انسانی» چه مراد می‌کنند. «فلسفه‌ی اسلامی» و «علوم انسانیِ غربی» هر دو پدیده‌های معرفتی شناخته‌شده و بی‌ابهامی هستند. اما «علوم انسانی» مطلوبِ هوادارانِ اسلامی کردنِ علوم انسانی، هنوز از کتم عدم به عالم وجود نیامده و در نتیجه، معلوم نیست چه موجودی است. منطقاً آن‌ها نباید خواستار بیرون کشیدن چیزی شبیه همین علوم انسانی غربی از متون دینی و سنتی کهن باشند. زیرا آن‌ها با علوم انسانی غربی مخالف‌اند. این نکته است که اساساً این خواست را مبهم و تا اندازه‌ی بسیاری بی‌معنا می‌کند.

اساساً علوم انسانی زادگاهی غیر اسلامی دارد؛ فلسفه‌ی اسلامی نسخه‌ای ایرانی-عربی از فلسفه‌ی نوافلاطونی است؛ علم و فلسفه‌ی سیاسی هم زادگاهی یونانی دارد. خود اصطلاح «علوم انسانی» هم مدرن و اروپایی است. کسی که باور دارد می‌توان بذر فلسفه‌ی اسلامی کاشت و علوم انسانی دروید، باید به این پرسش پاسخ دهد که علوم انسانی مورد ادعا – که ظاهراً هنوز به دنیا نیامده و کسی قیافه و هویت آن را نمی‌شناسد – طی هزار سال گذشته چرا پدید نیامد؟ در چهارصد سال گذشته‌ی تاریخِ فلسفه‌ی اسلامی، اگرچه در حاشیه، اما به هر روی مدرسان و محصلانی بوده‌اند و از ملاصدرا و حاج ملاهادی سبزواری تا محمد حسین طباطبایی، متألهان اسلامی تألیفاتی داشته‌اند. چرا چیزی جز همین که هست تولید نشد؟

می‌دانید که بسیاری از بزرگان عالم اسلام از جمله ابن خلدون، کشف غربی‌ها هستند. ابن خلدون، هیچ دنباله‌روی در سرزمین‌های اسلامی نداشت. بیش از شش قرن کاملاً فراموش شد. فارابی هم همین طور. به سختی شاید بتوانید آثاری در تاریخ هزارساله‌ی گذشته پیدا کنید که در شرح و ادامه سنتِ فکری فارابی نوشته شده باشد. به دشواری می‌توانید امروزه کسی را در حوزه پیدا کنید که آثار فارابی را خوانده باشد. آیا این فراموشی معنادار نیست؟ آیا کاملاً تصادفی است؟ هواداران اسلامی کردن علوم انسانی، البته باید به این پرسش هم پاسخ دهند که «اقتصاد اسلامی» چه تفاوتی با بخش معاملات فقه دارد؟ یا «علم سیاست اسلامی» جز ملغمه‌ای از اخلاقیات و علم کلام اسلامی چه معنا می‌تواند داشته باشد؟

البته بر زمین قرآن و حدیث یا آثار قدما نمی‌توان علوم انسانی غربی بنا کرد. علوم انسانی مدرن مبانی معرفت‌شناختی خود را دارند و همان‌طور که پیش‌تر گفتم محصول انقلاب پارادایمی و گسست از سنت‌اند. علوم انسانی مسبوق به پیدایش کیهان‌شناسی و فیزیک جدید، علوم تجربی مدرن و فلسفه‌ی مدرن هستند. بدون فلسفه‌ی علمِ جدید، علوم دقیقه و طبیعی جدید زاده نمی‌شدند. نشناختن تفاوت میان جهان‌بینی جدید و جهان‌بینی قدیم می‌تواند کسی را به ورطه‌ی ژاژخایی و بیهده‌گویی بیفکند.

از درون فلسفه‌ی اسلامی، چه در گرایش اصالت وجودی چه در گرایش اصالت ماهیتی، چیزی جز علم‌شناسی ارسطویی و طبیعیات قدیم بیرون نمی‌آید؛ همان طبیعت‌شناسی که هدف‌اش شناخت طبایع اشیاء، ذات و غایت آن‌ها است. علم جدید استوار بر فهم، ابداع و کشف روابط ریاضی و قسری و قهری و عَرَضی میان اشیاء است. علوم انسانی جدید، بدون انقلاب‌هایی که در جهان‌شناسی و علم و فلسفه رخ داده است، به وجود نمی‌آمدند.
مفهوم اقتصاد، سیاست، جامعه، روان و مانند این‌ها مدرن هستند و نمی‌شود این مفاهیم مدرن را گرفت و در آیات و روایات به دنبال نظریه برای آن‌ها گشت. برای نمونه، علم اقتصاد که استوار بر فهم ریاضی از مناسبات اقتصادی است، چگونه می‌تواند از آیات و روایات استنتاج شود؟ آیات و روایات درباره‌ی مسائل اقتصادی رشته‌ای بایدها و نبایدها را پیش می‌گذارند و بس. تصویر جامعه در قرآن و حدیث، تصویری غیرتاریخی، ایستا و قدسی است؛ تصویر جامعه نیست، بیان مشیت لایتغیر الاهی درباره‌ی جامعه است. قرآن را به قصد فهم روابط و مناسبات و نهادهای اجتماعی نمی‌شود خواند؛ مؤمن با خواندن آن از اراده‌ی تبدیل‌ناپذیر خداوند درباره‌ی آغاز و انجام بشر و تاریخ قدسی آن مطلع می‌شود؛ آن هم در حد یکی دو صفحه.

با این حال، باید توجه کرد که مسأله‌ی اسلامی شدن علوم، نخست در کشورهای دیگر اسلامی، پیش انقلاب ایران، مطرح شد؛ به ويژه در مصر و مالزی.

در سال ۱۹۷۸، سید محمد النقیب العطاس، مسلمان مالزیایی، کتابی چاپ کرد با عنوان «اسلام و سکولاریسم» که برای مدتی طولاتی کتاب مقدس مسلمانانِ ستیهنده با سکولاریسم و خواهان اسلامی‌شدن علم ماند. خواست او برای اسلامی شدن، البته تنها علوم انسانی را دربر نمی‌گرفت و علم تجربی و فلسفه را نیز شامل می‌شد. او در سال ۱۹۹۱، بنیادی را درست کرد با عنوان «بنیاد بین المللی اندیشه و تمدن اسلامی» (ISTAC) که به طور نهادی این آرمان خود را دنبال کند. او هدف تأسیس این بنیاد را در مقدمه‌ای که برای چاپ دوم کتاب «اسلام و سکولاریسم» نوشت شرح داده است. العطاس می‌گوید یکی از مهم‌ترین اهداف این بنیاد، مفهوم‌سازی، تبیین و شرح مسائل علمی و معرفت‌شناختی است که مسلمانان در دوران مدرن با آن رویارو هستند. هدف عمده، دادن پاسخی اسلامی به چالش‌هایی است که مکاتب فکری و ایدئولوژی‌های مدرن در زمینه‌های گوناگون عقلانی و فرهنگی برمی‌انگیزند؛ صورت‌بندی فلسفه‌ای اسلامی برای تعلیم و تربیت، و فلسفه‌ای اسلامی برای علم.

به عبارت دیگر، پیشتر کسانی در جهان اسلام کوشش کرده بودند علم جدید یا برخی مکاتب فکری جدید را با اسلام سازگار کنند و حتا برخی تفسیری علمی از قرآن به دست دادند. اما العطاس برای حل تعارض علم و دین، علم را نفی می‌کند و خواستار تولید علم دینی می‌شود. با این همه، او سخنی از ابتنای علوم انسانی بر فلسفه‌ی اسلامی نمی‌گوید. العطاس گفته است اسلامی کردن شناخت، اسلامی کردن ذهن، جسم و جان است و در نتیجه، آفریدن جامعه‌ای یک‌سره اسلامی. او می‌گوید برای گریز از سکولاریسم باید شناخت را اسلامی کرد. علوم مدرن، اشیاء را بر اساس منطق درونی آن‌ها مطالعه می‌کنند و جهان را به غایتی فی نفسه تقلیل داده‌اند. اما این رویکرد سکولار به بحران سیاسی، فاجعه‌ی انسانی و ویرانی طبیعت انجامیده است. او معتقد است استیلای بر طبیعت نباید هدف نهایی باشد، بل‌که هر گونه شناخت و تصرف طبیعت باید غایتی ماورایی، متعالی و معنوی داشته باشد.

شماری از مسلمانان عرب نیز شبیه او فکر می‌کنند. العطاس در سال ۱۹۷۷ کنفرانسی بین المللی در مکه برگزار کرد با عنوان «اهداف و مقاصد تعلیم و تربیت اسلامی» و هم‌فکران خود در جهان اسلام را گردهم آورد. با این همه، دانشگاه‌های اسلامی که در مالزی و دیگر جاها از جمله تأسیس شد، تفاوت چندانی از نظر برنامه‌ی درسی با دانشگاه‌های غیر اسلامی ندارد؛ جز آن‌که زنان، محجب و مردان، بیشتر، ریش بلندند و همدیگر را برادر و خواهر خطاب می‌کنند و اول هر درس و مراسمی را با تلاوت آیاتی از قرآن آغاز می‌کنند. ولی دانشجویان، همان رشته‌های مدیریت، اقتصاد، آمار، جامعه‌شناسی و روان‌شناسی را به شیوه‌ی آکادمی‌های غربی می‌خوانند.
گفتار «اسلامی کردن شناخت» از جمله زیر تأثیر پسااستعمارگرایی و نقد ادوارد سعید از خاورشناسی، کتاب لئونارد بندر، «لیبرالیسم اسلامی» و همین‌طور انقلاب ایران قوت گرفت. تأثیر ادوارد سعید چنان بود که در مصر، حسن حنفی، مسلمانِ چپ‌گرای نزدیک به اخوان المسلمین کتابی نوشت با عنوان «علم الاستغراب» و در آن مدعی شد که می‌توان علم اسلامی تولید کرد و همان‌طور که غربی‌ها ما را موضوع شناخت خود کردند و خاورشناسی را به وجود آوردند، ما هم غربی‌ها را موضوع شناخت مستقل خود قرار دهیم و علم باخترشناسی را تولید کنیم. رویکرد او و دیگر هواداران اسلامی کردن شناخت، در جهان عرب، بارها نقد شده است، به دست کسانی چون صادق جلال العظم، نصر حامد ابوزید، جورج طرابیشی و عزیز العظمه.

سلفی‌های جهان اسلام، سخت به این موضوع علاقه‌مند هستند. در سی سال گذشته، دولت و سرمایه‌داران عربستان سعودی و کویت به نویسندگان و بنیادهایی که هوادار اسلامی کردن شناخت هستند میلیون‌ها دلار کمک کرده‌اند.

اما در نمونه‌ی ایران، وضع یک‌سره متفاوت است. در ایران، اولاً هیچ نویسنده‌ی صاحب نظری حتا در سطح العطاس و حنفی، نوشته و نظریه‌ی معناداری را درباره‌ی مراد از اسلامی کردن علوم فرانیاورده است. گفتار «اسلامی کردن علم» در ایران سطحی‌تر از دیگر کشورهاست. ثانیاً ایران، فاجعه‌آمیزترین نمونه است، زیرا بر خلاف مالزی و مصر یا جاهای دیگر، این حکومت است که چنین آرمان مبهم و بی‌معنایی را با زور و قهر در دانشگاه‌ها اجرا می‌کند. به عبارت دیگر، شالوده‌ی تعلیم و تربیت در ایران به دست حکومت ویران می‌شود به بهانه‌ی اسلامی کردن علوم؛ که معلوم نیست چیست. در مصر و مالزی، این گفتار وجود دارد، اما دانشگاه‌ها به راه خود می‌روند؛ دست آخر، کسی دانشگاهی اسلامی در کنار دانشگاه‌های دیگر تأسیس می‌کند و هر کس علاقه دارد داوطلبانه در آن‌جا تحصیل می‌کند.

یکی از پارادوکس‌هایی که بنیادگرایان ایرانی بدان دچارند این است که با زور حکومت می‌خواهند علم یا تمدن تولید کنند؛ غافل از آن‌که حتا تمدن اسلامی و علوم قدیمه اگر در فضای آزادی قرار نداشتند، هرگز پدید نمی‌آمدند. جمهوری اسلامی گمان دارد علم و تمدن هم، با اراده و حکم حکومتی ولی فقیه، قابل تولید است. این مسأله‌ی مهمی است، زیرا هواداران اسلامی‌کردن علوم در ایران، به چیزی با عنوان استدلال و اقناع باور ندارند. آن‌ها اگر باور داشتند علوم انسانی اسلامی (هرچه باشد) از نظر فکری و علمی برتر از علوم انسانی غربی است، باید، به ضرورت، بحث و گفت‌وگو و استدلال با متخصصان علوم انسانی را می‌پذیرفتند. این نیازمند آزادی علوم انسانی در ایران است.

گفتار «علوم انسانی اسلامی» بر اقتدارگرایی سیاسی ولایت فقیه استوار است و قرار نیست تبیین و فهم تازه‌ای از جهان باشد؛ بل‌که قرار است تعبدآور باشد. اسلامی کردن علوم انسانی در ایران قصد دارد، نه با استدلال، که با زور رقیب را از میدان به در کند. به همین سبب است که هواداران این عقیده، نه جمعی صاحب نظر – حتا در همان الاهیات و فلسفه‌ی کهن، یا اندیشه‌ی فارابی و ابن خلدون – که مشتی بی‌دانش‌اند که حتا یک اثر قابل توجه درباره‌ی سنت فکری اسلامی هم تولید نکرده‌اند، چه رسد به قلمروهای تازه.

من فکر می‌کنم مشکل اصلی هواداران گفتار اسلامی کردن علم در ایران، علوم انسانی نیست، آزادی است. آن‌ها با مقوله‌ای به نام آزادی نمی‌توانند کنار بیایند. آن‌ها علوم انسانی را آماج خشم خود می‌گیرند، چون فکر می‌کنند این علوم انسانی است که آزادی را در ساحت‌های مختلف انسان ابداع کرده، معنا داده و مشروعیت بخشیده و برای ملت‌های غیر غربی مانند ما هم، راهنمایی برای دستیابی به آزادی است. جمهوری اسلامی از راه دشمنی با علوم انسانی، می‌خواهد سر آزادی را ببرد.

از پاسختان به پرسش دوم برمی‌آید که شما تلاش جمهوری اسلامی را برای شکل دادن به چیزی به نام علوم انسانی اسلامی را بخشی از مقابله آن با سکولاریسم می‌دانید. نفس قضیه چه اشکالی دارد؟ چرا فکر می‌کنید که علوم انسانی ماهیتاً بنیادی سکولار دارند؟ و چرا فکر می‌کنید نمی‌توان علوم انسانی غیر سکولار هم داشت، علوم انسانی الاهی، اسلامی، یهودی یا هر چیز دیگر؟

علوم انسانی سرشتی سکولار دارند، به معناهای گوناگون؛ از جمله این که جهان را بر اساس منطق درونی آن تبیین می‌کنند، نه با پناه بردن به عوامل و علل ماوراطبیعی. از چشم انسان به انسان و جهان می‌نگرند، نه از چشم خدا.

علوم انسانی، لزوماً استوار بر نفی خدا نیست، اما ضرورتاً مبنی بر نادیده گرفتن خدا در تحلیل و تبیین است. هیچ چیزی مقدس نیست و هر اصلی قابل پرسش و نقادی است. با کمک علوم انسانی می‌توان ایدئولوژی ساخت، اما نه یک ایدئولوژی، بل‌که صدها، هم زمان و رقیب. اما مبانی دینی، اصول پرسش‌ناپذیر دارند، جهان را به مدد موجودات غیبی تفسیر می‌کنند. به حقائق متعالی و ناتاریخی و ثابت تکیه می‌ورزند. علوم انسانی از نوع غربی نمی‌تواند الاهی باشد، همان‌طور که علوم دقیقه و تجربی نیز. اما البته می‌شود برداشتی الاهیاتی از بسیاری چیزها داشت که باز هم الاهیات است، نه چیز دیگر. با الاهیات نه می‌شود اقتصادی را اداره کرد، نه جامعه‌ای را شناخت، نه علم سیاست تأسیس کرد، نه مدیریت آموخت. شما می‌توانید مسلمان باشید و اقتصاددان. اما تلاش برای درست کردن اقتصاد اسلامی، کوششی بی‌فرجام است. دست کم چهار دهه است که «اسلامی کردن علم» در میان مسلمانان آزموده می‌شود. اما از دل این همه آزمون، هیچ علمی ظهور نکرده است. یکی از آموزه‌های مهم علم آن است که آدمی از خطاهای خود بیاموزد.

رویارویی با سکولاریسم هم تکاپویی عبث است. از زمان ظهور سکولاریسم، همواره، سکولاریسم‌ستیزی جریانی حاشیه‌ای، ناکام و از لحاظ نظری فقیر مانده است. سکولاریسم هر مشکلی داشته باشد، علوم جدید هر بحرانی بیافریند، همه باید در درون پارادایم جدید به بحث گذاشته شوند تا راهی برای آن جست‌وجو شود. خروج از سکولاریسم و بازگشت به گذشته، ناممکن است و سودای آن، به ويژه، اگر مبنای سیاست فرهنگی یک حکومت قرار گیرد، جز ویران‌گری اثری بر جای نمی‌گذارد.

از شرکت شما در این گفت‌وگو بسیار سپاسگزاریم.

نقد تحلیلی خانم «کاترین رابه» در مقاله‌ی جامع «برچیده شدن مه» که درباره‌ی ادبیات بعد از خفقان بلوک شرق است، در کنار نویسندگان دیگر، به پیتر ناداس نویسنده‌ی مجاری می‌پردازد که تبلور خلاقانه‌ترین ابراز وجود ادبی بعد از فروپاشی دیوار برلین بوده‌ است.

تمام زمینه‌های پیدایش یک نگاه همه‌جانبه و جادویی برای نویسنده‌ای توانا فراهم بود، داستانی که بتواند در بی‌طرفی ذاتی خود، تاریخ محو شده در زیر غبار سنگین مه را به تصویر بکشد. پیشگویی روشنفکران اروپای شرقی و تولد انتشارات آزاد دست به دست هم دادند تا «یک کتاب خاطرات» نوشته‌ی پیتر ناداس از دل بیش از نیم قرن استبداد عروج کند.

سئوالی که ذهن منتقد ادبی را به خود مشغول کرده این است که پیتر ناداس چگونه توانسته است از درون سیستم بسته‌ی استبدادی که وظیفه‌ی اصلی‌اش خرد کردن هرگونه ابراز وجود فردی بود، سر بر آورد؟ «یک کتاب خاطرات» چگونه توانسته اولین اعتراضات بعد از مرگ استالین در سال ۱۹۵۳ را با جنبش اعتراضی «بهار پراگ» که با ورود تانک‌های روسی به چکسلواکی در هم شکسته شد، پیوند بزند؟ چگونه و با چه بصیرت ذاتی، پیتر ناداس توانسته است ماجراهای فوق را در کنار یک داستان عاشقانه در برلین دهه‌ی ۷۰ گرد‌ آورد؟

پیتر ناداس

وظیفه‌ی کشف و تدوین «فردیت» انسان مدرنی که تئودور آدورنو آن را به رمان و نویسندگی در دنیای مدرن نسبت داده بود در عطش شورآفرین پیتر ناداس به اولین گام اساسی برای بازسازی و تدوین تاریخ مسخ‌شده‌‌ی اروپایی تبدیل گشت که به دو تکه‌ی متفاوت تبدیل شده بود. از این به بعد نگاه‌ جست‌وجوگر منتقدان در پی صدای دیگری بود که قرار بود بر دوش فردیتی قرار بگیرد که سنگ بنای آن را پیتر ناداس گذاشته است.

تخریب برنامه‌ریزی شده‌ی شخصیت انسانی در جوامعی که با استبداد عقیدتی استالینیستی اداره می‌شدند توانسته بود همه‌ی زوایای عمومی و خصوصی جوامع تحت کنترل را مسموم و مخدوش سازد. ظلم و خشونت چندش‌آوری که مبنای آن بی‌حرمتی به انسان و تعیین سرنوشت او بو،د بر این نیت انحصارطلبانه استوار بود که دیکتاتورها، قیم بی‌چون و چرایی هستند که می‌خواهند به زور مدینه‌ی فاضله‌ی اعتقادی‌شان را برای همه بر پا سازند.

گریز به واقعیت تلخ و دردناک ایران که بیش از ۳۰ سال در دایره‌ی نکبتی مشابه با آن‌چه گریبان بلوک شرق را گرفته بود ضروری است چون طبق ادعایی که در بخش نخست مقاله شده بود، جامعه‌ی ایرانی نیز قاطعانه در حال رهایی از چنبره‌ی مار استبدادی است که بر گلوی ملت ما حلقه زده است.

بی‌تردید رد پای نمونه‌های اولیه‌ی نویسندگان خلاق ایرانی که بتوانند دغدغه‌ها و آرزوهای ملت ایران را به تصویر بکشند هم می‌توان در داخل ایران و هم در تبعید جست‌وجو کرد. مهسا محب‌علی و رضا قاسمی که نماینده‌ی دو نسل و دو دوره‌ی مختلف فرهنگی‌-اجتماعی ایران معاصر هستند، در آثارشان نشان دادند که قابلیت آن را دارند که بلندگوی ادبیات داستانی را به عنوان یک ابزار اصلی برای ایران استبداد زده تسخیر کنند.

پیتر ناداس مجاری به پشتوانه‌ی سبک روایت و گرته‌برداری از ساختمان جمله‌نویسی، تفسیر طولانی و بسیار جزئی‌نگرِ توماس مان و پروست، هر آنچه را بر سر ملت‌های اروپای شرقی آمده بود تصویر کرد، و ترس از مذهب کاتولیک را که جیمز جویس و قهرمان اصلی‌اش استیون دِدالوس در شیوه‌ی سیال ذهن منعکس کرده‌اند نیز به کار گرفت.

ادبیات غنی ایران که ترکیب بسیار وسیعی از حماسه‌سرایی شکوهمند فردوسی، نظم پاک و سلیس حافظ، تفکر صوفیانه‌ی مولوی، طبیعت‌سرایی منوچهری و متون انتزاعی سهروردی را در کنار سایر شیوه‌های ابراز ادبی گرد آورده است، می‌تواند مبنایی باشد برای بازسازی هر آنچه در سه دهه‌ی اخیر تخریب و غارت شده است.

بی‌تردید دستاوردهای داستان‌نویسی و شعر مدرن نیز شانه‌ی تنومندی است که نویسندگان معاصر ایران می‌توانند بر فراز آن امکان رویت گسترده‌تری را برای خود سامان ببینند. انتزاع سرشار از تنفر در نوشته‌های هدایت، ضرب‌آهنگ عصبی موجود در جملات کوتاه جلال آل احمد، فردیت پر‌غرور نوشته‌های ابراهیم گلستان، تخیل بی‌باکانه‌ی شهرنوش پارسی‌پور، روایت صمیمی سیال ذهن منیرو روانی‌پور و شخصیت‌پردازی‌های غزاله علیزاده، باغچه‌ی رنگارنگی از ادب فارسی معاصر است که نبوغ تطبیقی نویسندگان معاصر را طلب می‌کند.

خانم کاترین در ادامه‌ی تبیینِ تحول ادبیات در اروپای شرقی، به روند جایگزینی انتشارات دولتی با مؤسسات خصوصی نشر می‌پردازد. در بازار آزاد اگر سود فروش کتاب به ناشر برگردد، چرخ نشر لنگ نمی‌زند و ناشر می‌تواند بخشی از سودی را که عایدش شده است، در جهت رشد بنگاه نشر کتاب به‌کار گیرد.


بر پایه همین ضرورت بود که موج وسیعی از مترجمان، سردبیران فصلنامه‌های ادبی و روزنامه‌نگاران به انگیزه‌ی کشف شاهکار دیگر رهسپار مراکز مهم ادبی نظیر مسکو، پراگ، برلین و حتی مناطق و استان‌های ناشناخته در اروپای شرقی شدند. این امر باعث شد تا تبادل اطلاعات، دیدگاه‌ها و سلیقه‌‌ها در این بخش از اروپا و در بین نویسندگانش با سرعتی خارق‌العاده‌ صورت پذیرد.

در تابستان سال ۱۹۹۳ نویسنده‌ی چک «جکیم توپال» که آن‌ موقع ۳۱ ساله بود، به پشتوانه‌ی کمک مالی یک موسسه‌ی ادبی در کافه‌ای واقع در یک دهکده‌ی ویلایی نشسته بود و به رمانی می‌اندیشید که در طول اقامت سه‌ماهه‌اش باید می‌نوشت. او در همان کافه‌ای نشسته بود که ۲۰ سال قبل «الکساندر سولژنیتسن» مهمان دوستی بود که به او در همان محل اجازه‌ی اقامت و فرصت نوشتن داده بود.

جکیم توپال

جکیم توپال در بحبوحه‌ی انقلاب مخملی همراه با سایر نویسندگان در دوران هرج و مرج و بحران اقتصادی بعد از فروپاشی دولت‌های سوسیالیستی، ناچار بود که برای دریافت دستمزدی ناچیز، تعداد بیشماری مقاله برای روزنامه‌ها و فصلنامه‌ها تدارک ببیند تا بتواند از راه نویسندگی به زندگی‌اش نویسنده ادامه بدهد.

او که با ذوق تمام در جامعه‌ی آزاد شده‌ایی زندگی می‌کرد که تجربه و تصورش تا چند سال قبل رویایی دست‌نیافتنی به نظر می‌رسید، با انرژی باورنکردنی مشغول نوشتن شد. توپال همه‌ی تخیل و فکرش را روی این مسئله متمرکز کرد که چگونگه مسیر حوادث به انفجار اجتماعی بلوک شرق منجر شد؟ سه ماه بعد شاهکاری که همه به دنبال کشف‌اش بودند با عنوان «شهر، خواهر، نقره» نوشته شد.

ادامه دارد

منابع:

Katharina Raabe, As the fog lifted. Literature in eastern central Europe since 1989

Peter Nádas, A Book of Memories (English trans. 1997 by Ivan Sanders), 435, original Hungarian published in 1986).

Jachym Topol, CITY, SILVER, SISTER, Translated by Alex Zucker, Catbird Press 2000

دجال (ضد مسیح) یا همان Antichrist آخرین ساخته لارس فون تریر، کارگردان برجسته‌ دانمارکی است که آثار درخشانی همچون «داگ‌ویل»، «رقصنده در تاریکی» و «شکستن امواج» در کارنامه او ثبت شده‏اند. اما دجال که از سوی سازنده اثر به آندره تارکوفسکی کارگردان برجسته روسی تقدیم شده، فیلمی است که بسیاری از دوستداران آثار فون تریر را در شوک فرو برد.

اثری به غایت پیچیده که به باور بسیاری از دوستداران سینما (تأکید می‏کنم دوستداران سینما، چرا که دیدن این فیلم برای مخاطب عادی قدری ناممکن است) نتوانسته فهم مخاطب را با خود همراه کند و لذتی که برای مثال از دیدن داگ‌ویل به او منتقل کرده‏بود، در این فیلم نیز منتقل کند. دجال حتی در میان منتقدان نیز با استقبال مواجه نشد و برخورد سردی را نسبت به خود برانگیخت.

لارس فون تریر در این فیلم از دو بازیگر (Charlotte Gainsbourg و Willem Dafoe) استفاده کرده و فیلم در چهار بخش به علاوه یک مقدمه و یک مؤخره ساخته شده است. شارلوت گینزبرگ بازیگر زن فیلم جایزه بهترین بازیگر را در جشنواره کن سال ۲۰۰۹ برای بازی در این فیلم از آن خود کرد.

دجال روایت زوجی است که کودکشان را از دست داده‌اند و در کلبه‌ای در جنگل در حال استراحت و درمان خود هستند. در مقدمه و در صحنه آغازین که یکی از درخشان‏ترین سکانسهای فیلم است، آنها با هیجان در حال معاشقه هستند، کودکشان (Nick) در همان اتاق از یک صندلی بالا می‌رود، از روی میزی که در کنار پنجره قرار دارد، و پنجره رو به آسمان برفی باز می‏شود، خود را به بیرون پرتاب می‌کند.

پوستر فیلم ضد مسیح

در هنگام پرتاب شدن بچه در خیابان برفی، زن در نقطه اوج لذت جنسی نشان داده می‌شود. این صحنه سیاه و سفید که با سرعت کمتر از معمول پخش می‌شود و موسیقی هندل آنرا همراهی می‏کند، به قدری درخشان ساخته شده، که مخاطب با یکی از سکانسهای عالی سینما مواجه می‌شود.

بخش نخست؛ حزن (grief)

زن در مراسم تدفین کودک دچار از هم گسیختگی روانی شده و بیهوش می‌شود. او مدت یک ماه را در حالی که درکی از زمان ندارد در بیمارستان سپری می‌کند. شوهرش که درمانگر است و از مراقبت‌های پزشکی از همسرش رضایت ندارد، تلاش می‌کند از هم‌گسیختگی روانی او را درمان کند.

پس از مدتی که در خانه از او مراقبت می‏کند، متوجه می‏شود که بزرگترین ترس زن از کلبه‌ای است در محلی که عدن (Eden) نامیده می‌شود و زن تابستان گذشته را به همراه پسرش برای نوشتن رساله‌ای در مورد کشتار زنان در قرون وسطی در آن سپری کرده است.

(Eden) کلبه عدن

آنها برای فائق شدن بر این ترس به جنگل می‌روند. پس از رسیدن به کلبه، در حالی که زن مشغول استراحت است، مرد به جنگل می‌رود و در راه آهویی را می‌بیند که از او نمی‌ترسد. مرد بچه‌آهوی مرده‌ای را می‌بیند که از رحم آهوی ماده‌ آویزان است.

بخش دوم؛ درد (آشوب حکم می‌راند)

آنها به سفر ادامه می‌دهند. اما زن دچار هیجان و حزن زیاد است و نمی‌تواند از آن رهایی یابد. شب هنگام از ریختن میوه‌های درخت بلوط بر سقف کلبه صدای بلند و عجیب و مستمری تولید می‌شود و صبح، وقتی مرد از خواب بیدار می‌شود، دست راستش به خاطر آنها تاول زده است. در انتهای این بخش مرد در جنگل روباهی می‌بیند که شکمش دریده شده و می‌گوید «آشوب فرمان می‌راند».

بخش سوم؛ یأس (کشتار زنان)

مرد در این بخش دست نوشته‌ها و منابع رساله همسرش را در طبقه بالای کلبه پیدا می‌کند که مجموعه‌ای است از قطعات بریده شده‏ی نوشته‏ها و کتاب‌های قدیمی در مورد زن ستیزی و کشتن و سوزاندن زنان در سده‌های میانه به جرم جادوگری. مرد متوجه این واقعیت می‌شود که زن در هنگام نوشتن رساله باور کرده است که زنان حقیقتاً موجوداتی شرور و شیطانی هستند و به همین دلیل بسیاری از زنان به فجیع‌ترین شکل ممکن به قتل رسیده‌اند. در نیتجه تلاش می‌کند همسرش را متقاعد کند که باور او اشتباه است.

در صحنه بعدی زن در میانه‌ی سکس از مرد می‌خواهد که او را بزند و مرد امتناع می‏کند. زن با عصبانیت کلبه را ترک کرده و در زیر درختی بزرگ مشغول خودارضایی می‌شود. در نهایت مرد قبول می‌کند و به او سیلی می‏زند. در میان معاشقه‏ی آنها دستهای زیادی از ریشه‌ی درخت خارج شده و نمایان می‌شوند. به طور کلی در دوره بیماری زن، تنها چیزی که او را به ناگهان آرام می‌کند سکس است. به همین دلیل در بسیاری از صحنه‌های فیلم و در هنگام فشار روانی و عصبی مرد را مجبور به سکس می‌کند.

به طور کلی در دوره بیماری زن، تنها چیزی که او را به ناگهان آرام می‌کند سکس است

مرد نامه‌‌‌ی کالبد شکافی پسرش را می‌خواند و متوجه می‌شود که در ساق پایش نقصی وجود داشته است. او عکس‌هایی را از تابستان سال گذشته پیدا می‌کند که در تمام آنها چکمه‌های فرزندشان جابجا به پا شده‌اند. در طول فیلم مرد به دنبال ریشه ترس زن است که در آغاز گمان می‌برد که از جنگل و آن کلبه است. سپس از جنگل (طبیعت) به شیطان رسید. اما در میانه‌ی فیلم متوجه می‌شود که هراس زن از شیطان نیز نیست.

تنها در انتهای فیلم است که متوجه می‌شود که زن از خودش، به عنوان یک زن، متنفر و هراسان است. در این هنگام زن ناگهان به مرد حمله می‌کند و با خشونت او را مجبور به سکس می‌کند و در حین سکس با قطعه چوبی بزرگ به آلت جنسی مرد می‌کوبد. مرد بیهوش می‏شود و زن ساق پای او را سوراخ می‌کند و وزنه‌ای به آن آویزان می‌کند. مرد بعد از به‏هوش آمدن به سختی فرار می‌کند.

بخش چهارم؛ سه گدا

در این بخش زن همسرش را پیدا می‌کند و به خانه برمی‌گرداند. وقتی مرد از او می‌پرسد که آیا واقعا می‌خواست او را بکشد، زن پاسخ می‌دهد هنوز نه. اما وقتی سه گدا از راه برسند، یک نفر باید بمیرد. در این صحنه فلاش‌بکی به مقدمه فیلم زده می‌شود که زن در هنگام مرگ پسرش نیک کاملا متوجه او بوده، اما عکس‌العملی نشان نداده بود.

آنها برای فائق شدن بر ترس به جنگل می‌روند

در این هنگام زن قیچی را بر می‌دارد و کولیتوریس (بخشی از آلت تناسلی) خود را می‌برد و فریاد می‌زند. مرد گلوی زن را می‌فشارد و او را می‌کشد، در حالی که آهو و روباه و کلاغ در کلبه بودند.

مؤخره

مرد در راه بازگشت است که زنانی بسیار با چهره‌هایی مبهم به سوی او می‌آیند.

زن از خودش، به عنوان یک زن، متنفر و هراسان است

موضوعی که فون‌تریر برگزیده در تاریخ، بویژه تاریخ مسیحیت بسیار با اهمیت است: تنفر تاریخی زنان از خودشان و از جنسیت‌شان. اما این فیلم را بدون فهم ریشه‌های مسیحی و گنوسیسی (گنوسیس به معنای معرفت، واژه‏ای یونانی از ریشه هند و اروپایی) به سختی می‌توان درک کرد...

ادامه دارد

لینک تیزر فیلم بر روی یوتیوب:

صدور انبوه احکام انضباطی و تعلیق از تحصیل توسط کمیته‌های انضباطی در داخل دانشگاه‌ها و نیز صدور احکام قضایی سنگین توسط محاکم دادگستری علیه فعالان دانشجویی، حکایت از آغاز موج جدیدی از فشار و سرکوب گسترده نسبت به جنبش دانشجویی در ایران دارد.

سعید قاسمی‌نژاد از فعالان دانشجویی مقیم فرانسه، درباره‌ی موج جدید فشارها می‌گوید:

فشار به فعالان دانشجویی طبیعتاً با قصد زهره چشم گرفتن از دانشگاه و جنبش دانشجویی است. این نزاع بین جنبش دانشجویی و حکومت در ایران وجود دارد و از ابتدا هم وجود داشته است. الان و بعد از جنبش سبز این حرکتی که تا قبل از بازگشایی دانشگاه‌ها صورت می‌گیرد همان‌طور که گفتم نوعی زهره چشم گرفتن است. این زهره چشم گرفتن یک فرق کلی با حرکات قبلی دارد.

سعید قاسمی‌نژاد از فعالان دانشجویی مقیم فرانسه

به نظر می‌رسد حکومت بعد از جنبش سبز احساس کرده باید سیاستی را در همه‌ی عرصه‌های اجتماعی در پیش بگیرد و آن سیاست هوشیاری مداوم است. یعنی اجازه‌ی بروز کمترین حرکت اعتراضی را ندهد. اینکه چقدر و تا کجا می‌تواند این را ادامه بدهد، ما نمی‌دانیم، اما به نظرم این سیاستی است که در پیش گرفته؛ چه در حوزه‌ی زنان و چه در حوزه‌ی سیاست به معنای عام و چه در عرصه‌ی دانشجویی و چه در عرصه‌ی کارگری؛ تا امکان بروز هرگونه پتانسیل اعتراضی را با سرکوب شدید از بین ببرد.

شما فکر می‌کنید الان اوضاع تشکل‌های دانشجویی شناخته شده در دانشگاه‌های ایران به چه صورت است؟ آیا تشکل‌های دانشجویی آن توان و آن حوزه‌ی نفوذ سابق را در توده‌های دانشجویی برای ایجاد یک اعتراض گسترده در دانشگاه‌ها علیه حاکمیت دارند یا نه؟

به گمانم ندارند. یعنی اگر شما به تاریخ دهه‌ی اخیر جنبش دانشجویی نگاه کنید می‌بینید در سال ۱۳۷۶تشکل دانشجویی دفتر تحکیم وحدت نقش خیلی مؤثری داشت. این نقش تا چند سال بعد از آن هم ادامه پیدا کرد. حکومت این را متوجه شد. یعنی متوجه شد دانشگاه و دانشجویان به عنوان رابط بین جریان‌های سیاسی و توده‌ی مردم عمل می‌کنند.

سعی کرد این ارتباط را قطع کند، اما این ارتباط از دوره‌ای به بعد قطع نشد و فقط نقش جریان دانشجویی تا حد زیادی کمرنگ شد. با توجه به فشارهای زیادی که حکومت آورد و آن سیاست رسمی حکومت بود؛ صرف نظر از اینکه آقای خاتمی رییس‌جمهور بود، اما آن هسته‌ی سخت قدرت کار خود را به پیش می‌برد. تا انتخابات اخیر، ما هم‌چنان شاهد حضور جریان‌های دانشجویی بودیم.

یعنی به‌هرحال جریان‌های سیاسی جامعه، وقتی می‌خواستند با دانشجویان صحبت کنند، کم‌وبیش ناگزیر بودند با جریان‌ها و تشکل‌های دانشجویی صحبت کنند که طبیعی است مهم‌ترین آنها دفتر تحکیم وحدت بود. بعد از این انتخابات اخیر ما شاهد بودیم که این نقش از بین رفت و چه سازمان ادوار تحکیم وحدت، چه دفتر تحکیم وحدت و گروه‌های دانشجویی دیگر آن نقش سابق را ندارند.

یکی به این دلیل که جنبش دانشجویی مستحیل شده در یک جنبش کلان‌تر که جنبش اعتراضی مردم ایران است. دیگر اینکه فشار شدید حکومت، تقریباً این تشکل‌های سازمان‌دهی شده‌ی دانشجویی را به اضمحلال کشانده و از بین برده است. ما در جنبش سبز شاهد بودیم که جریان‌ها و توده‌های دانشجویی به طور مستقیم با رهبران جنبش سبز ارتباط برقرار می‌کردند و جریان حد واسط که تشکل‌های دانشجویی بودند حضور نداشتند. امروز هم به نظر می‌رسد اگر ارتباطی قرار باشد و بشود همینگونه ارتباط است. منتها اینکه این شکل ارتباط به مرور با رهبران جنبش سبز قطع خواهد شد و یا برقرار خواهد ماند، بحث دیگری است.

آیا ممکن است در درون جریان‌های دانشجویی، تشکل‌های جدیدی رو بیایند که بتوانند مرجع باشند و حوزه‌ی نفوذ داشته باشند و جای تشکل‌های کلاسیک، مثل دفتر تحکیم وحدت و انجمن‌های اسلامی را پر کنند؟ آیا چنین احتمالی در داخل دانشگاه‌ها وجود دارد؟

تشکیل یک گروه جدید شناخته شده به نظرم خیلی بعید می‌آید. یکی به این دلیل که فشار بسیار زیاد است. یعنی شما به هر حال در آن فضا باید امکان این را داشته باشید که به هر شکلی نشریات خودتان را راه بیاندازید و جلسات خودتان را برپا کنید. وقتی الان این را بررسی می‌کنم می‌بینم چنین امکانی وجود ندارد. یک دلیل دیگر هم این است که ما الان در فضای پس از بحران و یا به لحاظ زمانی نزدیک به کانون بحران هستیم و هرگروه جدیدی که بخواهد بیاید و در عرصه‌ی عمومی و علنی شکل بگیرد، باید تکلیف خود را با این بحران مشخص کند.


ما وقتی دانشجویان لیبرال دانشگاه‌های تهران را شکل دادیم، آنها از ما این انتظار را نداشتند که تکلیف خودمان را با آقای خامنه‌ای مشخص کنیم یا تکلیف خود را با جمهوری اسلامی مشخص کنیم. یعنی شما این فضا را داشتید که جای پای خودتان را در درون دانشگاه محکم کنید تا کم‌کم پذیرفته شوید. الان اما این امکان وجود ندارد.

دانشجویان از شما انتظار دارند صریح بیایی و موضع خودت را مشخص کنی. در حالی که اگر موضع خودت را مشخص کنی، حکومت سریع با آن برخورد می‌کند. به گمانم در چنین شرایطی، فضای یأس و بی‌عملی ادامه پیدا می‌کند و یک بخش زیادی از دانشجویان به سمت یأس و بی عملی خواهند رفت و ما یک دانشگاه غیر سیاسی خواهیم داشت. شق دوم اینکه احتمالاً بخش‌های رادیکال‌تر به سمت شکل‌گیری هسته‌های مقاومت مدنی خواهند رفت.

جنبش دانشجویی ما کارنامه‌ی مبارزات چریکی را در پیشینه‌ی خود دارد و همیشه در موقعیت‌های بحرانی آن تاریخ خودش را نشان می‌دهد و بر فعالان دانشجویی سنگینی می‌کند. حالا بحث مقاومت مسلحانه که به گمانم تا حد زیادی فعلاً منتفی است، اما تاریخ خود را به عنوان تشکیل هسته‌های مقاومت مدنی بازتولید می‌کند.

جریان‌های موازی سرکوب

محمد صادقی، عضو شورای مرکزی سازمان ادوار تحکیم وحدت است.

او نیز در خصوص موج جدید فشارها بر فعالان جنبش دانشجویی می‌گوید: فشار بر جریان‌های دانشجویی مختص این برهه از زمان نیست. شاید تا پیش از این و پیش از تغییر در مدیریت اجرایی کشور در سال ۱۳۸۴سرکوب جریان‌های دانشجویی بیشتر از سوی نهادهای امنیتی و قضایی خارج از دانشگاه صورت می‌گرفت، اما بعد از سال ۸۴و در ادامه‌ی آن پس از انتخابات بحث‌برانگیز ۱۳۸۸می‌شود گفت در اقدام‌های موازی، هم از سوی نهادهای قضایی و امنیتی خارج از دانشگاه روی جنبش دانشجویی و تشکل‌های دانشجویی منتقد فشار وارد می‌شود و هم از سوی مدیریت و متولیان دانشگاه و وزارت علوم.

محمد صادقی، عضو شورای مرکزی سازمان ادوار تحکیم وحدت

در واقع اینها یکدیگر جریان‌های منتقد را سرکوب می‌کنند و فشار را افزایش می‌دهند. در طی این سال‌ها هم شاهد بودیم صدور احکام انضباطی تعلیق، بازداشت و صدور احکام قضایی سنگین برای فعالین دانشجویی منتقد و هم‌چنین بازنشسته کردن استادان منتقد، کمترین پاسخ حاکمیت به فعالیت‌های منتقدانه‌ی دانشجویان بوده است. دغدغه‌ی بازگشایی دانشگاه‌ها برای حاکمیت وجود دارد. طی یک‌سال و اندی که از اعتراض‌های مردمی می‌گذرد، حاکمیت از هرگونه تجمع و شکل‌گیری گروه‌های انسانی هراس دارد. محیط دانشگاه هم محیط مستعدی برای شکل گیری مجدد اعتراض‌های دانشجویان است. به همین منظور سرکوب تشدید شده است.

آیا فعالیت‌های دانشجویی در قالب تشکل‌های کلاسیک مثل دفتر تحکیم وحدت و انجمن‌های اسلامی هم‌چنان در دانشگاه‌ها میسر است یا نه؟

شاید به شکل سابق امکان فعالیت دانشجویان منتقد وجود نداشته باشد؛ یعنی به شکل کلاسیک و در قالب تشکل‌های دانشجویی؛ چه تشکل‌های سیاسی و چه تشکل‌های صنفی. ما امروز می‌بینیم نه تنها از آن تشکل‌های دانشجویی منتقد نظیر انجمن‌های اسلامی در قالب دفتر تحکیم وحدت نشانی برجا نمانده و بسیاری از فعالان دانشجویی هم اینک با احکام قضایی و احکام انضباطی مواجه شده‌اند و بسیاری از آنها در زندان‌ها هستند، بلکه کوچک‌ترین فعالیت‌های فوق برنامه در قالب تشکل‌های صنفی و کانون‌های ادبی و هنری از سوی مسئولین دانشگاه‌ها تحمل نمی‌شود. زیرا دانشجویان به عنوان ابرگلوی اعتراض به استبداد در طی سالیان اخیر در فقدان تشکل‌ها و احزاب سیاسی در شکل کلاسیک خودش بار عظیم این اعتراض‌ها و حق‌طلبی‌ها را بر دوش می‌کشند.

با توجه به مسئله‌ی بازنشسته کردن استادان دانشگاه، هجمه‌ای که علیه علوم انسانی از سوی حاکمیت به راه افتاده و هم‌چنین سرکوب‌های دانشجویی، اگر اینها را سه ضلع سرکوب و هجمه‌ی حاکمیت علیه دانشگاه بدانیم، فکر می‌کنید زمینه‌ی بروز اعتراض دانشجویی در آستانه‌ی سال تحصیلی جدید با توجه به سرکوب‌ها و فشارها و ارعابی که حاکمیت اعمال کرده است وجود دارد؟

بی شک فعالیت‌های دانشجویی امروز دشوارترین دوره خودش را پشت سر می‌گذارد. یعنی فضای سرکوب در دانشگاه‌ها همانطور که اشاره کردید چه در قالب فشار بر دانشجویان منتقد و چه از طریق بازنشسته کردن استادان منتقد و چه از نظر فضای امنیتی و پلیسی که در محیط دانشگاه وجود دارد واقعاً امکان فعالیت به شکل سابق را از دانشجویان سلب کرده است، اما اینگونه هم نیست که ما فکر کنیم با این فشارها فعالیت‌های دانشجویان متوقف می‌شود.

ما در طی سال گذشته نیز شاهد بودیم که کمتر مسئول دولتی امکان حضور در محیط دانشگاه را پیدا می‌کرد و آنهایی هم که آمدند، از شعارها و اعتراض‌های خودجوش دانشجویان در امان نماندند. این اعتراض‌هایی که به این مسئولین دولتی می‌شود، به صورت سازماندهی شده نیست. دانشجویان نگاه می‌کنند به آن فشارهایی که به ایشان آمده و آن اتفاق‌هایی که در کوی دانشگاه در سال گذشته و در سالیان قبل افتاده است.

قطعا در سال تحصیلی جدید نیز بسیاری از دانشجویان نسبت به آن‌چه در کشور رخ داده و ظلمی که به مردم و هم‌کلاسی‌های خودشان صورت گرفته اعتراض خواهند کرد. شرایط به گونه‌ای است که هم دانشجویان و هم مردم در پی‌گیری مطالبات‌شان و اعتراض به آن‌چه در کشور و به ویژه وقایع پس از انتخابات ۸۸صورت گرفته، هم‌چنان جدی هستند و برای این اعتراض‌ها پایانی نیست. قطعاً در آستانه‌ی سال تحصیلی جدید، ما سال تحصیلی پر تنشی را در دانشگاه‌ها شاهد خواهیم بود.

آرام آرام به روزی نزدیک می‌شویم که در تقویم روز ملی سینما نامیده شده است. از چند سال پیش که به این روز پیشوند ملی اضافه شده است، تا به امروز این جشن و حاشیه‌های آن آبستن دعواهای جناحی و غیرجناحی بوده است، طوری که سال گذشته این جشن برگزار نشد، چون دبیر جشن در گفت‌وگویی خصوصی تلویحاً به نگارنده گفت: «ما چطور می‌توانیم دور هم جشن بگیریم، در حالی که فرزندان این مرز و بوم در خیابان‌ها در خون خود می‌غلطند.»

این نگاه شریف مردمی کمتر میان مدیریت‌های این سینما یافت می‌شود. در این وانفسا البته سوال‌های متعددی هم می‌توان مطرح کرد؛ که مهم‌ترین‌‌اش این است که ما وقتی هنوز سینمای‌مان دولتی است و دست بخش خصوصی از آن کوتاه است، چطور می‌توانیم روزی را به عنوان روز ملی سینما بنامیم؟! این سوال و سوال‌های مشابه از ابتدای نامگذاری این روز در ذهن ما بوده و هنوز به آن پاسخی داده نشده است.

یک: اکران آتشکار مهم‌تر از نامزدی آن است

یکی از برکات این دولت ندانم‌کار این است که گریبان فیلمسازان را گرفته است. یک نمونه‌اش اکران فیلمهای توقیفی سال‌های قبل در جشنواره‌ی سال گذشته است و امید دادن به فیلمسازان جوان برای اکران فیلم‌هایشان. یکی از این فیلم‌ها «آتشکار» بود که با لحن طنز با مسئله‌ی نازایی برخورد کرده بود و تنه‌ای هم به جهان پس از مرگ می‌زد.

حمید فرخ نژاد در صحنه ای از فیلم آتشکار

البته محسن امیریوسفی کارگردان فیلم «آتشکار» که یکی از نامزدهای جشن خانه‌ی سینما هم هست، در این باره گفت: «اکران عمومی این فیلم برایم مهم‌تر از نامزد شدن است. نامزدهای جشن خانه‌ی سینما انتخاب جامعه‌ی اصناف سینمای ایران هستند و باید به این نگاه احترام گذاشت کما اینکه معتقدم داوری معمولاً سلیقه‌ای است و طبیعتاً عده‌ای از وضعیت انتخاب‌ها ناراضی هستند». امیریوسفی تصریح کرد: «نزدیک به ۳ سال از ساخت «آتشکار» می‌گذرد و این فیلم به‌رغم داشتن پروانه‌ی نمایش همچنان بلاتکلیف است و جایزه گرفتن یا نگرفتن این فیلم دیگر برایم چندان اهمیتی ندارد و مهم دیده شدن اثر از سوی مخاطبان عام سینما است.»

«آتشکار» به کارگردانی محسن امیریوسفی و بر اساس فیلمنامه‌ای از خود او با بازی حمید فرخ‌نژاد در دو رشته‌ی فیلمنامه و بازیگر نقش اول مرد نامزد دریافت جایزه‌ی چهاردهمین جشن خانه‌ی سینما شده است.

دو: همه علیه حوزه‌ی هنری

علیرضا سجادپور، مدیر کل اداره‌ی نظارت و ارزشیابی، در برنامه‌ی رادیویی «پشت پرده» که یکشنبه شب از یکی از شبکه‌های رادیویی ایران پخش شد، از برخورد جدی با حوزه‌ی هنری به دلیل کنار کشیدن از طرح اذان تا اذان خبر داد.

سجادپور در این برنامه‌ی رادیویی تاکید کرد: «به عنوان مدیریت سینمای کشور حتماً با حوزه‌ی هنری برخورد خواهیم کرد و از مسوولان بالاتر این نهاد پاسخ خواهیم خواست. ما به‌هیچ‌وجه تحمل بی‌نظمی را نداریم». حوزه‌ی هنری در کشور ما صاحب تعداد زیادی سالن نمایش است. سینما آزادی نیز جزو سینماهای حوزه‌ی هنری است که به اعتقاد کارشناسان سینمایی به دلیل عدم حضور در این طرح باعث شکست آن شده است.

این در حالی است که هفته‌ی گذشته تهمینه میلانی در گفت‌وگویی به‌شدت از حوزه‌ی هنری انتقاد کرد و گفت: «مشکل من با حوزه‌ی هنری به تکثیر غیرقانونی سی‌دی‌های «دو زن» بازمی‌گردد که حوزه‌ی هنری تنها حق پخش فیلم را در سینماها داشت و اجازه‌ی تکثیر سی‌دی‌های فیلم را نداشت اما بدون قرارداد و اجازه‌ی شرکای فیلم سی‌دی‌های فیلم را در شبکه‌ی نمایش خانگی پخش کردند و در واقع سی‌دی‌های غیرقانونی «دو زن» را بدون آن که ریالی به من بپردازند، پخش کردند. شکایت ما هم در این زمینه بی‌نتیجه ماند و هنوز نتوانسته‌ایم مطالبات خود را از پخش غیرقانونی سی‌دی‌های «دو زن» بگیریم.»

این در حالی است که مجید مجیدی با انتقاد از عملکرد حوزه‌ی هنری سازمان تبلیغات اسلامی در بخش سینمایی، گفته بود: «در این سال‌ها بیش از ۹۰ سینما در اختیار حوزه‌ی هنری بوده که هیچ تلاشی برای بازسازی و احیاء این سینماها نکرده است. جا دارد برای سالن‌هایی که در اختیار حوزه است، فکری اساسی بشود تا در سال‌های آینده دچار فرسودگی نشوند.»

وی ادامه داده بود: «وضعیت سینماهای حوزه در سال‌های گذشته نشان داده که حوزه‌ی هنری میراث‌دار خوبی برای سالن‌هایی که در اختیار داشته نبوده است. حوزه‌ی هنری نه در عرصه‌ی مدیریت سالن‌های سینما و نه در عرصه‌ی تولید فیلم موفق عمل نکرد، آن‌چنان که سینما را در حوزه‌ی تولید نیز به تعطیلی کشید.»

بهروز افخمی هم حدود هشت سال قبل همزمان با کناره‌گیری محمدعلی زم، از حوزه‌ی هنری انتقاد کرده و گفته بود گروه فشار سینما سعی می‌کنند از منابع مختلف حوزه‌ی هنری حداکثر استفاده را بکنند،. او گفته بود: «با توجه به این که ذوق و استعداد بیش از هر چیزی در عرصه‌ی هنر لازم است، اما این گروه فشار از آن بی بهره‌اند، سازمان حوزه‌ی هنری، در هم خواهد ریخت. حوزه به یک سازمان بی‌خاصیت، پرخرج، تلف‌کننده‌ی مالیات و وقت مردم تبدیل شده و موجب تمسخر و انتقاد مخالفان خواهد شد و هیچ مدیر نابغه‌ای هم نمی تواند در مقابل حوادث آینده مقاومت کند.»

سه: این نوع داوری خجالت‌آور است

وقتی پای رقابت در میان است، شاکیان یک به یک سر بر می‌آورند. در همین باب علی معلم، تهیه‌کننده‌ی فیلم «آل»، با بیان اینکه این روند داوری اعتبار جشن خانه‌ی سینما را به شدت زیر سوال می‌برد، گفت: «این نوع داوری خجالت‌آور است.»

علی معلم، تهیه کننده فیلم آل

معلم ادامه داد: «من بعید می‌دانم داوران توانسته باشند همه‌ی آثار را به طور کامل ببینند، ضمن اینکه از نظر من فردی که در حرفه‌ای مشغول به کار است لزوماً داور خوبی برای آن بخش نیست. نادیده گرفتن بسیاری از فعالیت‌های سینمایی توسط هیأت‌های داوران تخصصی خجالت‌آور است، و به این شکل داوری آثار سینمایی ایران ساده‌انگارانه است. این مسأله قواعد خودش را دارد که باید رعایت شود.»

علی معلم در پایان یادآور شد: «من یک نکته را می‌خواهم بگویم و آن اینکه موسیقی، طراحی صحنه و لباس فیلم «آل» که در جشنواره‌ی فیلم فجر مورد توجه قرار گرفت چرا در انتخاب‌های خانه‌ی سینما هیچ جایی ندارد؟ البته باز هم تأکید می‌کنم بحث یک فیلم یا دو فیلم نیست و کلاً این شیوه‌ی داوری، روش نامناسبی است. در یک جمله می‌خواهم بگویم که با این روند، اعتبار جشن خانه‌ی سینما به شدت زیر سوال می‌رود.»

چهار: خانم‌ها، آقایان، ناصر تقوایی!

نسل جوان فیلمساز از ناصر تقوایی، این استاد سینمای ایران با نشان آسیفا تقدیر می‌کند و پیامی سرراست را به سینمای ایران منتقل می‌کند. پیام این است: ناصر تقوایی، چهار دهه فعالیت و فقط شش فیلم بلند سینمایی. پیام از این سرراست‌تر؟! ناصر تقوایی در تمام این سال‌ها حاضر نشده قدمی از آن چیزی که ایده‌آل ذهنش هست عدول کند و خود را به ساختار بازار سینما – و نه هنر سینما – بفروشد. البته خودش می‌گوید نسخه‌ی زندگی‌اش را برای کسی تجویز نمی‌کند، چون نمی‌خواهد زندگی برای آنها سخت شود.

ناصر تقوایی

برای همین است که این نسل از استاد تقدیر می‌کند، از همان شش فیلمش. می‌دانید که این نسل با کسی رودربایستی ندارد. اگر فیلمسازی به دلش ننشیند، بیخود بر صدر نمی‌نشاندش. تا از کسی چیزی نیاموزد، خود را به او بدهکار نمی‌داند و ناصر تقوایی چه دریایی دارد برای آموختن به این نسل.

خودش در گفت‌و‌گویی می‌گوید:«به هر حال از این نسل جوان ممنونم که هنوز حرمت ما را دارند و گاهی به یاد ما می‌افتند که هنوز هستیم. من خیلی اهل این مجالس نیستم، ولی وقتی پیشنهاد می‌کنند نمی‌توانم جواب منفی بدهم. شاید اگر فیلمسازان نسل‌های دیگر من را دعوت می‌کردند نمی‌پذیرفتم. کسانی که سینما را دنبال می‌کنند و من را می‌شناسند دلایل آن را می‌دانند. از اینکه برای دریافت این نشان انتخاب شدم و اینکه فیلمساز خوش‌قریحه و دوست محترم من آقای کیارستمی قرار است این نشان را به من هدیه بدهد، خوشحالم.»

در بخش دیگری از گفت‌و‌گویش اشاره‌های درستی به ماجرای سینمای دولتی داشته است: «کسانی که مدیریت سینما را در وزارت ارشاد بر عهده گرفته‌اند زمانی خودشان فیلم می‌ساختند و تولیدکننده بودند. دعواهای صنفی تعطیلی سینما را در پی خواهد داشت. هرچه این سینما را دولتی‌تر کنند حاصل کار بدتر می‌شود. به عقیده‌ی من، دولت که از طریق وزارت ارشاد نظارت خود را به تولید آثار دارد، لزومی ندارد برای تولید فیلمی هزینه کند. این هم یک تجارت ریسک‌دار است، اما چون دولت این کار را انجام می‌دهد مدام فیلم بد ساخته می‌شود و برای همین دولت ضرر می‌کند.»

پنج: از کرامات دوباره‌ی شیخ ما

باز هم آقای رییس، نمک پراکند تا آش‌اش را بار دیگر از شوری نشود چشید. این بار جواد شمقدری دستور داده است که تشکیلات مقتدری در حوزه‌ی تهیه‌کنندگان از سوی نوچه‌ی رییس، علیرضا سجاد پور ایجاد شود. ایشان فرموده‌اند: «یک تشکل مقتدر و مسؤولیت‌پذیر در حوزه‌ی تهیه‌کنندگی تشکیل شود.» معاونت سینمایی با توجه به اهمیت نقش تهیه‌کنندگی در سینما، در نامه‌ای به علیرضا سجادپور، خواستار تاسیس یک تشکل فراگیر در حوزه‌ی تهیه‌کنندگی شد.

سید علیرضا سجاد پور و جواد شمقدری، رییس و معاون در کنار هم!ـ

در نامه‌ی جواد شمقدری خطاب به علیرضا سجادپور آمده است: «تهیه‌کننده مسؤولیت و مدیریت اصلی در چرخه‌ی تولید و نمایش فیلم سینمایی را برعهده دارد؛ چنان‌که می‌توان وضعیت سینمای ایران را ناشی از چگونگی عملکرد و مدیریت این گروه دانست.

وجود ویژگی‌های حرفه‌یی این صنف مثل توان مدیریت چرخه تولید و عرضه‌ی فیلم سینمایی، دانش و مهارت لازم و تجربه کاری، امری است بدیهی؛ اما مهم‌ترین عنصر، ویژگی‌های فرهنگی و برخورداری از دغدغه و مسؤولیت‌پذیری نسبت به مردم، آرمان‌ها و اهداف فرهنگی و انقلابی جامعه‌ی ایران اسلامی است. بر این اساس و با توجه به مسوولیت‌های فرهنگی ناظر به سند چشم‌انداز بیست‌ساله، تلاش کنید با تبادل و کسب نظرات همه‌ی دست‌اندرکاران حوزه‌ی تهیه‌کنندگی سینما، فارغ از دسته‌بندی‌های جاری، نسبت به تأسیس یک تشکل مقتدر و مسؤولیت‌پذیر و دغدغه‌مند نسبت به آرمان‌های نظام اسلامی ایران در چارچوب مأموریت‌های داخلی و بین‌المللی، هماهنگی و همکاری‌های لازم صورت پذیرد.

بدیهی است با توجه به نقش تعیین‌کننده‌ی‌ تهیه‌کنندگان فیلم سینمایی، ساختار نهایی این تشکل ‌باید مستقل از دیگر صنوف سینمایی باشد.» خدا به‌خیر کند. حالا صدای کام صنف تهیه‌کنندگان در بیاید باید تا هفته‌ی آینده منتظر بود و دید.

شش:

سال‌ها قبل با ابتکار دوستان خوبمان در انجمن منتقدان خانه‌ی سینما، بنا شد به بدترین فیلم هر سال سینمای ایران در قالب زرشک زرین جایزه‌ای اهدا شود تا مخاطب در تشخیص سره از ناسره دچار سردرگمی نشود. اهدا نشد و به قول معروف زیر آبش را زدند. حالا در این وضعیت اسفبار دوباره صدای همه در‌آمده است و یاد زرشک زرین مرحوم افتاده-اند.

در حالی که در ماه‌های اخیر افزایش اکران فیلم‌های سطحی در سینماها با انتقاد تند منتقدان سینمایی و علاقه‌مندان جدی سینما مواجه شده است ادامه‌ی اکران این فیلم‌ها باعث آغاز دور جدیدی از این اعتراضات به این نوع فیلم‌ها در سینمای ایران شده است. از سویی دیگر، افزایش نمایش فیلم‌های کمدی سطحی در شبکه‌ی نمایش خانگی نیز به این بحران دامن زده و باعث افزایش اعتراضات شده است. اکران فیلم «افراطی‌ها» که به اعتقاد منتقدان از همه نظر کپی فیلم «اخراجی‌ها» است باعث افزایش انتقاد منتقدان از فیلم‌های سطحی در سینمای ایران شده است.

نمایش این فیلم در بسیاری از رسانه‌های معتبر با واکنش تند منتقدان مواجه شده است. نویسنده‌ی هفته‌نامه‌ی «پیک سبز» در مطلبی با عنوان «باغ وحش شیشه‌ای»، فیلم «افراطی‌ها» را یکی از بدترین فیلم‌هایی دانسته که این روزها بر پرده‌ی سینماها قرار گرفته است. اما امیر پوریا از منتقدان شناخته‌شده‌ی سینما در یادداشتی که چندی پیش در ماهنامه‌ی سینمایی «همشهری ۲۴» منتشر کرد خواستار بازگشت زرشک زرین به سینمای ایران شد.

امیر پوریا در یادداشت خود به مخالفت‌های برخی در این سال‌ها بازرشک زرین اشاره کرده و احیای زرشک زرین را منجی بزرگ سینمای ایران دانسته است. ذکر این نکته ضروری است که حدود یک دهه قبل زرشک زرین بدترین فیلم سال از سوی منتقدان سینما به فیلم «شور عشق» اهدا شد، موضوعی که گویا با اعمال فشارهایی در سال‌های بعد تکرار نشد.

هفت: قواعد اسکار، قواعد ما

اسکار قواعد خودش را دارد. ماراتن شروع شد. مثل هر سال در این ایام که موعد معرفی فیلم به مهم‌ترین مراسم سینمایی جهان (اسکار) است، این حرف و حدیث‌ها پیش می‌آید. غافل از اینکه نتیجه‌ای حاصل نمی‌شود مگر آشفتگی بیشتر سازمان و ساختاری که باید درست عمل کند.

در یک حساب سرانگشتی از همان ابتدا که روند معرفی به آکادمی علوم و هنرهای سینمایی آمریکا برای شرکت در مراسم اسکار در ایران آغاز شد تا به امروز، تنها در یک مورد توفیق داشته‌ایم و آن فیلم «بچه‌های آسمان» بود که به جمع پنج نامزد نهایی راه یافت. این یک حساب سر انگشتی است.

این در حالی است که بعضی‌ها اصلاً فیلمی از ایران را برای مراسم اسکار سال آینده مناسب نمی‌دانند. سید جمال ساداتیان، تهیه‌کننده‌ی فیلم «به رنگ ارغوان» در این مورد گفت: «اثر شاخصی در سینمای ایران که به نمایش عمومی درآمده باشد، برای حضور در اسکار امسال ندیدم. این تهیه‌کننده که سال گذشته عضو کمیته‌ی انتخاب نماینده‌ی سینمای ایران در اسکار بود، با بیان اینکه باید قبل از انتخاب، ظرفیت فیلم‌ها را برای حضور در چنین جایی بررسی کرد، اظهار داشت: «هر کشوری سعی می‌کند بهترین اثرش را به اسکار معرفی کند و فیلم باید شاخص‌های اولیه را برای معرفی داشته باشد تا جایگاهی کسب کند و من چنین ویژگی‌هایی را در آثار اخیرمان ندیدم.»

وی درباره‌ی دو فیلم خودش «به رنگ ارغوان» و «هفت دقیقه تا پاییز» گفت: «این دو فیلم قصه‌ی بومی دارند و برای معرفی مناسب نیستند. ساداتیان با بیان اینکه تنها صرف معرفی خیلی موضوعیت ندارد، اظهار داشت: تا آنجا که من فیلم‌ها را دیدم، اثر شاخصی برای معرفی به اسکار نداریم و با این وضعیت اگر نماینده‌ای نداشته باشیم، بهتر است.»

حالا با این اوصاف ما می‌آییم و جنجال به پا می‌کنیم که باید ارزش‌هایمان در مراسمی مثل اسکار رعایت شود. اسکار قواعد خودش را دارد، ارزش‌های ما طبعاً نمی‌تواند ملاک قطعی بردن جایزه‌ی اسکار باشد. مگر اینکه قصد داشته باشیم فیلم ایرانی به اسکار معرفی کنیم برای اینکه روی سن نرویم و جایزه هم نبریم. پس اساساً چه کاری است معرفی فیلم ایرانی به اسکار و این همه بالا و پایین کردن؟! در این مقطع بی‌تردید از تجربه‌های گذشته باید درس بگیریم، نه اینکه خودمان از نو چیزهایی را اختراع کنیم!

«آژانس بین‏المللی انرژی اتمی» در گزارش تازه‌ی خود می‏نویسد: «جمهوری اسلامی ایران با جامعه‏ی جهانی همکاری نمی‏کند و هم‏زمان ۲۲ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۲۰درصد تولید کرده است.»

در گزارش یوکیو آمانو، مدیرکل آژانس بین‏المللی انرژی اتمی آمده است: «ایران قطعنامه‏های مربوط به شورای حکام و شورای امنیت برای ایجاد اعتماد نسبت به مقاصد صلح‏آمیز هسته‏ای را به اجرا نگذاشته و با انتصاب دو بازرس که به تازگی به ایران رفته بودند، مخالفت کرده است.»در پی انتشار گزارش تازه‏ی آژانس بین‏المللی انرژی اتمی، کاخ سفید اظهار نگرانی کرده است. خبرگزاری فرانسه نیز گزارش داده است که تهران به بازرسان باتجربه‏ی آژانس، اجازه‏ی ورود نمی‏دهد.

گزارش تازه‏ی آژانس بین‏المللی انرژی اتمی چه تفاوت مهمی با گزارش‏های پیشین این آژانس دارد؟

این پرسشی است که با دکتر سعید محمودی، استاد روابط بین‏الملل و متخصص حقوق‏ بین‏المللی حفاظت محیط زیست، در دانشگاه استکهلم سوئد، در میان گذاشته‏ام.

سعید محمودی: این گزارش، سومین گزارش آقای یوکیا آمانو، به عنوان دبیرکل آژآنس بین‏المللی انرژی هسته‏ای است. می‏توان گفت که تمام این سه گزارش، نسبت به گزارش‏های آقای البرادعی تفاوت عمده‏ای دارد و آن لحن گزارش‏ها است که تفاوتی ناشی از تغییر مدیریت آژانس است.

دکتر سعید محمودی، استاد روابط بین‏الملل

برداشت من این است که در زمان آقای البرادعی، تمام کوشش آژانس این بود که در گزارش‏های خود اساس کار را بر این بگذارد که باید ثابت کرد کارکرد ایران در این زمینه مقصود نظامی دارد یا خیر. الان عکس شده، آقای آمانو وظیفه‏ی اثبات این‏که این عمل صلح‏آمیز است را بر عهده‏ی ایران گذاشته است.

یعنی به جای این‏که از طرف‏های مقابل بخواهد ثابت کنند که عمل‏کرد ایران نظامی است یا خیر، ایران را موظف می‏داند که نشان بدهد کارش صلح‏آمیز است. البته این تغییر جهت در نحوه‏ی جمله‏بندی، در نحوه‏ی خواسته‏ها و بیان خواسته‏ها تفاوت عمده کرده است.

در اساس، من تفاوت زیادی بین این گزارش و تمام گزارش‏های قبلی آژانس نمی‏بینم. مسئله‏ی تازه‏ای که در این گزارش ذکر شده، سر باز زدن ایران از پذیرش بازرس‏ها است که البته این‏ کار خلاف حقوق بین‏الملل نیست. تمام کشورهایی که عضو پیمان منع گسترش سلاح‏های هسته‏ای هستند، ولی به پروتکل الحاقی ملحق نشده‏اند، این اختیار را دارند که خودشان در تعیین بازرس‏ها نظر داشته باشند و اگر از بازرس‏ها ناراضی‏اند، آنها را راه ندهند. بنابراین کار ایران، کار غیر مترقبه یا خلاف قانون نبوده و نیست.

مضاف بر اینکه ایران پیش از این هم در چند مورد، حتی زمان آقای البرادعی نسبت به پاره‏ای از این بازرس‏ها و نظرات شخصی آن‏ها سوءظن داشته و اظهار نارضایتی کرده است. منتها اساس- دست‏کم تا مدتی قبل- این بود که ایران ضمن این‏که از نظر حقوقی این امکان را داشت که بازرس‏ها را راه ندهد، ولی از این امکان استفاده نمی‏کرد. چون به هر صورت ایران، خود را در این پرونده تحت فشار می‏دید و سعی می‏کرد به شکلی با آژانس و کشورهای دیگر کنار بیاید.

برداشت من این است که الان بین ایران و آژانس و کشورهای دیگری که در این امر صاحب‏نظر هستند، یک حالت مقابله‏ی کامل پیش آمده است. به‏همین دلیل هم هست که ایران بازرس‏ها را نمی‏پذیرد و همین‏طور که در گزارش ذکر شده است، احتمال دارد که به عمد مهر و موم تأسیسات غنی‏سازی را می‏شکند. البته خودشان گفته‏اند که اتفاقی بوده است. ممکن است اتفاقی بوده باشد، ولی اگر عمدی هم باشد، با جوی که در حال حاضر در تهران راجع به این برنامه وجود دارد، تعجب‌آور نیست.

این جو، جو مقابله است و به همین دلیل هم باید بگویم که انتخاب آقای آمانو، شاید انتخاب کاملاً موفقیت‏آمیزی نبود. جهت‏گیری ایشان برخلاف آقای البرادعی، جهت‏گیری فنی نیست، بلکه تا حدود زیادی جهت‏گیری سیاسی است.

برخی کارشناسان اظهار نظر کرده‏اند که داشتن نزدیک به ۲۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا، می‏تواند برای تولید یک کلاهک اتمی کافی باشد. گزارش تازه‏ی آژانس می‏گوید که ایران ۲۲ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۲۰درصد در اختیار دارد. آیا این میزان اورانیوم می‏تواند برای تولید یک کلاهک اتمی به‏کار گرفته شود؟

احتمال آن هست. اما به نظر من، مهم‏تر این است که ایران بدون وقفه، مشغول غنی‏سازی با غنای پایین‏تر است و هزار و ۲۰۰ کیلوگرم اکتبر سال گذشته، تبدیل به دو هزار و ۸۰۰ کیلوگرم، یعنی بیش از دو برابر شده است. این مسئله است که مایه‏ی نگرانی است.

علاوه بر آن، ایران امکان فنی غنی‏سازی در حد ۲۰درصد را در داخل کشور دارد که به این ترتیب غنی‏سازی بالای ۸۰درصد برای ساختن بمب، برایش غیر قابل دسترس نیست. طبیعی است همه‏‏ی اینها را که جمع کنید، یعنی ادامه‏ی غنی‏سازی با درجه‏ی پایین و با سرعت، غنی‏سازی ۲۰درصدی به مقدار ۲۰ کیلو و ... در جو کنونی ایجاد سوءظن می‏کند و باعث می‏شود غرب اصرار بیشتری روی این مسئله بکند که هدف ایران هدف صلح‏آمیز نیست و هدف نظامی است.

یک عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس گفته است که «عدم نتیجه‏گیری از نشست آتی ایران با اعضای گروه ۵+۱، عزم ما را برای تولید سوخت ۲۰درصد راسخ‏تر می‏کند». فکر می‏کنید در نشست پیش روی کشورهای گروه ۵+۱ تصمیم‌های سخت‏تری علیه ایران گرفته بشود؟

پیش‏بینی آن مشکل است. من گمان می‏کنم این مذاکرات تا حدود زیادی، دست‏کم تا جایی که مربوط به ایران است، متأثر از شرایط کلی سیاسی و اقتصادی ایران خواهد بود.یعنی درست است که حالت تقابل وجود دارد و ایران روی ادامه‏ی غنی‏سازی اصرار می‏ورزد، ولی به هرصورت ایران باید این مسئله را در نظر بگیرد که ادامه‏ی این امر، با توجه به تحریم‏هایی که تا به‏حال اعمال شده و از این به‏بعد هم بیشتر اعمال خواهد شد، به صلاح است یا نه.

نظر من این است که ایران در پی راه حلی است و ادامه‏ی غنی‏سازی با این سرعت و مقدار فعلی، شاید قرار است تنها به عنوان اهرمی در مذاکرات به‏کار گرفته شود یا لااقل برداشت ایران این است که به عنوان یک اهرم از آن استفاده کند. در این صورت، بعید نیست این مذاکرات به نتیجه‏ برسد.

یکی از مشخص‏ترین ویژگی‌های محمود احمدی‏نژاد، رییس‌جمهور جنجالی ایران، بی‏اعتمادی به دیگران و لجاجت بر سر برگزیدن معتمدان خود در مناصب مختلف، حتی در تقابل با اصول‏گرایان است؛ اسفندیار رحیم‏مشایی شاید یکی از آنها باشد.

حمید بقایی در ترکیه، در سخنانی، به صراحت از قتل‏عام ارامنه توسط دولت عثمانی سخن گفته بود.

محمدعلی حیدری، کنسول سابق ایران در نروژ که در اعتراض به حوادث پس از انتخابات در ایران از سمت خود استعفا داد در این زمینه می‏گوید:

آقای احمدی‏نژاد به این نتیجه رسیده که کسی که مسئول سیاست خارجی ایران است، یعنی آقای متکی، در اموراتی که ایشان در نظر دارد، اخبار را به ایشان نمی‏رساند و می‏خواهد به صورت مستقیم در امور سیاست خارجی ایران دخالت کند. به خاطر همین، طبق اصل ۱۲۷ قانون اساسی، افرادی را به عنوان نماینده‏ی ویژه‏ی خود تعیین کرده است.

محمدعلی حیدری، کنسول سابق ایران در نروژ

علت عدم اعتمادی که محمود احمدی‏نژاد به منوچهر متکی دارد چیست و چرا در این صورت، در دولت دوم احمدی‏نژاد هم به عنوان وزیر امور خارجه‌ی ایران منصوب شده است؟

چند تن از وزرا در ایران با نظر مستقیم بیت رهبری انتخاب می‏شوند. مثلاً برای انتخاب وزیر اطلاعات، وزیر کشور و وزیر امور خارجه، نظر بیت رهبری اصل است، نه نظر رییس جمهور. نظر آقای خامنه‏ای و طیفی که در آنجا بودند، بر این بود که آقای متکی باشد، چون آدم مطیعی است و گوش به‏فرمان آنان است.

به این ترتیب، حضور این نمایندگان ویژه، نه برای حل مشکلات خاص در مسائل سیاسی، بلکه به‏خاطر عدم اطمینان رییس‌جمهور به وزیر خارجه و سازمان او است.

تقریباً همین‏ است. آقای احمدی‏نژاد به نوعی به این نتیجه رسیده که به‌طور مستقیم در سیاست خارجی دخالت کند و به استناد اصل ۱۲۷، افرادی را که به آنها اعتماد دارد، تعیین کند تا به‌طور مستقیم اخبار را به خودش برسانند.

با توجه به این‏که محمود احمدی‏نژاد هم خود را مطیع رهبری اعلام می‏کند، چه اختلاف ویژه‏ای با منوچهر متکی دارد؟

آقای احمدی‏نژاد حس می‏کند که آقای متکی ارتباطاتی با آقای لاریجانی دارد و نزدیک به طیف آنها است. از طرفی هم چون خود آقای متکی در دوره‏ی اول انتخابات هم تا آن‏جایی ‏که ما اطلاع داریم، در ستاد انتخاباتی آقای لاریجانی فعال بود، آقای احمدی‏نژاد در دوره‏ی اول حتی چندبار تا آستانه‏ی تعویض آقای متکی رفت.

حتی پیرامون قضایای انتخاب سفرا و حتی قضیه‏ی آقای زهره‏وند، با آقای متکی درگیر شد و کار به‏جایی کشید که آقای متکی استعفای خود را نوشت، اما در نهایت میانجی‏گری برخی افراد، منجر به این شد که با برگرداندن آقای زهره‏وند موافقت شود و ایشان به کار خود ادامه بدهد و یک مقدار تنش‏ها کم شود.

یعنی در واقع، آقای متکی برای انتخاب سفرا با ریاست جمهوری همیشه مشکل داشته است. آقای هاشمی ثمره که پیش از این مدیرکل بازرسی وزارت خارجه بود و الان مشاور عالی آقای احمدی‏نژاد است، همواره با این موضوع با آقای متکی مشکل داشتند. در انتخاب سفرا، سرکنسول‏ها همیشه درگیری بوده و هنوز هم هست.

ولی گویا مسئله‏ی انتخاب نماینده‏ی ویژه توسط رییس جمهور، امر بی‏سابقه‏ای در دولت‏های بعد از انقلاب نیست.

بله؛ مثلاً آقای خاتمی هم برای منطقه‏ی خزر نماینده‏ی ویژه انتخاب کرده بود. زمانی هم که آقای رفسنجانی رییس‌جمهور ایران بودند، آقای ولایتی گاه برای انتخاب سفرا مشکل داشتند. مثلاً همین آقای موسویان که امروز در امریکا به‏سر می‏برد، آن زمان سفیر تام‏الاختیار ایران در آلمان بود و به‌طور مستقیم با آقای رفسنجانی کار می‏کرد. حتی بعضی گزارش‌ها را به آقای ولایتی نمی‏داد. آقای ولایتی سر این قضایا چندبار با بیت رهبری تماس گرفته بود و از آقای خامنه‏ای خواسته بود این مسئله را گوشزد کند.

این موضوع در وزارت خارجه، به‏طور مستمر در همه‏ی دوره‏ها بوده است، اما الان که آقای احمدی‏نژاد برای چند منطقه دارد این‏کار را انجام می‏دهد، در عمل به‏خاطر آن است که نسبت به عملکرد آقای متکی و با طیفی که آقای متکی در وزارت خارجه سر کار گذاشته است، مشکل دارد.

این موضوع در داخل ایران و حتی در مجلس هم مطرح شده است. آقای نادران نیز به صراحت آن را بیان می‏کند و می‏گوید- نقل به مضمون- که یک وزارت خارجه‏ی غیر انتفاعی در داخل ریاست جمهوری ایجاد شده و ما نمی‏دانیم آقای مشایی و طیفی که دارند آن‏جا کار می‏کنند را به عنوان وزیر خارجه محسوب کنیم یا آقای متکی را.

در ادامه‏ی ایراداتی که در داخل مطرح شده، گفته می‏شود چهار نماینده‏ای که انتخاب شده‏اند، در اموری که به آن مأمور شده‏اند، تخصص ندارند. شما هم همین‏طور فکر می‏کنید؟

بله افرادی که انتخاب شده‏اند، تخصص این کار را ندارند. مثلاً آقای بقایی یا آقای مشایی پیش از این اصلاً در حوزه‌ی وزارت خارجه و سیاست خارجی ایران کاری نکرد‌ه‌اند. اینجا همان صحبت اولیه‏ی رییس‌جمهور اسلامی مطرح است؛ یعنی بحث تعهد مهم است و نه تخصص. آقای احمدی‏نژاد به تعهد آنها و التزامی که به او دارند، اعتقاد دارد و به همین دلیل آنها را در آن‏جا گذاشته است.

تعهد و التزام به شخص محمود احمدی‏نژاد؟

بله همین‏طور است.

عقب‌نشینی

منوچهر متکی دیروز در تهران، به‌طور علنی به برخی نمایندگان ویژه‏ی رییس‌جمهور اشاره کرده و نارضایتی خود را از آنها اعلام کرده است. این حرکت به لحاظ سیاسی چه مفهومی دارد؟ آیا اختلاف محمود احمدی‏نژاد با وزیر کابینه‏ی خود، به جایی رسیده است که مسئله‏ی برکناری یا استعفای منوچهر متکی جدی شده است؟

علیرضا رجایی، استاد علوم سیاسی و عضو شورای فعالان ملی‏- مذهبی در تهران می‌گوید:


لزوماً هیچ‏کدام از این دو نتیجه را نمی‏شود گرفت. اعلام صریح آقای متکی اشاره دارد به موضع صریحی که رهبری در ملاقات هفته‏ی گذشته در قبال این قضیه اتخاذ کرده و از رویه‏ی آقای احمدی‏نژاد در این زمینه انتفاد کرده است. به‏هرحال ایشان می‏تواند موضع خود را مستند به موضع رهبری کند.

علیرضا رجایی، عضو شورای فعالان ملی‏- مذهبی

این است که نمی‏شود از این موضع آقای متکی با این سرعت نتیجه گرفت که قرار است به هر دلیلی ایشان حذف شود و یا خودش کنار برود.

یعنی منوجهر متکی به اعتبار انتقاد رهبری، امکان پیدا کرده است که چنین مخالفت آشکاری با آقای احمدی‏نژاد بکند؟

حتماً همین‏طور است.

ولی یک پرسش کلی وجود دارد: بروز این تعارض‏ها میان عملکرد محمود احمدی‏نژاد و توصیه‏های مستقیم رهبری، چگونه امکان‏پذیر است؟ یا در ساختار جمهوری اسلامی چگونه باید معنی بشود؟

اصولاً نمی‏تواند معنی بشود. چنین تعارض‏هایی با توجه به این‏که طراح سیاست‏های کلان نظام، از جمله در حوزه‏ی سیاست خارجی، طبق قانون اساسی با رهبری است، از موضع ساختار سیاسی جمهوری اسلامی و قانون اساسی قابل توجیه نیست.

شکل اجرایی ماجرا ولی قاعدتاً این است که آقای احمدی‏نژاد در بین مجموعه‏ای که افراد مورد اعتماد او هستند، تصمیم‏هایی اتخاذ می‏کند و این تصمیم‏ها را بدون هماهنگی، به مرحله‏ی اجرا درمی‏آورد و بعد با مشکلاتی مواجه می‏شود و تلاش می‏کند ضمن این‏که استقلال نسبی خود را به عنوان یک فرد مسئول در قوه‏ی مجریه حفظ کند، به شکل ظریفی تعارض‏های خود را هم بپوشاند.

به‏هرحال برای او هم برای این‏که شأن اجرایی خود را حفظ کند و در عین حال نشان بدهد تعارضی با سیاست‏های کلان نظام ندارد، مطلوب است که تغییر موضع یا تغییر رفتار سیاسی خود را به‏گونه‏ای انجام بدهد که در بین افکار عمومی یا رسانه‏ها، تصور به عقب‏نشینی نشود.

آن‏طور که یکی از معاونین رییس جمهوراعلام کرده‏ است، او به‏زودی دو نماینده هم برای آفریقا و امریکای جنوبی تعیین می‏کند، ولی شما گویا انتظار دارید که از این سیاست تعیین نماینده‏ها یا به عبارتی، دخالت ویژه عقب‏نشینی کند. اگر این اتفاق نیفتد، احتمال چه وضعیتی وجود دارد؟

همان‏طور که گفتم، در حالت عادی و در چهارچوب ساختار فعلی، قاعدتاً باید عقب‏نشینی کند. اما اگر پافشاری کند، یعنی نه تنها عقب‏نشینی نکند، بلکه همان سیاست گذشته‏ی خود را بسط بدهد، حاکی از آن است که دارد وارد تعارض‏های معناداری با طراحی‏های کلان جمهوری اسلامی می‏شود.

در آن صورت، باید برای موقعیت آقای احمدی‏نژاد تحلیل‏های جدیدی داشت. آیا اصولاًّ می‏تواند؟ اگر واقعاً بنای این را داشته باشد که بخواهد با سیاست‏های کلان، به‏طور علنی در تعارض قرار بگیرد، فکر می‏کنم موقعیت ایشان، مقداری موقعیت متزلزل خواهد شد. بازهم می‏گویم، فکر می‏کنم هنوز زود باشد که چنین نظری را با قاطعیت بدهیم.

به نظر شما در عمل و به لحاظ اجرایی، وقتی این نفرات تعیین شدند، چگونه عقب‏نشینی تاکتیکی یا سیاسی ممکن است؟

من فرض را بر این می‏گیرم که ایشان به شکل آرامی از مواضع خود عقب‏نشینی می‌کنند یا اوضاع را در حد همین وضع فعلی نگه می‏دارند و تلاش می‏کنند ضمن این‏که مسئولیت‏هایی را که به این سه نفر داده‏اند، سلب نکنند، در عمل از حیزانتفاع بیاندازند.

تصور من این است. اگر این تصور غلط دربیاید، در واقع، انتخاب دوم پیش رو قرار می‏گیرد و آن هم موقعیت رویارویی آقای احمدی‏نژاد با سیاست‏های کلان است که من فعلاً این را امر محتملی نمی‏بینم. به‏هرحال بستگی دارد به‏ این‏که خود آقای احمدی‏نژاد چقدر به نحوه‏ی آینده‏ی سیاسی خودش علاقه‏مند باشد.

زهرا رهنورد در نامه‌ای سرگشاده به آیت‌الله صادق آملی لاریجانی، رئیس قوه قضاییه ایران از او خواست تا «لکه ننگ شعبان بی‌مخی، قانون‌شکنی، تجاوزگری و سرکوب را که به فرهنگ رفتاری در برابر مخالفان حکومت ایران تبدیل شده»، پاک کند.

به گزارش تارنمای کلمه، همسر میرحسین موسوی، حمله به خانه مهدی کروبی یکی از رهبران مخالف دولت و آیت‌الله علی محمد دستغیب از مراجع تقلید منتقد حکومت را «یورش کینه‌توزانه و وحشیانه» نامید و آن را روش «شعبان بی‌مخیسم» نهادهای امنیتی و قضایی در برخورد با مخالفان دانست.

این استاد دانشگاه تهران در نامه‌اش به رئیس قوه قضاییه، خود را «مدعی‌العموم» کسانی معرفی کرده که «در یک سال گذشته در معرض تهاجم وحشیانه قرار گرفته‌اند.»

رهنورد افزود:‌ «به جرم اینکه فردی اعتراضی به حاکمیت دارد یا فردی از خانواده با حاکمیت مخالف است، خانه را زیر و رو و کتابخانه و وسایل شخصی را برای به دست آوردن مدرکی، نشانی، علامتی و عکسی ویران و به گنجه‌ها و لباس‌های خصوصی زنان و جوانان دست یافته و به حریم خصوصی آنان تجاوز می‌کنند.»

به گفته همسر میرحسین موسوی «در زندان مدام زندانیان را به گروگان گرفتن و تجاوز به همسر و فرزند تهدید می‌کنند.»

رهنورد با بیان اینکه «کجای این اقدامات اسلامی و انسانی است؟»، نوشته است: «در چنین شرایطی چه انتظاری دارید که جامعه راست و سالم بماند، وقتی اراذل و اوباش سينه‌زنان و با ذکر حسین و زهرا و حیدر در خوابگاه‌ها به دانشجویان حمله کرده، فرزندان ملت را می‌زنند و از طبقات بالا به حیاط پرتاب می‌کنند یا به روی مردم بی‌دفاع و اهالی خانواده روحانیت تیراندازی می‌کنند اما آزادگان و مومنان حقیقی در زندان‌های مخوف و بی‌بهداشت و بی‌قانون، از تمامی حقوق خود محروم و در دخمه‌های انفرادی به گناه راستی و پاکی و صداقت می‌پوسند؟»

او در پایان این نامه از آیت‌الله لاریجانی خواسته که «یک بار برای همیشه زخم‌های ملت را مرهم نهد و داد مردم را بستاند.»

در جریان حوادث پس از انتخابات ریاست‌جمهوری سال گذشته ایران، به گفته مقامات نیروی انتظامی دست‌کم چهار هزار نفر از شهروندان معترض به نتیجه انتخابات بازداشت شدند. در همین حال ده‌ها روزنامه‌نگار و فعال سیاسی نیز بازداشت و به حبس‌های طولانی مدت محکوم شدند.

همچنین هفته گذشته در پنج شب پی‌درپی منزل مهدی کروبی یکی از رهبران مخالفان دولت ایران مورد حمله لباس شخصی‌ها قرار گرفت. در شیراز نیز لباس شخصی‌ها به مسجد قبا که محل برگزاری نماز و سخنرانی آیت‌الله علی محمد دستغیب از مراجع تقلید مخالف دولت است، حمله کردند.

میرحسین موسوی یکی از رهبران مخالفان دولت، حملات پی‌درپی به منزل مهدی کروبی را «بهترين نشان خوف اقتدارگرايان از جنبش مردمی و نيز بهترين دليل برای ابزاری شدن همه شعارها و مراسم و مناسک اسلامی و انقلاب» خواند.

کمپین بین‌المللی حقوق بشر در ایران نیز ١٢ شهریور اعلام کرد که آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر ایران مسئول «حمله و خشونت علیه مخالفان حکومت» است.

همچنین سپاه محمد رسول‌الله تهران ١٤ شهریور در اطلاعيه‌ای اعلام کرد که «مسببان تجمع و تيرانداری مقابل منزل کروبی افرادی خودسر و کاملأ بی‌ارتباط با بسيج و سپاه هستند.»

از روز، چهارشنبه هشتم سپتامبر، مسافران اروپايی عازم آمريکا برای اجازه ورود به اين کشور بايد معادل ۱۴ دلار اين کشور (۱۱ يورو) بپردازند. اتحاديه اروپا اين اقدام دولت آمريکا را مورد انتقاد قرار داد.

به گزارش خبرگزاری فرانسه، ۱۴ دلار ورودی تعيين شده، از طريق درخواست الکترونيکی اجازه سفر به اين کشور پرداخت می‌شود.

پرداخت اين مبلغ برای تمام شهروندان کشورهای اتحاديه اروپا که به رواديد سفر به آمريکا نيازی ندارند و اجازه سه ماه اقامت در اين کشور را دارند؛ اجباری خواهد بود.

بدون پرداخت اين مبلغ از مسافرت افراد جلوگيری خواهد شد.

سسيليا مالمستروم کميسر داخلی اتحاديه اروپا در بروکسل اين اقدام را مورد انتقاد قرار داد و گفت: «افزايش اين مبلغ بر خلاف نظر آمريکا موجب گسترش توريسم دو جانبه نخواهد شد.»

وی افزود: «واشنگتن اعلام کرده که با اين پول در نظر دارد به بازاريابی توريستی بپردازد اما تنها ده دلار از اين ۱۴ دلار خرج اين کار می‌شود. چهار دلار باقی هزينه اداری برای اجازه سفر است که افزايش پيدا کرده است.»

کميسيون داخلی اتحاديه اروپا در حال بررسی اين موضوع است که آيا اين اقدام مقدمه‌ای برای دوباره به اجرا گذاردن رواديد سفر به آمريکا نيست.

همزمان اتحاديه اروپا نيز در نظر دارد تا برای شهروندان آمريکايی‌ای که قصد سفر به اروپا را دارند درخواست الکترونيکی اجازه سفر را ساماندهی کند.

از سوی ديگر پارلمان اروپا نيز به اين اقدام آمريکا شديدأ اعتراض کرد. اين پارلمان احتمال تعيين مبلغ مشابهی برای شهروندان آمريکايی را که قصد سفر به اروپا را دارند، منتفی ندانست.

با قانون جديد ميليون‌ها نفر که هر سال به آمريکا سفر می‌کنند بايد اين مبلغ را بپردازند.

از سال ۲۰۰۹ ميلادی در اروپا درخواست سفر به آمريکا به طريق اينترنتی صورت می‌گيرد اما تاکنون اين درخواست بدون پرداخت پول بود. از اين پس قانون جديد شامل حال کودکان نيز خواهد بود.

کسانی که اجازه سفر الکترونيکی ندارند هم بايد پول بيشتری پرداخت کنند و هم در گذرنامه خود رواديد سفر داشته باشند که به لحاظ اداری با مشکلاتی همراه است.

علی مطهری از نمایندگان اصواگرای مجلس ایران، سکوت در برابر «قانون‌گریزی‌» دولت دهم را هموارکننده «راه تکروی و استبداد» خواند.

به گزارش خبرگزاری کار ایران، (ایلنا) این نماینده منتقد دولت امروز در نطق میان دستور خود در مجلس گفت: «مجلس برای جلوگیری از انحراف دولت‌هاست. دولت‌های صالح نیز دچار انحراف می‌شوند. چرا كه قدرت فسادآور است و تمایل به استبداد را در حاكمان زنده می‌كند.»

مطهری با اشاره به تقاضای دولت برای پس گرفتن لایحه برنامه پنجم توسعه، تشکیل کارگروه ‌گفت‌وگو با دولت را «کارگروه التماس» نامید که باعث «تحقیر مجلس» می‌شود.

دولت ایران، ١٤ شهریور با ارسال نامه‌ای به مجلس خواهان پس فرستادن لایحه برنامه پنجم توسعه شده بود. دولت به دلیل تغییراتی که مجلس در لایحه داده، خواهان پس فرستادن آن توسط مجلس است. اما محمدحسن ابوترابی‌فرد، نایب رئیس مجلس گفته بود که مجلس با تشکیل کارگروهی قصد گفت‌وگو با دولت را دارد.

با این حال محمدحسين فرهنگی، عضو هيئت رئيسه مجلس ١٥ شهریور گفت: «با توجه به مذاکره نمايندگان مجلس با رئيس جمهور در روز گذشته (١٤شهریور) مقرر شد درخواست استرداد تا به نتيجه رسيدن گفت‌وگوها مسکوت بماند.»

علی مطهری همچنین «مصاحبه محمود احمدی‌نژاد در مخالفت با قانون حجاب و عفاف، اجرا نکردن قانون تسهیلات ارزی برای متروی تهران و كلان شهرها و معرفی نمایندگان ویژه رئیس‌جمهور در حوزه سیاست‌خارجی» را از نمونه‌های قانون‌گریزی دولت معرفی کرد.

محمود احمدی‌نژاد به تازگی چهار نماینده خود را برای امور خارجی منصوب کرده است.

۱۲۲ نماينده مجلس ايران ١٦ شهریور در يک تذکر کتبی به محمود احمدی‌نژاد، نسبت به تعيين نمايندگان ويژه در سياست خارجی و موازی‌کاری در اين عرصه تذکر دادند.

آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر ایران نیز هشتم شهریورماه ٨٩ در دیدار با رئیس‌‌جمهوری و اعضای هیأت دولت ایران به طور ضمنی مخالفت خود را با اين تصمیم محمود احمدی‌نژاد اعلام کرد.

این نخستین بار نیست که علی مطهری از دولت دهم و محمود احمدی‌نژاد انتقاد می‌کند.

مطهری در یکی از انتقادات‌اش، مردادماه گذشته در گفت‌وگو با هفته‌نامه سروش گفت که محمود احمدی‌نژاد و گروه هوادارش مانند گروه فرقان هستند.

گروه فرقان یک گروه اسلام‌گرای افراطی بود که تا سال ١٣٥٨ در ١٢ ترور علیه مقامات جمهوری اسلامی ایران دست داشت. آیت‌الله مرتضی مطهری پدر علی مطهری نیز اردیبشهت ٥٨ به دست این گروه ترور شد.

پس از انتشار این انتقادات در مرداد ماه گذشته، چند نماینده هوادار دولت در مجلس، خواهان واکنش قوه قضاییه این کشور و برخورد با علی مطهری شدند.

آن‌ها سخنان مطهری را «اهانت به شخص دوم کشور و عقده‌گشایی» خوانده بودند.

درپی تصميم مجلس ايران مبنی بر موکول کردن بررسی افزايش تعطيلی عيد فطر به ساماندهی کل تعطيلات اين کشور، دولت تصميم گرفت يک روز بعد از اين عيد را تعطيل اعلام کند.

به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی ايران (ايرنا) طرح يک فوريتی اختيار دولت برای تعيين ساعات کار در ماه رمضان و افزايش تعطيلی عيد فطر، امروز در جلسه علنی مجلس شورای اسلامی ايران مورد بررسی قرار گرفت.

بنا بر اين گزارش جهانبخش محبی‌نيا، عضو هيأت رئيسه مجلس پس از تذکرها و سخنان نمايندگان در اين جلسه اعلام کرد که امضاکنندگان طرح بايد ۱۵ نفر باشند و اگر تعداد آن‌ها کاهش يابد طرح مسترد می‌شود.

وی گفت که تعدادی از امضاکنندگان اين طرح امضای خود را پس گرفته‌اند و بنابراين طرح مزبور از دستور کار مجلس خارج می‌شود.

پيش از اين سخنان، محمدرضا تابش؛ رئيس فراکسيون اقليت اصلاح‌طلبان مجلس، در جلسه امروز ضمن بيان اينکه «هيأت رئيسه مجلس، شأن مجلس را حفظ نمی‌کند»، گفت اين طرح با «تعلل مجلس و با اعمال تغييراتی که در کميسيون اجتماعی انجام شده، از اهداف اصلی طراحان دور شد.»

وی تأکيد کرد: «در سال همت مضاعف و کار مضاعف قرار نبود تعطيلات را اضافه کنيد بلکه قرار بود مناسبت‌های دو روز تاريخی حذف و به تعطيلات عيد فطر اضافه شود.»

اشاره رئيس فراکسيون اقليت مجلس به دو روز تعطيلی ۲۹ اسفند، روز ملی شدن صنعت نفت و ۱۵ خرداد، روز بازداشت آيت‌الله خمينی در سال ١٣٤٢ است که قرار بود از تعطيلات رسمی ايران حذف گردند و به‌جای آنها تعطیلات عید فطر به سه روز افزایش پیدا کند.

از سوی ديگر محمدحسن ابوترابی‌فرد، نايب رئيس مجلس ايران، پس از استرداد طرح افزايش تعطيلی عيد فطر اعلام کرد: «افزايش تعطيلی عيد فطر در چارچوب ساماندهی کل تعطيلات کشور بررسی می‌شود.»

ابوترابی‌فرد افزود: «نگاه نمايندگان اين بود که طرح در سال جاری تصويب شود تا مردم بتوانند از آن استفاده کنند اما با توجه به روند بررسی اين طرح در مجلس، امکان استفاده از اين تعطيلات در عيد فطر سال جاری غيرممکن شد.»

اما ساعتی پس از اين تصميم مجلس، محمدرضا رحيمی، معاون اول رئيس جمهور اعلام کرد: «دولت تصميم گرفت يک روز بعد از عيد فطر را تعطيل اعلام و آن را به مرور در ساعات کاری کارمندان در طول سال جبران کند.»

رحيمی افزود: « متأسفانه نمايندگان در خصوص تعطيلی عيد فطر به نتيجه نرسيدند اما دولت به اين نتيجه رسيد که اگر جمعه عيد فطر باشد، شنبه را تعطيل اعلام کند.»

نمایندگان مجلس ایران روز دوم شهريورماه جاری به طرحی رأی دادند که در صورت تصویب نهایی، تعطیلات عید فطر در این کشور به سه روز افزایش پیدا می‌کرد و تعطیلات ١٥ خرداد و ٢٩ اسفند حذف می‌شد.

اين نخستين بار نيست که مجلس و دولت دهم تصميمات متفاوتی می‌گيرند و بر سر مسائل گوناگون اجرائی اختلاف دارند.

چندی پيش آيت‌الله خامنه‌ای در ديدار با کارگزاران و مسئولان حکومتی از شورای نگهبان خواست که به اين اختلافات رسيدگی کند.

محمود احمدی‌نژاد، رئيس جمهوری اسلامی ايران گفت برای کاهش ترافيک تهران حداقل فعاليت ۴۰ درصد از کارکنان دولت بايد در خانه انجام شود.

به گزارش خبرگزاری مهر، محمود احمدی‌نژاد، امروز در جلسه استانی هيأت دولت در تهران با اشاره به مسأله جمعيت و ترافيک شهر تهران از «مصوبه دورکاری» دولت خبر داد و خواهان پيگيری جدی آن شد.

وی گفت: «بسياری از فعاليت‌های کارکنان می‌تواند در خانه صورت گيرد و بايد اين موضوع با جديت پيگيری شود تا حداقل فعاليت ۴۰ درصد از پرسنل در خانه انجام شود و در اين زمينه بايد از ظرفيت‌های دولت الکترونيک به خوبی بهره‌برداری کرد.»

رئيس دولت دهم يکی از مشکلات استان تهران را جمعيت ۱۴ ميليونی آن دانست و اعلام کرد: «دولت در سطح کلان به‌دنبال تثبيت جمعيت در نقاط مختلف کشور است و از سوی ديگر برنامه‌ريزی‌هايی برای خروج کارکنان از تهران در دستور کار دارد.»

وی تأکيد کرد که «شکل‌گيری مهاجرت معکوس، نيازمند شتاب بيشتری است و بايد به‌طور مستمر و فوری و با اولويت پيگيری شود.»

احمدی‌نژاد در مورد خطر وقوع زلزله در استان تهران گفت: «نبايد درباره اين موضوع سياسی کاری شود و ضرورت دارد امکانات امداد و نجات در سطح استان فراهم باشد و ستاد حوادث بايستی روزانه در خصوص نحوه مواجهه با زلزله به مردم گزارش دهد.»

طرح انتقال کارمندان دولت از تهران زمانی در دولت مطرح شد که محمود احمدی‌نژاد، در اواخر فروردين‌ماه سال جاری از برنامه دولت برای کاهش جمعيت به دليل آسيب‌هايی نظير زلزله خبر داد.

نزديک به دو هفته پيش، لطف‌الله فروزنده، معاون توسعه مديريت و سرمايه انسانی رئيس‌جمهوری ايران از انتقال قطعی شش هزار کارمند و ۱۱۷ دستگاه دولتی يا دفتر اجرايی وابسته به آنها از تهران خبر داد.

لطف‌الله فروزنده در اين باره گفت: «از ۱۸هزار متقاضی خروج از تهران، تاکنون ۶ هزار نفر از تهران خارج شده‌اند و انتقال بقيه افراد نيز ادامه دارد.»
وی اعلام کرد: «دستگاه‌ها موظف شده‌اند ۴۰ درصد از بخش‌های ستادی و نيروی انسانی خود را از تهران خارج کنند.»

دولت برای انتقال کارمندان از تهران اخيرأ تسهيلات تازه‌ای را قائل شده است.

فرمانده ارشد نظاميان بين‌المللی در افغانستان از آمريکا و کشورهای هم‌پيمان اين کشور خواسته است برای تقويت عمليات نظامی در افغانستان دو هزار نيروی اضافی به اين کشور بفرستند.

ژنرال ديويد پتريوس تاکنون به‌طور مستقيم در اين مورد به رسانه‌ها چيزی نگفته است اما يک مقام آگاه در وزارت دفاع آمريکا اين موضوع را تاييد کرده است.

گفته می‌شود اين ژنرال چهارستاره آمريکايی در اين‌باره با مقامات سازمان ناتو صحبت کرده است.

در ميان ۲۰۰۰ نظامی درخواست شده، ۷۵۰ مربی برای آموزش نيروهای امنيتی افغان اختصاص خواهد يافت و شماری ديگر نيز در بخش خنثی‌سازی مين فعاليت خواهند کرد.

در پی تأکيد آمريکا مبنی بر آغاز روند خروج نظاميان اين کشور از افغانستان از نيمه دوم سال آينده ميلادی، تلاش‌ها برای آموزش و تجهيز بيشتر نيروهای امنيتی افغانستان برای به‌دست گرفتن امنيت اين کشور شدت يافته است.

افزايش شمار تلفات نيروهای خارجی و مصارف هنگفت جنگ ده سال افغانستان سبب کم‌رنگ شدن حمايت از ادامه حضور اين نيروها در اين کشور شده است.

بر پايه آمار نهاد موسوم به iCasualties، در مجموع شمار تلفات قوای نظامی خارجی از آغاز اين جنگ در سال ۲۰۰۱ تا پايان نيمه دوم سال ۲۰۱۰ به بيش از ۲۰۰۰ تن رسيد که در اين ميان آمريکا با ۱۲۲۶ کشته، بريتانيا با ۳۳۱ کشته و کانادا با ۱۵۱ کشته به ترتيب بيشترين تلفات را داشته اند.

در حال حاضر ۱۲۰ هزار نظامی از ۴۶ کشور تحت فرماندهی ژنرال ديويد پتريوس در افغانستان حضور دارند.

بخش عمده اين نيروها در مناطق جنوبی و شرقی افغانستان که با پاکستان هم‌مرز است به‌خاطر مقابله با شورشيان جابه‌جا شده‌اند.

سازمان مجاهدين انقلاب اسلامی، يکی از سازمان‌های اصلاح‌طلب مخالف دولت کنونی ايران، بيانيه‌ای در حمايت از شکايت هفت نفر از فعالان سياسی عليه «سردار مشفق» منتشر کرد.

به گزارش تارنماهای نزديک به گروه‌های اصلاح‌طلب ايران، اين بيانيه پس از گذشت یک ماه از طرح شکایت بهزاد نبوی، مصطفی تاج‌زاده، محسن میردامادی، محسن امین‌زاده، عبدالله رمضان‌زاده، فیض‌الله عرب‌سرخی و محسن صفایی فراهانی؛ هفت نفر از اصلاح‌طلبان نسبت به سخنان «سردار مشفق»، منتشر شده است.

يکی از راهپيمائی‌های اعتراضی به نتايج انتخابات در سال گذشته

سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی در بیانیه خود تصریح کرده است: «اعترافات سردار مشفق بیانگر تخلفات انتخاباتی موردی نیست بلکه اعتراف به تخلفات سازمان‌یافته و گسترده‌ای است که به تغییر ماهیت انتخابات انجامیده است.»

بيانيه این «اعترافات» را «بهترین قرینه بر وقوع تقلب گسترده و منجر به تغییر نتایج آرا در انتخابات ریاست جمهوری دهم» خوانده‌ است.

اين سازمان ضمن تشريح سخنان «سردار مشفق» نوشته است: «سخنان سردار مشفق تحليل و ارزيابی اصلاح‌طلبان از ماهيت ناسالم انتخابات رياست جمهوری دهم و سازماندهی و طراحی پشت پرده انتخابات و مهندسی آرا را کاملأ مستند ساخته است.»

در بخش ديگری از بيانيه، ضمن حمايت از شکايت هفت اصلاح‌طلب عليه «سردار مشفق»، برخورد حکومت ايران با اين اصلاح‌طلبان مورد انتقاد قرار گرفته و تنها واکنش حکومت به اين شکايت «فراخواندن سه تن از شاکيان به زندان» ذکر شده است.

بيانيه افزوده است: «بی‌تفاوتی نسبت به شکايت اين هفت تن، معنايی جز خودکامگی، عدم التزام به قانون و بی‌اعتنائی مطلق به افکار عمومی ندارد.»

اين سازمان از کليه احزاب، فعالان سياسی و نهادهای مدنی و آسيب‌ديدگان حوادث يک‌ساله اخير خواسته است «به منظور پايان دادن به اين بی‌تفاوتی و ممانعت از ادامه توهين به شعور ملت، خواستار رسيدگی به شکايت اين هفت نفر عليه سردار مشفق و همفکران و همکاران او شوند و اجازه ندهند به فراموشی سپرده شوند.»

سازمان مجاهدين انقلاب اسلامی در انتهای بيانيه خود خواهان «تعقيب قضائی سردار مشفق و رسيدگی به اتهامات وی در دادگاه علنی»، «تشکيل کميته حقيقت‌ياب متشکل از افراد بی‌طرف برای بررسی آثار اقدامات غيرقانونی وی و همکارانش» و در صورت آشکار شدن حقيقت «آزادی کليه زندانيان بيگناه» شده است.

سخنرانی «سردار مشفق» که گفته می‌شود از فرماندهان قرارگاه ثارالله سپاه است در پائیز سال ۱۳۸۸ در جمع گروهی از روحانیان در شهر مشهد ایراد شد و فايل صوتی آن بيش از دو ماه پیش به طور گسترده در اینترنت منتشر گرديد.

در این اظهارات اتهامات تندی به بعضی از سرشناس‌ترین چهره‌های سیاسی ایران وارد شده و نحوه مقابله نهادهای نظامی و اطلاعاتی متمایل به جناح اصولگرا با این افراد و چگونگی دخالت این نهادها در انتخابات بحث‌برانگيز دهمين دوره رياست جمهوری، تشریح شده است.

هفت اصلاح‌طلب شکايت‌کننده، سخنرانی سردار مشفق را «سندی مهم در جهت روشن شدن مسائل پشت پرده انتخابات و حوادث پس از آن» توصیف کرده و از او و همفکرانش به دلیل دخالت غیرقانونی در انتخابات به نفع محمود احمدی‌نژاد، جلوگیری از نظارت ناظران رقبای او بر روند رأی‌گیری، سوء استفاده از ابزارهای اطلاعاتی علیه اصلاح‌طلبان و ایراد اتهام علیه آنها شکایت کردند.

بر اثر واژگون شدن يک اتوبوس حامل مسافرين در جنوب کابل، ۱۷ نفر از جمله زنان و کودکان کشته و ۲۵ نفر زخمی شدند.

غلام‌محمد راسخ، مدير ترافيک ولايت غزنی افغانستان گفت که اين رويداد مرگبار صبح چهارشنبه در ميسر بزرگراه کابل - قندهار در منطقه «نانی» شهرک «اندر» رخ داد.

به گفته وی زخمی شدگان اين رويداد به بيمارستان دولتی غزنی منتقل شده‌اند.

محمد اسماعيل ابراهيم زی، رئيس بيمارستان غير نظامی غزنی گفت که وضعيت پنج تن از زخمی شدگان اين رويداد وخيم است.

پليس غزنی علت بروز اين رويداد را خرابی راه و بی‌احتياطی راننده اعلام کرده است.

حدود پنج ماه قبل نيز برخورد يک اتوبوس مسافربری با يک نفتکش در بزرگراه کابل - مزار شريف در شمال افغانستان، ۳۵ کشته و چندين نفر زخمی برجای گذاشت.

جاده‌های افغانستان به دليل سالها جنگ داخلی آسيب ديده و بيشتر غير استاندارد هستند. همچنين عدم رعايت مقررات رانندگی سبب ازدياد رويدادهای رانندگی و افزايش شمار قربانيان شده است.

کارزار سیاسی آژانس
سرمقاله امروز روزنامه دنیای اقتصاد با عنوان «گزارش آژانس و حقوق ایران» به بررسی تاثیرات فضای بین‌المللی بر گزارش جدید آژانس انرژی اتمی پرداخته است.

در این سرمقاله آمده‌است: «گزارش تازه آژانس بین‌المللی انرژی اتمی درباره برنامه هسته‌ای ایران، حاوی نكته جدیدی نیست اما به لحاظ فضای انتشار و آثار مترتب بر آن، در خور تامل جدی است.»

در ادامه این سرمقاله آمده است: «نكته تكراری گزارش آژانس این است كه برنامه هسته‌ای ایران لزوما صلح‌آمیز نیست و احتمال انحراف در آن وجود دارد. این ادعا پیش‌تر و به كرات اقامه شده و جمهوری اسلامی هر بار آن را تكذیب كرده است.»

نویسنده سرمقاله دنیای اقتصاد افزوده است: «در گزارش‌های قبلی آژانس، نوعاً جملات و عباراتی قابل تفسیر و تاویل وجود داشت كه ایران و رقبای بین‌المللی آن می‌توانستند آن‌ها را به نفع خود تفسیر كنند. حال آنكه در گزارش جدید، این ویژگی بسیار كمرنگ شده است و نماینده ایران در آژانس آن را موجب بی‌اعتباری این نهاد تابعه سازمان ملل خوانده است.»

در ادامه این سرمقاله می‌خوانیم: «فضای بین‌المللی پیرامون ایران كه بر نویسندگان گزارش آژانس تاثیر گذاشته، فضای قطعنامه چهارم شورای امنیت است. در ماه‌های پس از تصویب قطعنامه چهارم، آمریكا و اروپا همه احتیاط‌های حقوقی را در مواجهه با ایران كنار گذاشته‌اند و چندان پروای مستند گویی ندارند. معنای این رفتارها و مفهوم فضای تازه این است كه ایران دیگر نمی‌تواند منتظر استدلال حقوقی حریفان جهانی خود بنشیند. صحنه استدلال حقوقی جای خود را به صحنه منازعه سیاسی تمام ‌عیار داده و آژانس هم وارد كارزار سیاسی شده است.»

متن کامل سرمقاله

نوسانات دیپلماسی
سرمقاله امروز روزنامه رسالت با عنوان «دخالت‌های غیركارشناسی در سیاست خارجی» در مورد معرفی نمایندگان رئیس‌جمهور در حوزه سیاست خارجی است.

در این سرمقاله آمده است: «دفاع آقای متكی وزیر امور خارجه از حوزه كارشناسی و حساسیت‌های سیاست خارجی كشور به‌جا ولی دیر هنگام بود.»

در ادامه این سرمقاله می‌خوانیم: «از آنجا كه توصیه مقام معظم رهبری برگرفته از اختیار ایشان در تعیین سیاست‌های كلان سیاست خارجی است، دولت باید بدون اینكه موضوع را به گذر زمان محول كرده و زمینه موازی‌كاری را حتی به طور غیر رسمی حفظ نماید، به طور رسمی آن را كان‌لم‌یكن نماید.»

نویسنده سرمقاله رسالت افزوده: «متاسفانه برخی از نمایندگان ویژه معرفی شده از سابقه اعلام نظر در قبال مسائل بنیادی كشور برخوردارند و كشیده شدن این اظهارنظرها و مداخلات غیركارشناسی به حوزه سیاست خارجی می‌تواند نوساناتی جدی را به دیپلماسی جمهوری اسلامی تحمیل نماید.»

در ادامه این سرمقاله آمده‌است: «ویژگی خاص سیاست خارجی جمهوری اسلامی، وحدت در عمل است. كوچك‌ترین اقدام انشعابی، موازی‌كاری و اختلافی در سیاست خارجی از سوی دشمنان كشور برجسته‌سازی می‌شود. لذا نگاه ویژه به سیاست خارجی این است كه در راستای قوام وحدت عمل و رویه در آن عمل نماییم.»

متن کامل سرمقاله

سایر مطبوعات:
سرمقاله امروز روزنامه آرمان با عنوان «رویای فراموش‌شده هدفمندسازی»

سرمقاله امروز روزنامه مردم سالاری با عنوان «ابهامات یک طرح بزرگ»

سرمقاله امروز روزنامه ابتکار با عنوان «از مشروطه تا قانون‌گرایی»

ایران
● رهبر انقلاب تأكید كرد: مقابله با تحریم‌ها با كارآفرینی بیش‌تر و اقتصاد مقاومتی
● وزیر نفت از تحقق طرح ضد تحریم خبر داد: خودكفایی در بنزین با تولید روزانه ٦٦/٥ میلیون لیتر
● جمع‌آوری اسباب‌بازی‌های ممنوع از بازار
● پرداخت یارانه نقدی به تمام متقاضیان از مهرماه

ابتکار
● ایران از واردات بنزین بی‌نیاز شد
● ایران یک-کره‌جنوبی صفر؛ طلسم ٣٩ ساله را شجاعی شكست
● شاید دولت به جای مجلس درباره افزایش تعطیلات عید فطر تصمیم بگیرد؛ سرنوشت تعطیلات در انتظار دقیقه ٩٠
● تعیین تكلیف میزان سوخت خودروها برای نیمه دوم سال؛ قیمت بنزین ناگهانی اعلام می‌شود

تهران امروز
● آیت‌الله خامنه‌ای: تحریم‌ها را دور‌خواهیم زد
● مردم در انتظار تصمیم مجلس
● آقای استیضاح در آستانه استیضاح
● تذکر کتبی ١٢٢ نماینده به رئیس‌جمهور

جام جم
● رهبر انقلاب: تحریم‌ها را ناكام می‌گذاریم
● اعتصاب عمومی ‌فرانسه را فرا گرفت
● نتایج كنكور سراسری امشب اعلام می‌شود
● گسترش همكاری‌های نظامی روسیه و رژیم صهیونیستی

دنیای اقتصاد
● واكنش به گزارش آژانس اتمی
● سه گسل پرخطر پایتخت معرفی شد؛ بسته مدیریتی برای زلزله تهران
● سخنگوی وزارت خارجه:دستگاه سیاست خارجی محل تصمیم‌گیری نهایی است
● قبض برق تهرانی‌ها را هم گرفت

رسالت
● آیت‌الله خامنه ای: ایران امروز کارگاه بزرگ کار و نوآوری است
● جواد شمقدری: الگوی انتخاب فیلم ایرانی برای اسكار شكسته می‌شود
● سرلشكر جعفری: فتنه٨٨ از هشت سال دفاع مقدس خطرناک‌تر بود
● تذكر ١٢٢ نماینده مجلس به موازی‌كاری در سیاست خارجی

کیهان
● رهبر انقلاب: تحریم‌ها را دور می‌زنیم و غرب را ناكام می‌گذاریم
● منابع مقاومت اعلام كردند: اعترافات حریری درباره شاهدان دروغین اثبات مواضع حزب‌الله است
● هنرپیشه فرانسوی: همسر ساركوزی باعث آبروریزی ما شده است
● صالحی: آمانو به سیاسی كاری روی آورده است

مردم‌سالاری
● مناظره وزیر سابق ارشاد با کواکبیان: نقد عملکرد دولت را نباید مقابله با نظام دانست
● تداوم بحران کم آبی در استان بوشهر: کمر نخلستان‌های بوشهر خم شد
● دعوت مصر به تحریم انتخابات
● تالاب هشیلان در چند قدمی مرگ

گفت‌وگوی‌های روز:
● روزنامه جام جم در شماره امروز خود گفت‌وگویی با امین تارخ منتشر کرده‌است.

ترانه‌ی جدید «صدیق شباب»، خواننده‌ی افغان مقیم آلمان با عنوان «دلبر ۱۴ ساله» به تازگی بین افغان‌های مقیم اروپا جنجال برانگیخته است.

در اروپا، ۱۴ سالگی، سن قانونی برای رابطه‌ی جنسی نیست، اما آن طور که یکی از مصاحبه‌شوندگان ما گفت، در افغانستان، با توجه به فرهنگ و همین‌طور قوانین کشور، ازدواج با دختر زیر ۱۸ سال مشکل ایجاد نمی‌کند و در نتیجه بسیاری از مردم افغانستان در آثار هنری و سایر زمینه‌های اجتماعی توجه زیادی به چنین نکاتی ندارند.

«مریم میرزاد»، منتقد ادبی مقیم دانمارک، معتقد است که متن این ترانه احترام به حق و حقوق زنان نمی‌گذارد؛ به‌خصوص دختران ۱۴ ساله که زیر سن قاونی محسوب می‌شوند.

وی می‌گوید:

یک هنرمند باید متوجه باشد که چه بیان می‌کند، چه می‌گوید و چه ترویج می‌کند. به‌خصوص اگر یک هنرمند نفوذ زیادی بین مردم داشته باشد. شاید برای ما که مقیم اروپا هستیم یک‌سری چیزها بسیار عادی است و یک‌سری چیزها هم اصلاً در زندگی‌مان وجود نداشته باشد؛ در حالی که در کشورهای خودمان، یعنی در زادگاه‌مان عادی و رواج داشته باشند.

مریم میرزاد، منتقد ادبی مقیم دانمارک

متن این ترانه از نظر من و از نظر دوستانی که آن را باهم شنیدیم و درباره‌اش گپ زدیم، اصلاً به دختران و زنان احترام نمی‌گذارد. وقتی آدم متن ترانه‌ای را می‌شنود، جز ملودی آن، به غیر از نوای ساز باید چیز جالبی برای شنیدن داشته باشد.

وقتی متن این ترانه را می‌شنوید، با خود می‌گویید: به راستی چرا باید اجازه دهیم که این جور چیزها نوشته و یا خوانده شوند؟ ما در زمان و دوران مدرن زندگی می‌کنیم. شاید در افغانستان که در طول این سال‌ها جنگ بوده، فکر برخی و قشرهایی از مردم خاموش مانده باشد.

شاید افکار آنها آن قدر در زمینه‌های مختلف روشن نباشد. به همین دلیل یک خواننده، نه فقط خواننده، هرکس و هر هنرمند دیگری، باید متوجه باشد که مطلبش چیست و به مردم چه می‌گوید و چه چیزی را ترویج می‌کند. من فکر می‌کنم این ترانه، نوعی بی‌احترامی به دختر، به زن و به نسل ما است.

«نجیب‌الله امیری»، روزنامه‌نگار افغان که در عین حال در افغانستان به‌سر می‌برد و این ترانه را از طریق تلویزیون و رادیوهای محلی بارها شنیده، معتقد است که متن این ترانه با فرهنگ و قوانین رایج جامعه‌ افغانستان منافات ندارد.

وی می‌گوید:

این ترانه براساس سروده‌های قبلی آماده شده است. یعنی در زمان‌های قدیم و حتی در حال حاضر نیز در افغانستان، ۱۴ سالگی دختران را نسبت به پسران، سن جوانی می‌دانند. یعنی سنی که دخترها تازه به بلوغ می‌رسند و می‌توانند چهره‌ا‌ی رسا و اندام درشتی داشته باشند.

نجیب‌الله امیری، روزنامه‌نگار افغان

این تصوری است که در اینجا نسبت به یک دختر جوان وجود دارد. این ترانه هم براساس همان تعبیر و تصور سروده شده و در زبان ما رایج است. آهنگی هم که صدیق شباب آن را زمزمه کرده، براساس همان شعرها است. در افغانستان بعضی‌ها اندک مخالفتی با این آهنگ کردند. آنها می‌گویند که این آهنگ باعث می‌شود ازدواج‌های قبل از وقت یا عشق‌بازی‌ با افراد سن پایین ترویج شود. در کل اما بیشتر تعبیرها چنین نبوده است و نیست.

ما وقتی از دختر ۱۴ ساله یاد می‌کنیم، یعنی دختری را در نظر داریم که زیر سن است یا زیر سن قانونی است و هنوز به بلوغ نرسیده است. این تعبیر، تعبیری شاعرانه است و از ذهنی تراوش کرده که تنها مثالی آورده و به چنین چیزی، یعنی روابط جنسی توجه نشده است، چه برسد به این که بخواهد چنین چیزی را ترویج کند. بیشتر براین نظر هستند که این یک سرود و یک ترانه است و به آهنگ آن بیشتر توجه می‌شود.

به نظر مردم، این ترانه موسیقی بسیار عالی‌ای دارد. فکر نمی‌کنم تاثیر منفی داشته باشد. چنین چیزی وجود ندارد. مردم افغانستان به‌جای این که به معنا و مسائل دیگر توجه کنند به آهنگ آن توجه دارند و آن تعبیرهایی که در زبان فارسی وجود دارد. اینطور نیست که به مسائل حقوق بشری و ازدواج‌ و رابطه با دختران سن پایین توجه کنند. بیش‌تر به آهنگ و موسیقی‌ای که این شعر دارد توجه می‌کنند.

«صدیق شباب» را در حالی پیدا کردم که از جشنواره‌ی بین‌المللی Vastochniy Bazar از مسکو برمی‌گشت. نام این جشنواره به زبان فارسی یعنی: «بازار شرقی». وی در این جشنواره‌ که با شرکت حدود ۵۰ خواننده از نقاط مختلف دنیا برگزار شد، برای اجرای ترانه‌ی «قرصک» به معنای کف زدن، موفق به دریافت دیپلم افتخار شد. ویژگی این جشنواره در آن بود که خوانندگان باید ترانه‌ای قدیمی و محلی را با سبک جدید و امروزی اجرا می‌کردند و این کاری است که شباب در آن مهارت فراوان دارد.

در گفت‌وگویی کوتاه با صدیق شباب، از او درباره‌ی ترانه‌ی «دلبر ۱۴ ساله» پرسیدم که جنجال برانگیخته است. او به رادیو زمانه گفت:

این آهنگ از آهنگ‌های بسیار مشهور قدیمی پنجشیر است که آوازخوانی بسیار مشهور به‌نام احمدآقا آن را اجرا کرده است. اسم اصلی این خواننده، احمد ولی پنجشیری‌ها است که با همان نام محلی خود، احمد میا کار می‌کند. ترانه‌ی او همین طور بسیار کوتاه و با همین نام معروف است.

صدیق شباب، خواننده‌ی افغان مقیم آلمان

او آوازخوانی بوده که همیشه شعرهای عرفانی را بر اساس اصل آنها، به تصنیف درمی‌آورد و می‌خواند. قسمت اول آهنگ از ایشان است؛ ولی قسمت دوم از لحاظ تکنیکی از خود من است. شعر این آهنگ از شاعر بسیار خوب کشورمان نسیم اسیر است.

خود کلمه‌ی ۱۴، از لحاظ ادبی، نوعی تشبیه است. بسیار پیش آمده که شاعرها وقتی با کلام عاشقانه کسی دیگر را مخاطب قرار می‌دهند او را مهتاب شب چهارده می‌نامند. هیچ‌وقت ما نشنیدم که بگویند ماهتاب ۱۸ ساله. همیشه شنیدم که می‌گویند ماهتاب ۱۴ ساله. یعنی جوان است یا ماه شب چهارده است.

در اینجا هم نوعی نازکی مطرح است. شاعر اصلاً محبوب و مخاطب خود را به ۱۴ تشبیه کرده است. انسان اگر در اصل موضوع دقیق شود، خود کلمه‌ی ۱۴ نشانگر جوانی است. عشق، جوان است. چه فرد ۸۰ ساله دچار آن شده باشد، چه ۱۵ ساله یا ۱۷ ساله. به اصل اگر فکر کنیم، عشق، نوعی نیروی جوانی است. همیشه پیش می‌آید که انسان با خداوند عشق بورزد و او را ۱۴ ساله تصور کند.باز می‌تواند کسی ۱۴ سال غم بکشد، یا ۱۴ سال در غم بوده باشد؛ در جست‌وجو بوده باشد. در اینجا هدف این نیست که کسی به فرد ۱۴ ساله‌ای نظر داشته باشد.

من می‌خواستم این ترانه‌ی قدیمی را بازخوانی و روی آن کار کنم و کردم، اما اینکه چه قدر به شنوندگان خوش آمده یا خیر، نمی دانم. هدف من از خواندن ترانه همین است که گفتم: بازخوانی یک ترانه‌ی قدیمی.

بارها تأکید شده است که آهنگ و شیوه‌ی اجرای این ترانه در داخل افغانستان مورد استقبال قرار گرفته است و از رسانه‌ها مدام پخش و بازپخش می‌شود. انگار مردم داخل افغانستان با متن این ترانه مشکلی ندارند. برعکس، شنوندگان فارسی‌زبان خارج از افغانستان و خارج از منطقه در اروپا به این ترانه اعتراض دارند.

آیا این اعتراض به خود شما، منتقل شده که چرا این آهنگ را اجرا کرده‌اید؛ در حالی که می‌توانستید یک آهنگ به اصطلاح تشویق‌کننده برای زنانی بخوانید که در افغانستان دارند برای حق خودشان مبارزه می‌کنند؟

به این سئوال دو جور می شود جواب داد. اول این که جوانان یا آن نسل افغانی که در خارج از افغانستان زندگی می‌کنند از ادبیات محل دور هستند؛ از ادبیات فارسی دور هستند. برای آنها بسیار مشکل است تا اصطلاحاتی را که در محل و به زبان عموم رایج است به درستی متوجه شوند.

این افراد در فرهنگ دیگری زندگی می‌کنند و از فرهنگ فارسی دوری گرفته‌اند. مسئله‌ی دوم برداشت شخصی افراد است که چطور به یک شعر و ترانه نزدیک شوند و آن را درک کنند. من اینها را گناهکار نمی‌دانم و اعتراضی به قضاوت‌شان ندارم، اما این مشکل را دارند که از فرهنگ ما دور افتاده‌اند. از فرهنگ و زبان و از ادبیات ما دور افتاده‌اند.

چطور می‌شود به اینها مستقیم بگویی: چطور در نگیرم از غم ۱۴ ساله؟ (یعنی چطور نسوزم از غم ۱۴ ساله؟) آیا منظور تو را متوجه می‌شوند؟ مشکل اینجا است. خود شاعر به من گفت که این ترانه باید با محتویات اصلی آن خوانده شود. من می‌دانستم که این‌طور بدفهمی‌ها پیش خواهد آمد. شاعر گفت: «خیر این ترانه قدیمی و محلی است و همان‌طور که هست باید انعکاس بدهی و به گوش مردم برسانی.»

ترانه‌ی بعدی شما روی چه موضوعی خواهد بود؟ بازهم می‌خواهید چنین ریسک‌هایی را تکرار کنید؟

هر اثر هنری‌ای که منتشر می‌شود، مردم درباره‌ی نقاط مثبت و منفی‌ آن گفت‌وگو می‌کنند. به نظر من این خوب‌تر است. اگر گفت‌وگویی شود، خوب‌تر است. چون ما هرچه سر موضوعی گفت‌وگو کنیم، به فرهنگ و زبان و ادبیات خود وارد تر می‌شویم و چنین باید باشد.

این وظیفه‌ی هنرمند است که ترانه و آهنگ‌های قدیمی و فراموش‌شده ‌را بازخوانی کند و آن را همان‌طور که هست به نسل بعدی و سینه به سینه انتقال بدهد؛ ولی مهم این است که با شکل اصلی آن انتقال داده شود. در ترانه‌ی بعدی هم کوشش می‌کنم به اصل متن وفادار باشم و آن شعری را که در وطن رواج دارد بخوانم. در فکر آن نیز هستم که چطور این شعرهای قدیمی را با آهنگ‌های نو بخوانم.

مردیت مانک: آوازهای معراج

مهم نیست که اجرای مانک در ادینبورگ، تئاتر بود یا رقص یا یک کنسرت، یا ترکیبی از همه‌ی آنها - یا شاید اصلاً هیچ‌کدام از آنها! البته بسته به زاویه‌ی دید می‌توان زبان به انتقاد گشود که اگر رقص است چرا حرکات به اندازه‌ی کافی نیست، یا اگر تئاتر است جلوه‌های بصری‌اش، چشمگیر نیست؛ اما اگر فارغ از این تقسیم‌بندی های کلیشه‌ای به آوازهای معراج نگاه کنیم و البته- و مهم‌تر- نه با چشم سر، بل به چشم دل، اجرایی است شگفت‌انگیز که مستقیم با روح تماشاگر سر و کار دارد و از آرامشی حکایت دارد که مبنای شرق و بودیسم را باید در آن جست‌و‌جو کرد.

اینجا مانک سعی دارد معادل هنری‌ای برای عبادت به شیوه‌ی شرقی پیدا کند و با صدای افسانه‌ای خود، با سازها و آواهایی غریب، انگشت اشاره‌اش را بگذارد بر روی ظریف‌ترین و حساس‌ترین حس‌های آدمی، و او را همراه کند برای غرق شدن در یک خلسه‌ی دو ساعته در دنیایی فارغ از قید و بندهای ما که در آن حرف اول را سازها می‌زنند که با صداهایی غریب، و البته حتی گاه ناهنجار، تمام حواس ما را به خود جلب می‌کنند- و حتی مفهوم «صدا» و چگونگی بکارگیری آن را در یک اثر هنری برای ما تغییر می‌دهند- و در کنار آن گروه کُری که در دو سوی سالن در واقع در جایگاه تماشاچی‌ها قرار گرفته‌اند، به همراه چند نفری از ملیت‌های مختلف که در صحنه هستند و کارشان تولید آواست در همراهی با موسیقی و گاه استفاده‌های حیرت‌انگیز از سکوت که این فرصت را به تماشاگر می‌دهد برای غور کردن و رها شدن از زندگی روزمره‌اش؛

با حرکاتی بسیار اندک و مینی‌مال، که بی آن‌که قرار باشد چشمگیر باشند، در نهایت ظرافت هستند و نورهایی که در عین سادگی به شدت حساب شده‌اند و فضا را روحانی می‌کنند؛ تا در یک صحنه‌ی شگفت‌انگیز، مانک به تنهایی در سکوت بر روی صحنه قرار گیرد و «راهب»‌وار، با سازی غریب به یک نیایش روحانی برسد که اشک تماشاگر را جاری می‌کند.

پینا باش:آگوآ

برخلاف آخرین اجرای پینا باش در باربیکن لندن (این طراح رقص افسانه‌ای که تاثیرگذارترین چهره‌ی رقص طی سی سال گذشته نامیده‌اندش و به‌تازگی درگذشت)، اجرای سه‌ساعته‌ی آگوآ، سرشار از زندگی است و فارغ از جهان پرهیاهو، سعی دارد به اصل و جوهر زندگی نزدیک شود و ما را به زبان رقص سهیم کند در یک گشت‌و‌گذار آگاهانه به روابط انسانی و مشکلات آن و در نهایت به یک نتیجه‌ی حیرت‌انگیز برسد: آزادی.

باش از تئاتر بهره می‌جوید و شخصیت‌هایش گاه رو به تماشاچی حرف می‌زنند و از خود می‌گویند و گاه با تماشاچی ارتباط برقرار می‌کنند و حتی به تعدادی از آنها قهوه تعارف می‌کنند یا حتی می‌پرسند که اهل کجا هستند. این البته دستاویزی است برای انتقاد منتقدان از این صحنه‌های طولانی، بخصوص دو صحنه‌ی کشدار دختر قدبلند که به انتقاد از همه‌چیز می‌پردازد و رفتار پرخاشگرایانه‌ای دارد که در قالب اثر جا نمی‌افتد؛

اما اگر در مجموع این موارد را فراموش کنیم (یا اگر باش زنده بود و خود می‌دید و تصمیم می‌گرفت که بیست دقیقه‌ای از آن را کم کند) آن وقت با یک اثر شگفت‌انگیزتر در ستایش زندگی روبرو هستیم که مفهوم و هویت خود را در حرکات و اجرای همه‌ی رقصنده‌های کم‌نظیرش جست‌و‌جو می‌کند که نور و رنگ را به خدمت می‌گیرند تا ترکیب بصری فراموش‌نشدنی‌ایی را به چشم‌های ما هدیه کنند، با موسیقی‌ایی شگفت‌انگیز که استادانه انتخاب و به کار گرفته شده و به خدمت مفهوم اثر درآمده تا روایتی از رابطه‌ی زن و مرد و عشق و سکس را با همه‌ی پیچیدگی‌هایش شاهد باشیم که در پایان، در صحنه‌ی آب‌پاشی آنها به یکدیگر، همه‌ی آنها از قید و بندهای اخلاقی و مشکلات ارتباط به هرشکل، رها می‌شوند و همه در یک جشن بزرگ، رها و آزاد با طبیعت یکی می‌شوند - از تصویرهای روی دیوارها آب بیرون می‌آید تا آنها خود را با آن بشویند و بر هم آب بپاشند و یادآوری کنند که زندگی زیباست....

آلونزو کینگ: غبار و نور- راسا

گروه باله‌ی «لاینز» با طراحی آلونزو کینگ از سانفرانسیسکو، رقصنده‌های شگفت‌انگیزی را به خدمت می‌گیرد تا با استفاده از نور و تاریکی به صورت همزمان، با موسیقی انتخابی حیرت‌انگیز که در قسمت اول (غبار و نور) وجدآور است و خود موسیقی‌های مدرن انتخاب شده، عاملی می‌شود برای مدرن‌تر شدن رقصی که غالباً از آن به عنوان رقص کلاسیک یاد می‌کنند، و همه‌چیز دست به دست هم می‌دهد تا مثلاً چهره‌ی رقصنده‌های مرد با قد بسیار بلند، و بدن‌های باریک و بلند زنی چون مردیت وبستر که حرکات چشمگیرش شادابی و طراوت خاصی دارد، راه‌هایی را جست‌و‌جو می‌کند تا به مفهوم‌های مورد نظرش دست یابد، غافل از آن‌که فرم در اثری این چنین خود به مفهوم تبدیل می‌شود و می‌تواند بار اجرا را به تنهایی به دوش بکشد و تماشاگر خاص و عام را یک‌جا راضی نگه دارد.

اما قسمت دوم با عنوان راسا، جست‌و‌جوی معنوی بیشتری در دل دارد، با اشاره‌های مستقیم برای یافتن معنای آرامش در زندگی که با نوعی راز همراه می‌شود و البته جدای از دین‌اش به رقصنده‌های قوی و طراحی رقص چشمگیر، مدیون موسیقی غریب و رازآلودی است از ذاکر حسین، یکی از آهنگ‌سازان مشهور هند که با اجرای زنده‌اش به کمک کالا رامنات مفهوم راز را عینی می‌کند و فضای روحانی‌ایی را به ارمغان می‌آورد که در نهایت اجرا را به دو بخش متفاوت غربی- در غبار و نور- و شرقی- در راسا- بدل می‌کند و ما همراه می‌شویم با دو جهان متفاوت که یکجا گرد آمده‌اند و در نهایت به یک نقطه‌ی مشترک می‌رسند.

«تئاترو سینما»: مردی که به پروانه‌ها غذا داد و بدون خون

گروه «تئاتر و سینما» از شیلی در دو اجرای خود، پیش از آن‌که بازیگران پرقدرت یا متن نمایشی قوی‌ایی داشته باشد، تجربه‌ی غریبی را با ما قسمت می‌کند، تجربه‌ای از نوع خواب: ترکیب سینما و تئاتر یعنی وجود دو پرده‌ی سینما که تصاویر را نمایش می‌دهند و در میان این دو پرده، تنها در قسمت‌هایی از صحنه، بازیگران به شکل زنده در حال حرکت و اجرا هستند؛ یعنی یک ترکیب جسورانه‌ی بسیار مشکل و حساب‌شده که تصاویر باور نکردنی‌ایی را ارائه می‌کند.

بازیگران واقعی نمایش در یک دنیای فانتزی و انیمیشن به ایفای نقش خود مشغول‌اند و استفاده از این ایده‌ی شگفت‌انگیز که سینما در واقع تصویر عمودی است و تئاتر افقی، ترکیب دل‌انگیزی خلق می‌کند که در آن مثلاً بازیگران بر روی صحنه ایستاده‌اند، اما تصویر سینمای مقابل آنها به ما این حس را القا می‌کند که روی یک تختخواب خوابیده‌اند!

ویژگی دیگر این نمایش، استفاده‌‌ی جذاب از مفهوم تدوین و نشان دادن موقعیت یک محل از زوایای گوناگون است که با همه‌ی تصور ما از سینما تفاوت دارد و ناگهان ما را وارد جهان رویاگونه‌ای می‌کند که در آن آدم‌ها ماسک دارند و تنها در زمینه‌ای فانتزی زندگی می‌کنند و در پایان فیلمی جنایی سعی دارند "بدون خون" به آرامشی برسند که این فیلم/تئاتر در جست‌و‌جوی آن است.

روز پنجشنبه ۹ سپتامبر جشنواره‌ی فیلم تورنتو برای سی و پنجمین سال متوالی و امسال طی ۱۱ روز میزبان بیش از ۱۰۰ کشور و ۳۰۰ فیلم خوا هد بود. طی ده سالی که به طور مداوم در فستیوال تورنتو به عنوان نویسنده سینمایی شرکت داشتم، این جشنواره را در مقایسه با جشنواره‌هایی چون مونترآل، برلین، ونیز و کن، بیشتر مکانی برای داد و ستد فیلم‌های غالباً تجاری و به‌خصوص با تمرکز روی سینمای هالیوود و کانادا یافتم.

البته با مروری بر سیاست‌های فستیوال و ساختار آن از آغاز تاکنون متوجه آشکار بودن این جریان خواهید شد. اگرچه تعداد فیلم‌های مستقل با ساختارهای صرفاً هنری بسیار کمتر از فیلم‌های عظیم و پرخرج آمریکای َشمالی است، با این حال تماشای دو گونه‌ی سینمایی زیر یک سقف، جذابیت‌های خاص خود را دارد.

پیرس هندلینگ مدیر فستیوال هدف از برگزاری جشنواره را چنین توصیف می‌کند:


زمانی‌که داستی کول و بیل مارشال در سال ۱۹۷۶ جشنواره‌ی فیلم تورنتو را بنیان گذاشتند، هدف‌شان به وجود آوردن ویترینی از بهترین فیلم‌های سینمای کانادا و دنیا در این جشنواره بود.

ما خوشحالیم که توانستیم این هدف را دنبال کنیم و حالا پس از ۳۵ سال این فستیوال به یکی از بهترین جشنواره‌های فیلم دنیا تبدیل شده است.

Autumn - Aamir Bashir - India

بیل مارشال از اعضاء و بنیانگذاران جشنواره‌ی فیلم تورنتو معتقد است که نه تنها در این ۳۵ سال رشد کردیم بلکه به صنعت سینما در کانادا هم شکل دادیم. فستیوال به سکویی بین‌المللی برای آثار فیلم‌سازان و منبعی برای ارائه آثار جدید و برترکانادایی تبدیل شده است.

هنک فن درکولک، یکی دیگر از بنیانگذاران جشنواره‌ی فیلم تورنتو اضافه می‌کند:

تا این تاریخ ، ما حدود ده هزار فیلم نمایش دادیم و در سال ۲۰۰۹ با پانصد هزار تماشاگر رکورد تماشاگر در طول دوران جشنواره را شکستیم.

فیلم افتتاحیه‌ی جشنواره‌ی تورنتو، «امتیاز، یک هاکی موزیکال» ساخته‌ی مایکل مگ گوان از کانادا و فیلم اختتامیه، «شب آخر» ساخته‌ی مسیح تاج‌الدین فیلم‌ساز ایرانی‌تبار مقیم آمریکا خواهد بود. به این ترتیب تاج‌الدین را باید آخرین پیام‌آور جشنواره ی فیلم تورنتو دانست!

تغییرات در جشنواره‌ی امسال

امسال مدت جشنواره از ۱۰ روز به ۱۱ روز تبدیل شده و بخش‌هایی همچون نمایش فیلم‌های رایگان و روش‌های جدید خرید یلیت و ارائه‌ دادن راهنمای آسان اینترنتی بخشی از این تغییرات‌اند.

داوران مسابقه

روبا نادا کارگردان سوریه‌ای‌تبار کانادا که سال گذشته فیلم «به وقت قاهره» را در جشنواره‌ی فیلم تورنتو به نمایش گذاشته بود، اندی بری برنامه‌ساز باسابقه و مجری سابق بی.بی.سی، لوسی امیوت از خبرنگاران باسابقه و بروس سوینی کارگردان فیلم‌های «عروسی آخر» و «هبجان‌زده» از داوران بخش فیلم‌های بلند جشنواره‌ی فیلم امسال هستند.

Biutiful - Alejandro González Iñárritu - Spain, Mexico

بخش‌های مختلف جشنواره‌ی فیلم تورنتو

جشنواره‌ی فیلم تورنتو دارای ۱۸ بخش است که در این گزارش مهم‌ترین آنها را معرفی می‌کنیم.

استادان

کلاس درسی برای اهالی سینما

در این بخش آخرین آثار فیلم‌سازان برجسته‌ی سینمای جهان روی پرده می‌رود و امکانی فراهم می‌آید تا شیفتگان فیلم‌سازان نامدار دنیا برای اولین بار در سالن‌های سینمای جشنواره آخرین کار آنان را تماشا کنند. برخی از مهم‌ترین فیلم‌هایی که در این بخش به نمایش گذاشته می‌شوند عبارت‌اند از:

سیزده آدمکش ( تاکیشی میکه - ژاپن)،
قتل واجب ( یرزی اسکلیموفسکی- لهستان)

جامعه‌گرایی فیلم (ژان لوک گدار- فرانسه)

کاش می‌دانستم ( ژیا ژان که – چین)

شعر (لی چنگ دونگ - کره جنوبی)

Route Irish ( کن لوچ - انگلستان)

زیبایی خفته ( کاترین بریل- فرانسه)

پرونده قوی آنجلیکا ( مانویل د- الویا )

عمو بونمی، کسی که زندگی گذشته‌اش را به یاد می‌آورد؛ ( آپی چاتپنگ وراستاکول، تایلند)

Roses a credit آموس گیتایی- اسراییل

فیلم‌های اول فیلم‌سازان کانادایی، کشف فیلم‌سازان کشور میزبان

این بخش به فیلم‌سازان تازه‌کار کانادا اختصاص دارد

کاترین بوون با «آبشار آمازون»، مایک گلدباخ با «ملت رویایی»، دبورا چو با «هزینه گزاف زندگی»، اولین اثر خود را در جشنواره‌ی فیلم امسال به نمایش می گذارند.

Distant - Nuri Blige Ceylan - Turkey

حضور کارگردانان نام‌آشنا

این بخش یکی از قسمت‌های ثابت و بااهمیت جشنواره‌ی فیلم تورنتوست.

ویترینی از فیلم‌های کانادایی و بین‌المللی با بیشترین تأثیرگذاری از دید کارشناسان فستیوال که بیشتر آنها برای اولین بار در کانادا یا آمریکای شمالی به نمایش درمی‌آید، در این بخش عرضه می‌گردد.

کلوب بنگ بنگ )استیون سیلور)،قوی سیاه (دارن آرنوفسکی)، توطئه گر (رابرت ردفورد)،کلفت (ایم یانگ سو)، سخنرانی پادشاه ( تام هوپر)، شهر (ین افلک) و شب آخر( مسی تاج الدین)، نمونه‌ای از این آثارند.

«شب آخر»، داستان زوج جوانی به نام مایکل و جوانا است که ظاهراً زندگی خوب و خوشی را در آپارتمان‌شان در منهتن می‌گذرانند. اما یک شب که جوانا در یکی از مهمانی‌های شغلی مایکل شرکت می‌کند، متوجه لحظات مشکوکی بین همیسرش و همکار جوان و زیبایش به نام لورا می‌شود. از اینجا به بعد تخم شک وتردید کاشته می‌شود و گفتگوهای معنادار این زوج در سکانس‌های مختلف زوایای گوناگونی از روایط آنان را آشکار می‌سازد.
به طور قطع فیلم اول یک فیلمساز در اختتامیه‌ی فستیوال باید از نکات قوت زیادی برخورددار باشد. امیدوارم پس از نمایش این فیلم یادداشتی درباره‌ی آن بنویسم.

GENPIN - Naomi Kawase - Japan

مسیح تاج‌الدین متولد تهران و دانش‌آموخته‌ی ادبیات انگلیسی از دانشگاه هاروارد است. او در زمینه‌ی فیلم‌نامه‌نویسی در فیلم‌های لئو و ژاکت همکاری داشته و «شب آخر» اولین فیلم بلند سینمایی اوست.

جنون نیمه‌شب، سینمای پرطرفدار وحشت

این بخش مخصوص تماشاگرانی است که طرفدار جنبه‌ی وحشی، هراس آورو هیجان‌انگیزسینما هستند.
بنراکو ساخته گای موشه (آمریکا)، عذاب وجدان (دنت لم از هنگ کنک)، سرزمین استیک (جبم میکل از آمریکا)، ناپدید شدن در خیابان هفتم (براد اندرسون از آمریکا) تعدادی از این آثارهستند.

مستقل‌ها: در انتظار سوپر من و حضور بیل گیتس و کن لوچ در کنار هم!

این بخش به تماشاگران جشنواره‌ی فیلم تورنتو فرصتی خواهد داد تا در جلساتی با مهمانان سرشناس از دنیای سینما و دیگر حرفه‌ها دیداری داشته باشند و پای صحبت‌های آنها بنشینند و از آخرین فعالیت‌های آنان مطلع شوند.

Look, Stranger - Arielle Javitch - USA

فیلمسازانی چون آپیچاتپونگ ویراستاکول کارگردان تایلندی، کن لوچ کارگردان انگلیسی، فیلیپ سایمور هوفمن، کارگردان آمریکایی، بروس اسپرینگستن ؛ آهنگساز آمریکایی، استیو نش، بسکتبالیست حرفه‌ای کانادا، لزلی چیلکوت، تهیه‌کننده‌ی آمریکایی و بیل گیتس، چهره‌ی سرشناس دنیای کامپیوتر از چهره‌های مطرح این بخش هستند. ادوارد نورتن بازیگر و مایکل مور مستندساز جنجالی آمریکا از اداره‌کنندگان جلسات این بخش‌اند.

در انتظار سوپر من یکی از برنامه‌های جذاب در این بخش خواهد بود. دیویس کاگن‌هایم، کارگردان فیلم «یک حقیقت دست‌نیافتنی» که در کمپین الگور در رابطه با گرمایش کره‌ی زمین فعالیت می‌کرد، این‌بار با مستند در «انتظار سوپر من» نگاهی منتقدانه به سیستم آموزش و پرورش آمریکا دارد. او در این مستند از زبان تعدادی از دانش‌آموزان و خانواده‌هایشان این مشکل را موشکافی می‌کند.

پس از نمایش این فیلم ، تماشاگران در جلسه پرسش و پاسخ با کارگردان فیلم؛ لزلی چیلکوت (تهیه ‌کننده) جفری کانادا ( مربی آموزشی) و بیل گیتس شرکت خواهند کرد.

نکته‌ی جالب حضور دو چهره‌ی سرشناس از دو جایگاه متضاد در بخش مستقل‌هاست: کن لوچ، فیلم‌ساز و نماینده‌ی اندیشه چپ در سینما و بیل گیتس نمادی از سرمایه داری مدرن.

شهر به شهر، زنده باد استانبول

این یخش نوپای جشنواره‌ی فیلم تورنتو که از سال گذشته به مدیریت کامرون بیلی افتتاح شد و در اولین دور خود با انتخاب تل آویو باعث جار و جنجال و اعتراض و بایکوت فستیوال از سوی چند هنرمند مطرح مثل کن لوچ شد، امسال شهرتوریستی استانبول را برگزیده تا اعتراضات وارده به انتخاب سال قبل را به گونه‌ای جبران کند.
هدف از برگزاری این بخش این است که تماشاگران را با تجربه‌ی کشف زوایای منفاوت از یک شهر توسط فیلم‌سازان گوناگون که در آن شهر یا درباره‌ی آن شهر فیلم ساخته‌اند آشنا سازد.

ده فیلم بلند و هفت فیلم کوتاه در این بخش که «زنده باد استانبول» نامیده شده به نمایش درخواهد آمد و با عنوان چشم‌انداز سینمای ترکیه آثار فیلم‌سازان استانبولی و مسایل سیاسی و اجتماعی جاری در بستر این شهررا از دیدگاه آنان آشکار می‌سازد.

پلین اسمر با فیلم ده تا یازده، امره شاهین با فیلم «چهل»، زکی دمیر کوبوز فیلم‌ساز فقید و مطرح ترکیه با فیلم «بلوک»، نوری بیلگه جیلان یکی از بهترین فیلم‌سازان سینمای معاصر با فیلم درخشان «دوردست» ( برنده جایزه بهترین فیلم خارجی از جشنواره‌ی فیلم کن ) رها اردم با فیلم «تنها آفتاب درخشان من»، اوزلم سولاک با فیلم «دوازده سپتامبر» و تایفون پیر سلیم اوغلو با فیلم «مو» از چهره‌های مطرح سینمای ترکیه در این بخش هستند.

Mandoo - Ebrahim Saeedi - Iraq

سینمای معاصر جهان، شکارچی، سهم سینمای ایران

این یخش جذاب جشنواره‌ی فیلم تورنتو، هر سال ده‌ها فیلم از سراسر دنیا را با عنوان اولین نمایش جهانی یا بین‌المللی در کانادا به نمایش می‌گذارد. امسال نیز حدود ۴۵ فیلم از کارگردانان سراسر دنیا و از کشورهایی مثل ایران، چین، اسراییل، فنلاند، روسیه، ایرلند، کره جنوبی، اسپانیا ، تایلند و برخی کشورهای دیگر برای اولین بار در این فستیوال به روی پرده خواهند رفت.

بعد از «شوک» ساخته‌ی فنگ چیاگانگ از چین، «همه چیز درباره عشق» (آن هوی از هنگ کنگ)، «هرچه که تو می‌خواهی» (اچرو ماناس از اسپانیا)، «سرنوشت بد» (کریستین پتری از سوئد)، «اتفاقات خوش» (ایزابل اشتور از آلمان)، «لبه» (الکسی اوشیتل از روسیه)، «چهارمین پرتره» (چونگ مونگ هونگ از تایوان)،
«شکارچی» (رفیع پیتز از ایران)، «جوسی» (لوببس الستون از استرالیا) «زندگی، فراتر از هر چبز» (الیور اشمیتز محصول مشترک آفریقای جنوبی و آلمان)،«سه» (تام تیکور از آلمان)، از آثاری هستند که در این بخش به نمایش گذاشته می‌شوند.

«شکارچی» که تنها نماینده‌ی سینمای ایران در جشنواره‌ی فیلم امسال است، داستان جوانی به نام علی را به تصویر می‌کشد که پس از آزادی از زندان در جایی به عنوان نگهبان شب مشغول به کار می‌شود. یک روز که از کار به خانه برمی‌گردد، متوجه غیبت همسر و دختر شش ساله‌اش می شود. پس از جستجوی فراوان در خیابان‌های بحران‌زده و روزهای مقارن با جنبش سبز پی به قتل همسرش در مقابله‌ی پلیس با تظاهرکنندگان می‌شود و از اینجا به بعد برای پی بردن به واقعیت ماجرا در شهر تهران پرسه می‌زند...

The Hunter - Rafi Pitts - Iran

رفیع پیتز متولد مشهد و دانش‌آموخته‌ی سینما در لندن در سال ۱۹۹۱ساکن فرانسه شد و اولین فیلم کوتاهش را با نام «در تبعید» در این کشور ساخت. فصل پنجم، صنم و زمستان از دیگر آثار بلند این فیلم‌ساز اند.

دیدگاه، زمانی برای فیلم‌سازان جوان و بی پروا

بخش «دیدگاه» به فیلم‌سازان آوانگارد و یا پیشرو از گوشه و کنار دنیا اختصاص دارد. کارگردانانی که در صدد شکستن مرزها هستند و به دنبال مفهوم دیگری از سینما در برابرسینمای غالب و رایج (main stream) می‌یاشند.

«مسکو» ساخته‌ی مایکل نایمن از انگلستان، «وعده‌های نوشته بر آب» ساخته‌ی وینسنت گالو از آمریکا، «زندگی مفید» (ویروژ از اروگوئه)، «ماهی سرد» (سیون سونو از ژاپن)، «میکروفن» (احمد عبدالله از مصر) نمونه‌ای از آثاری است که در این بخش از جشنواره به نمایش درمی‌آید.

کشف: در جستجوی ایده های نو

در این بخش همان‌طور که از نامش پیداست، ۲۷ فیلم از فیلم‌سازان نوپا به نمایش گذاشته می‌شود. کمیته‌ی انتخاب آثار این فیلم‌سازان را متفاوت و تأثیرگذار تشخیص داده و با نمایش این فیلم‌ها تلاش می‌کند آثار فیلم‌سازان تازه‌کار اما بااستعداد را معرفی کند.

«پاییز» ساخته‌ی امیر بشیر از هند، «سرزنش» (مایکل هنری از استرالیا)، «مراسم» (ماکس وینکلر ازآمریکا)، «داخل آمریکا» (باربارا ادر از اتریش) «ماندو» (ابراهیم سعیدی از عراق) «زفیر» (یلما باس از ترکیه ) «چیزی که بیشتر دوست دارم» (دلفینو کاستاگنینو از آرژانتین) «پیانو در کارخانه» (ژانگ منگ از چین) تعدادی فیلم‌هایی هستند که در این بخش به نمایش گذاشته می‌شوند.

نمایش رایگان

جشنواره تورنتو به مناسبت سی و پنجمین سال برگزاری‌اش بخشی را به صورت نمایش رایگان تقدیم عاشقان سینما می‌کند. فیلم‌هایی منتخب از دوره‌های قبل فستیوال همچون «زیبایی آمریکایی» ( سام مندس)، «جدا افتاده از او» (سارا پولی)، «تصادف» (پل هیگس)، «شاهزاده عروس» (راب راینر)، «آب» (دیپا مهتا) برخی از آثارمنتخب در این بخش هستند.

زنی در میان ده‌ها زن سیاهپوش در حال سجده، مهرش را به روی پیشانی‌اش گرفته است و ما تنها نظاره‌گر دستی روی چهره‌ای در میان سیاهی‌ها هستیم.

این عکس، نگاه به اقلیتی دارد که همگون با حرکت حاکم نیست. عکاس آن کاوه بغدادچی است که برنده‌ی یکی از سه مدال طلا در سومین دوره‌ی مسابقات بین‌المللی نارادا در اسلوونی در سال ۲۰۱۰ شده است.در این مسابقه ۴۶۴۷ عکس از ۶۳ کشور دنیا از ۶۹۷ عکاس شرکت کردند.

کاوه بغدادچی، عکاس ۲۶ ساله می‌گوید:

«این عکس کاملا مستند است و از مراسم نماز جماعت بانوان گرفته شده است. معمولاً زنان هنگام خواندن نماز جماعت از چادرهای رنگ روشن استفاده می‌کنند، ولی یکبار که برای عکاسی از راهپیمایی 22 بهمن رفته بودم، چون مراسم زیاد طول کشید به وقت اذان ظهر برخورد و در نتیجه در همان محل سخنرانی، صفوف برگزاری نماز ظهر تشکیل شد و هرکسی با همان لباسی که به راهپیمایی آمده بود در خیابان به نماز ایستاد.»

دها مرد در حال سجود هستند، با لباس های رنگین، اما یکنواخت و پسربچه‌ای که چهره‌اش را نمی‌بینیم، تنها کسی است که درمیان سجودکنندگان ایستاده و نگاهش برخلاف جهت سجودکنندگان است؛ برعکس اکثریت و گویی شنایی است برخلاف جریان آب.

عکس برگزیده مسابقات بین‌المللی نارادا از کاوه بغدادچی

این عکس، عکسی ساده با پیامی ساده است و شاید بازهم به همین دلیل ساده، در میان ۳۶ نامزد نهایی «مسابقه‌ی بین‌المللی عکس دموکراسی»، برگزیده شده است.این عکس در نماز جمعه‌ی قزوین گرفته شده و توانسته به عنوان تنها عکس از منطقه‌ی خاورمیانه انتخاب و به همراه ۱۲ عکس دیگر با رای مردم به عنوان یکی از عکس‌های برگزیده انتخاب شود.

در سیستم امتیازدهی داوری این جشنواره، ۶۰ درصد امتیاز برای میزان رساندن مفهوم «دموکراسی»، ۲۰درصد برای خلاقیت هنری و ایده‌ی عکس و ۲۰درصد دیگر نیز برای تکنیک‌های فنی در نظر گرفته شده بود.

از پانزدهم سپتامبر، هم‌زمان با «روز جهانی دموکراسی» و آغاز اجلاس سالانه‌ی سران کشورهای عضو سازمان ملل متحد‌ در محل ساختمان اصلی این سازمان، عکس‌های برگزیده در نیویورک به نمایش گذاشته خواهند شد.قرار است پس از آن به شهرهای دیگر مثل واشنگتن، هالیوود و سپس دیگر شهر‌های مهم جهان سفر کنند.این مسابقه ازسوی وزارت امور خارجه‌ی آمریکا برگزارشده است و بسیاری از عکاسان ایرانی به خاطر تحریم‌های موجود، در ارسال عکس‌ها و شرکت در مسابقه با مشکل روبه‌رو بودند.

یکی از عکس‌های برگزیده مسابقه بین‌المللی دمکراسی

کاوه بغدادچی عکاس ایرانی در مورد عکس ارسالی خود توضیح می‌دهد:

«این صحنه مستند است و من آن را سه سال پیش گرفتم و فکر نمی‌کردم که بعدها در گوشه‌ای از جهان مسابقه‌ای برگزارشود و این عکس برنده شود. وقتی به آرشیوم مراجعه کردم، دیدم این عکس مفهومی را که من از دمکراسی در نظر دارم، می‌رساند.وی معتقد است دمکراسی لزوماً حرکت کردن برخلاف جریان آب نیست، بلکه حضور و زندگی اقلیت در میان اکثریت است؛ بدون آنکه اقلیت مورد آزار و اذیت قراربگیرد. در واقع نوعی زندگی مسالمت‌آمیز در کنار هم است.»

کاوه بغدادچی، فارغ‌التحصیل رشته‌ی مهندسی مکانیک و طراحی جامدات و هم‌چنین فارغ‌التحصیل دوره‌ی فیلمسازی انجمن سینمای جوان در سال ۱۳۸۳است.وی با روزنامه‌های مختلفی از جمله شرق، خبرگزازی مهر و یا آژانس عکس کار کرده است. علاوه بر آن ِدر ششمین دوسالانه‌ی چین به نام «بشریت یادمان‌های نوع بشر» درسال ۸۸ جایزه‌ی برتر عکاسی مستند را از آن خود کرده است.

وی برخی از مشاغل سنتی در ایران را درقالب عکاسی مستند به تصویر کشیده است؛ ازجمله فرش‌فروشی، بازار پشم‌فروشان و کفاشان و یا کارگاه‌های آهنگری.وی بر این باور است که بین طبیعت این نوع مشاغل و شاخص‌های محیط کار، رابطه‌ی مستقیمی وجود دارد. مثلاً در بازار پشم‌فروشان رنگ، عنصر اصلی در محیط کار است، در حالی که در کارگاه‌های آهنگری، خشونت محیط کار در چهره‌ی آهنگران نمود پیدا می‌کند.

عکس از کاوه بغدادچی

کاوه بغدادچی در مورد جشنواره‌ی دوسالانه‌ی «بشریت یادمان‌های نوع بشر» ادامه می‌دهد، در آنجا خرده فرهنگ‌ها، فرهنگ عامه و به ویژه رسم و رسوماتی که درمعرض نابودی قراردارند، مورد توجه قرار گرفتند.

محدودیت های عکاسی در ایران

کاوه بغدادچی درمورد شرایط عکاسی در ایران می‌گوید:

«منطقه‌ی خاورمیانه، منطقه‌ای راست‌گرا، محافظه کار و مذهبی است. از قدیم نیز این گونه بوده، اما عکاسی هنری چپ‌گرا یا آنارشیستی است. عکاسی در چنین منطقه‌ای با این مشخصات خیلی خودش را نشان می‌دهد. برخورد مردم با این پدیده، خشک و احتیاط‌آمیز است. بنابراین یک‌سری مشکلات عرفی در میان است و بخشی هم متاسفانه از طرف حاکمیت‌ها اعمال می‌شوند؛ از جمله دولت ایران که عکاس‌ها نمی‌توانند از جاهای بخصوصی عکس بگیرند و یا روی موضوعات خاصی کار کنند.

گاه نیز حساسیت روی آنکه چرا با رسانه‌ی خاصی کار می‌کنید زیاد است و یا اینکه روی تریبونی که عکس به نمایش گذاشته می‌شود، حساس هستند. بعد از انتخابات سال ۱۳۸۸محدودیت‌ها زیاد شد و بسیاری از دوستان عکاس من مجبور به ترک ایران شدند.اکنون حساسیت‌ها خیلی افزایش یافته است. مثلاً پیش از این عکاسی از بازار و یا بناهای تاریخی، اشکالی نداشت ولی اکنون و هم‌چنین در یک‌سال گذشته نیروهای انتظامی به این نوع عکاسی خنثی نیز گیر می‌دهند.»

برای عکاسان جوان

کاوه بغدادچی از تجربیات خود در عکاسی در ایران و برای کسانی که می‌خواهند به این حرفه روی بیاورند می‌گوید:

«مشکلی که ما از دهه‌ی ۷۰ به این سو داریم، رشد ژانر عکاسی خبری است. بسیاری از جوانان عکاس به این ژانر روی آورده‌اند.عکاسی خبری خیلی هیجان، تحرک و سر و صدا دارد. این عکاس‌ها بسیاری از الگوهای عکاسی مطبوعاتی را با خود به عکاسی مستند و هنری می‌آورند. این قدری به کار ضربه می‌زند. در بسیاری از خروجی‌های مسابقات، جشنواره‌ها و نمایشگاه‌های ایرانی اگر نگاه کنید یک رد پای واضح ازعکاسی خبری ما دیده می‌شود.

توصیه‌ام این است که علاقه‌مندان عکاسی به سمت ژانرهای دیگر عکاسی نیز بروند.مشکل دوم مشکل کل دنیاست که با آمدن عکاسی دیجیتال، پدیده استادزدایی اتفاق افتاده است؛ یعنی هرکسی این امکان را دارد که با توجه به اینکه بار فنی عکاسی از روی دوشش برداشته شده، بتواند عکسی بگیرد که رنگ و نور خوبی داشته باشد. بنابراین همه عکاس شده‌اند. درنتیجه الان محتوا و اندیشه‌ای که پشت عکس نهفته و همین‌طور کمپوزیسیون مهم شده است.

نکته‌ی دیگر آنکه فردی که شروع به عکاسی می‌کند نیاز دارد فرد حرفه‌ای‌تری کارش را نقد کند ولی برخی عکاسان جوان ما زیر نظر خودشان کار می‌کنند و یک الگوی غلط را ادامه می‌دهند. این کار به عکاسی ما لطمه زده است. کیفیت عکاسی ما بر دوش افراد محدود است. یعنی با وجود آنکه کمیت عکاسان ما در یک دهه‌ی اخیر افزایش یافته ولی کیفت ثابت مانده است. فردی که به تازگی شروع می‌کند باید کارش را به عکاسان حرفه‌ای تر ارائه دهد و نقدهای آنها را نیز بپذیرد.»

روز یکشنبه ۱۴ شهریورماه، تمام خبرگزاری‏های جهان خبر واکنش تند دفتر تشکیلات خودگردان فلسطین را به اظهارات محمود احمدی‏نژاد، رییس جمهور ایران در روز قدس منتشر کردند. نبیل ابوردینه، سخنگوی تشکیلات خودگردان گفته بود: «احمدی‏نژاد نماینده‏ی مردم ایران نیست. چرا که در یک انتخابات مجعول پیروز شده و با سرکوب مردم ایران قدرت را قبضه کرده است.

احمد قابل، دین‏پژوه و تحلیل‏گر سیاسی، در این زمینه می‏گوید:

من در خصوص مسئله‏ی فلسطین این تصور را دارم که حکومت ایران بیش از حد طبیعی برای خودش حق قائل است. یعنی نه از منظر یک تحلیل‏گر یا توصیه‏کننده به مسئولان حکومت خودگردان یا دولت حماس، بلکه از موضع آمرانه و مداخله‏گر اظهارنظر می‏کند.این را هرکسی می‏تواند بفهمد که دخالت در تصمیم‌های یک ملت که ادعا می‏کنید آنها را به عنوان یک ملت به‏رسمیت می‏شناسید، برای آنها کشوری قائلید و مدعی هستید آنها مشروعیت دارند برای این‏که درباره‏ی مردم‏شان و کشورشان اظهارنظر کنند، پسندیده نیست.

در عرف دیپلماتیک، به‏هرحال اظهارنظرها حدودی دارد. این‏گونه نیست که شما بگویید: «آن آقایی که رفته است آن‏جا و دارد مذاکره می‏کند، آدم مفلوک و بدبختی است.» وقتی شما با این عبارت‏ها حرف بزنید، طبیعی است که هرکسی واکنش نشان می‏دهد.به نظر می‏آید در خصوص این مسئله، حق با نماینده‏ی ابومازن باشد که در حقیقت می‏خواهد بگوید، هر دولتی باید سعی کند مشروعیت خود را داشته باشد.

چرا این‏طور است؟ چرا آقای احمدی‏نژاد و بسیاری از دولت‌مردان ایرانی با این ادبیات نسبت به دولت‏ها و حکومت‏های دیگر صحبت می‏کنند؟ در حالی که اگر نظر اصلاحی یا به‏قول شما پیشنهادات دیگری دارند، می‏توانند با الفاظ دیگری آن را بیان کنند.

این آقایان خیال می‏کنند که صحنه‏ی سیاست خارجی هم مانند صحنه‏ی سیاست داخلی است. فکر می‏کنند سخنرانی ۲۲ بهمن و این‏جور موارد است و دارند با مردم خودشان صحبت می‏کنند. هر رفتاری که در داخل با مردم خودشان تجویز می‏کنند، همین را می‏خواهند در سطح بین‏المللی هم اعمال کنند و به همان شکل وارد بشوند.

احمد قابل، دین‏پژوه و تحلیل‏گر سیاسی

اگر اینجا به مخالفان خودشان اهانت می‏کنند، اگر حقوق‏شان را ضایع می‏کنند، اگر آنها را سرکوب می‏کنند، خلاصه هرگونه رفتاری دارند، خیال می‏کنند صحنه‏ی سیاست خارجی هم مثل همین صحنه‏ی سیاست داخلی است که هیچ‏کس در برابر آنها نایستد یا بتوانند هرجوری که مایلند، مانور بدهند.اگر اینها می‏خواهند بگویند مثلاً دولت محمود عباس به‏خاطر اختلافی که با جنبش حماس دارد، نماینده‏ی مردم فلسطین نیست، نگاهی به خودشان بیاندازند، ببینند خودشان واقعاً نماینده‏ی مردم ایران هستند یا نیستند.

تقریباً از وقتی ما به‏یاد می‏آوریم، مسئله‏ی فلسطین خارج از مرزهای آن انعکاس داشته و هردو طرف این مناقشه، مخالف و موافقانی داشته‏اند. پرسش می‏تواند این باشد که تا چه میزان مسئله‏ی فلسطین بین‏المللی است و تا چه میزان می‏شود در آن، به عنوان نیروی خارجی، فکر خارجی و حضور خارجی دخالت داشت؟

صرف‏نظر از اظهارنظر این و آن، اگر بخواهیم به قضیه‏ی فلسطین نگاه کنیم، به نظر من، اولاً باید قبول کنیم که فلسطین از آن فلسطینیان است. من با عربی کردن مقوله‏ی فلسطین و با اسلامی کردن مقوله‏ی فلسطین موافق نیستم. یعنی با نگاهی مذهبی و یا ملیتی به قضیه‏ی فلسطین نگاه نمی‏کنم.

من می‏گویم حق مردم فلسطین است که بعد از ۷۰ سال آوارگی به راه صلح‌میزی فکر گند. البته به شرط آن‏که مردم فلسطین واقعاً این را بخواهند و بر آن توافق کنند، نه مثل حالا که درگیری و اختلاف‏نظر بین‏شان هست. یعنی اگر نماینده‏ی حقیقی این ملت بتواند دولتی را در آنجا تشکیل بدهد که اکثریت مردم آن را برگزیده باشند و پارلمانی وجود داشته باشد، آنها هر تصمیمی بگیرند، همه‏ی کشورهای اسلامی باید از آن استقبال کنند.

اگر می‏خواهند صلح کنند، به هر دلیلی، به خاطر واقعیت‏های تلخی که در صحنه‏ی زندگی سیاسی دنیا موجود است و به‏خاطر بی‏عدالتی‏هایی که دنیا نسبت به قضیه‏ی فلسطین داشته است، کشورهای دیگر باید از آن استقبال کنند.به‏هرحال آوارگی را آن ملت کشیده‏اند، رنج‏ها را آن‏ها دارند تحمل می‏کنند. نگاه شهروند درجه‏ دو در کشورهای مختلف، به آن‏ها دوخته می‏شود.

ما در زندگی خودمان، در خانه‏ی خودمان هستیم و عزت‏مان برای خودمان علی‌القاعده در کشورمان باید وجود داشته باشد. حال این‏که وجود دارد یا ندارد، حرف دوم است. هرکسی، هر ملتی در کشور خودش عزیز است و آواره‏ی مملکت‏ها و کشورهای این و آن نشده است.باید به این ملتی که ۷۰ سال آوارگی و زجر را تحمل کرده، حق بدهیم که خودش برای خودش تصمیم بگیرد. این به‏نظر من، باید در درجه‏ی اول اهمیت باشد.

همان‏طور که شما اشاره کردید، در حال حاضر در فلسطین اختلاف نظر میان رهبران سیاسی وجود دارد و در این زمینه حداقل می‏شود از دو جریان حماس و تشکیلات خودگردان صحبت کرد. دولت‏ها و کشورهای دیگر هم می‏توانند نظر موافق یا مخالف نسبت به یکی از این جریانات داشته باشند.

ولی این‏که ما آقای عرفات را خائن بخوانیم، ابومازن را خائن بخوانیم و به هر کسی که بعد از ۷۰ سال آوارگی ملتش، به هر دلیلی می‏رسد به این‏که باید از راه دیگری پیش برود، مارک خیانت بزنیم، به نظرم نشان این است که یا در غفلت کامل هستیم و یا واقعاً می‏خواهیم به آن ملت خیانت کنیم. به نظر من، این حق اولاً متعلق به فلسطینیان است. اگر اکثریت مردم فلسطین دولتی را برگزیده‏اند، هر تصمیمی بگیرند، باید همه در برابر آن تسلیم بشوند.

کشورهای اسلامی و کشورهای عربی ولی به خاطر علایقی که دارند، به خاطر همسایگی‏ای که دارند، به خاطر هم‏کیشی‏ای و یا مثلاً هم‏زبانی‏ای که دارند، می‏توانند به آن دولت توصیه کنند که مثلاً در بعضی رفتارهای سیاسی، ما تا این حد می‏توانیم به شما خدمات بدهیم و تا این حد می‏توانیم از شما حمایت کنیم. می‌توانند بگویند اگر می‏خواهید در مذاکرات صلح در جایی کوتاه بیایید و این کوتاه آمدن را به نفع خودتان نمی‏دانید و از سر ناچاری است که می‏خواهید در این مذاکرات شرکت کنید، ما تا این حد از شما حمایت می‏کنیم.

خوب است کسانی که ادعای حمایت از فلسطین را مطرح می‏کنند، دست طرف فلسطینی را با حمایت‏های حقیقی خودشان، بالاتر و برتر قرار بدهند؛ حمایت‏هایی که انسانی هم هست؛ حمایت‏هایی که تحت عنوان دفاع از حقوق بشر می‏تواند انجام بگیرد. به نظر من، این کاری است که ما باید انجام بدهیم.

اما این که ما مرتب مارک خیانت به افراد بزنیم و هر روز به آنها حمله کنیم و طرح بدهیم و اگر به طرح ما توجهی نشود، طلبکارانه از مردم فلسطین توقع داشته باشیم، به‏نظر می‏آید نوعی فضولی در زندگی آنها است. به نظر من، ما باید به این نکته‏ی اساسی برگردیم که فلسطین از آن فلسطینیان است.

حکومت ایران به‏هرحال دلایلی برای مجاز بودن دخالت خود در امر فلسطین دارد؛ یکی هم این‏که قبله‏ی مسلمانان را در بیت‏المقدس می‏داند و از این‏جا، اصلاً این حق را برای همه‏ی مسلمانان قائل است که در امور سیاسی این کشور دخالت کنند. نظر شما چیست؟

این‏که ما بگوییم قبله‏ی اول مسلمانان در فلسطین است، پس برای مسلمانان این حق را ایجاد می‏کند، مانند آن است که ادعا کنیم در عربستان سعودی که قبله‏ی دوم و آخر مسلمانان در آن‏جاست، اگر بناست دولت سعودی تصمیمی بگیرد، همه‏ی ما باید در آن دخالت داشته باشیم. به لحاظ سرزمینی می‏گویم، نه به لحاظ جنبه‏های معنوی و فرهنگی. این را چه کسی قبول می‏کند؟ آیا دولت عربستان آن را می‏پذیرد؟ به‏نظر می‏آید چنین ادعایی واهی است که بعضی البته دارند.

چرا این مسئله مطرح نیست که در مناقشه‏ای که میان خود فلسطینی‏ها در داخل وجود دارد، میانجی‏گری‏ای بشود و در آغاز یا به موازات حل مسئله با اسراییل، این مشکل حل بشود؟ مثلاً دولت ایران نمی‏تواند چنین تلاشی بکند؟

این‏که می‏تواند یا نمی‏تواند، اولاً منوط به عزم دولت ایران است. یعنی باید از دولت ایران بپرسید که آیا می‏خواهد اینها با همدیگر متحد باشند یا خیر؟ آن‏هم روی آن‏چه خود آنها تصور می‏کنند حق مردم فلسطین است، نه آن‏چه دولت ایران تصور می‏کند.

به‏هرحال امکان طرح چنین سؤالی با دولت ایران نیست. شما چطور فکر می‏کنید؟ دولت ایران این‏ را می‏خواهد؟

به‏نظر من این را نمی‏خواهد. در شرایط کنونی، به‏خصوص بعد از پیروزی حماس در انتخابات پارلمانی محلی، اینها تصور می‏کنند به گروه خاصی که حداقل در بعضی جنبه‏ها از ایران حرف‏شنوی دارد، دست یافته‏‏اند و کنار گوش اسراییل می‏توانند در جهت بعضی منافع منطقه‏ای که خودشان برای خودشان تعریف می‏کنند، از حماس استفاده کنند. گرچه الان حماس هم این‏جوری نیست. ممکن است جاهایی به خواسته‏های ایران کمک کند، اما مطمئناً دولت حماس با تصوراتی که دارد، دنبال منافع مردم فلسطین خواهد بود.

منتها به‏هرحال دو رویکرد وجود دارد. ۷۰ سال مبارزه با اشغالگران، این تصورات دوگانه را در مردم فلسطین، به‏خصوص در نسل جوان و نسل‏های میان‏سال ایجاد کرده است. بعضی فکر می‏کنند با درگیری و مقاومت و این‏گونه برخوردها پیش بروند. برخی هم فکر می‏کنند دوران رسیدن به حقوق مردم فلسطین از طریق درگیری سپری شده است.ما باید برای مردم فلسطین این فرصت را ایجاد کنیم که دایم بتوانند با همدیگر گفت‏وگو کنند تا شاید به نتیجه‏ی مشترکی برسند.

دولت ایران هیچ تلاشی در این مسیر نمی‏کند که بین گروه‏های فلسطینی آشتی برقرار شود. همان‏‏طور که در داخل کشور هم می‏بینید که در مسائل داخلی خودش هم این‏جوری است. یعنی اصلاً قائل به این نیست کسی که حرفی برخلاف حرف او داشته باشد، حق انسانی دارد. دنبال حذف است. یک تیغ دستش گرفته، هرکسی که حرف او را گوش نکند، حذف می‌کند. هرکس هم که تصور این آقایان را در مسئله‏ی فلسطین قبول نداشته باشد، باید از صفحه‏ی روزگار حذف شود. حال می‏خواهد ابومازن باشد، عرفات باشد و یا هرکس دیگری که می‏خواهد باشد.

مسئله‏ی وابستگی حماس به دولت ایران، مسئله‏ی قابل تأملی است. آیا حماس در رابطه با دولت ایران معنی می‏شود و نظرگاه‏ها و عملکردش در تطابق کامل با سیاست‏های دولت ایران است؟

مطمئناً این‏گونه نیست. من تصور می‏کنم که حماس منافع خود را بر منافع ایران ترجیح می‏دهد. جاهای مختلفی هم می‏شود قراین آن را دید. اینگونه نیست که هرچه ایرانی‏ها بخواهند، آنها عمل کنند.بله در جاهایی که منافع‌شان با ایران مشترک می‏شود، یا در بعضی جاها، برای جلب کمک‏های ایران، مراعات نظر مسئولان ایران را می‏کنند، اما اینگونه نیست که همه‏ی هستی خود را در جهت ایران قرار بدهند و با تصورات حکام ایران زندگی خود را ادامه بدهند.

به همین دلیل، در بعضی جاها نشسته‏اند و با جنبش فتح و جنبش آزادیبخش فلسطین هم مذاکره کرده‏اند. گاهی حتی به توافق‏هایی هم رسیده‏اند. منتها مقوله‏ی قدرت در فلسطین، همین الان این رقابت را دیگر ایجاد کرده است. یعنی ما باید قبول کنیم که گروه‏های رقیب فلسطینی سر منافع و سر مقامات آن حکومت، با همدیگر درگیری‏هایی دارند که در هر کشوری می‏تواند وجود داشته باشد.

به نظر بدیهی می‌رسد که هر فرد در هر مقام و حرفه‌ای که قرار دارد ملزم به رعایت اصول اخلاقی است. در واقع این شهود عام وجود دارد که اگر کسی به طور کلی در زندگی‌اش فردی اخلاقی باشد، لزوما در حرفه و نقش اجتماعی که بر عهده دارد نیز اخلاقی خواهد بود. پزشک، معلم، روزنامه‌نگار، وکیل یا قاضی و پلیس پیش از همه این نقش‌ها یک عامل انسانی در جامعه است که مثل دیگر افراد از او نیز انتظار می‌رود که اصولی اخلاقی را رعایت کند.

با این همه موضوعی با عنوان اخلاق حرفه‌ای در هر شغلی مطرح است که به نظر می‌رسد بسیار جزئی‌تر و تخصصی‌تر از موضوعات روزمره در اخلاق عملی است. حال سوال این است که چرا وجود چنین مبحثی ضروری است و چه چیزی فراتر از اخلاق عام را در بر می‌گیرد. آیا یک معلم باید اخلاقی‌تر از یک فرد عادی باشد؟ مگر اینطور نیست که از یک روزنامه‌نگار انتظار می‌رود مانند هر فرد دیگری دروغ نگوید؟ پس چرا فرضا اخلاق روزنامه‌نگاری موضوعی جداگانه از مباحث معمول اخلاق عملی است؟

یکی از مهمترین نکته‌هایی که اخلاق حرفه‌ای را از اخلاق عملی روزمره متمایز می‌کند آن است که در هر شغلی معامله‌ای انجام می‌شود و افراد یا موسسه‌ها پول منتقل می‌کنند. این پول که در ازای فروش خدمات یا کالا پرداخت می‌شود مستقیما پای محاسبه سود و زیان را به میان می‌کشد. به همین دلیل یکی از موضوعات مشترک در اخلاق حرفه‌ای مستقل از شغل مورد نظر، رفتار و عمل درست در این معاملات است.

به عنوان مثال نادرست بودن دریافت رشوه به هر شکل یا پذیرفتن هدیه از مشتری خواه بیمار باشد یا موکل یا دانشجو، مسئله مهمی در اخلاق حرفه‌ای برای هر پزشک، وکیل یا استاد است.

اما آیا این تنها افراد صاحب مشاغل هستند که باید در معامله‌ها و نقل و انتقال پول درست و اخلاقی عمل کنند؟ در واقع به نظر می‌رسد تا اینجا تفاوت چندانی بین یک فرد عام و فردی که به طور مثال در مقام قاضی یا پزشک یا پلیس قرار دارد، وجود نداشته باشد. برای نمونه اگر شما نیز به عنوان مشتری به قاضی رشوه دهید به همان اندازه عملی غیراخلاقی انجام داده‌اید. پس به نظر می‌رسد تا اینجا اخلاق حرفه‌ای چیزی فراتر از اخلاق عملی ارائه نمی‌کند.

قواعد شغلی

در واقع بسیاری معتقدند که اخلاق حرفه‌ای تنها دستورالعمل‌هایی را برای هر شغل وضع می‌کند و افراد در آن حرفه موظف به پیروی از آن دستورها هستند. به نظر می‌رسد این قواعد چیزی شبیه آیین‌نامه‌های درون سازمانی باشند که رعایت موارد خاصی را از کارکنان انتظار دارد. به عنوان مثالی از این قواعد می‌توان به نحوه رفتار با همکاران و نوع برهمکنش در سلسلسه مراتب اداری، یا عدم دخالت سود شخصی در کار حرفه‌ای اشاره کرد.

به این ترتیب اخلاق حرفه‌ای چیزی جز انجام درست نقش موظفی برای هر فرد نیست. به این تعبیر نمی‌توان پزشک‌ها را به بی‌اخلاق و با اخلاق تقسیم کرد و تنها باید از پزشک حرفه‌ای و غیر حرفه‌ای نام برد. یعنی پزشک، معلم یا روزنامه‌نگاری که اصول اخلاقی را رعایت نکند در واقع یک فرد غیرحرفه‌ای در شغل خود به شمار می‌رود.

اما مسئله به همین سادگی نیست، وگرنه می‌شد با تقلیل اصول اخلاقی به چیزی شبیه ده فرمان همه مسائل اخلاقی را حل کرد. اما همان‌طور که تا به حال در این سری بحث‌های اخلاقی دیدیم، مشکلات اخلاقی در هنگام قرار گرفتن بر سر دوراهی‌های دشوار تصمیم‌گیری خود را آشکار می‌کنند.

در واقع وجود شاخه‌های مختلف موضوعی در اخلاق مثل اخلاق محیط زیست، یا اخلاق پزشکی به دلیل اختلاف در اصول اخلاقی نیست؛ تفاوت این حوزه در نوع مسائلی است که فرد در هر یک با آنها روبرو می‌شود. به این ترتیب در اخلاق حرفه‌ای نیز مسئله اصلی تصمیم‌گیری در شرایط دشوار و دوراهی‌های اخلاقی است.

منافع شخصی در برابر وظایف حرفه‌ای

به عنوان مثال یکی از وظایف حرفه‌ای هر پزشک، وکیل یا روزنامه‌نگار حفظ اسرار شخصی بیمار، موکل یا منبع اطلاعاتی است؛ به همین دلیل هر کدام از این افراد در شرایطی ممکن است تصمیم بگیرند که برای حفظ حریم خصوصی شخصی دیگر دروغ بگویند. این انتخاب می‌تواند در مواردی که فرد در مقابل مسئله‌ای بسیار دشوار مثل اتهام به دزدی یا قتل قرار می‌گیرد، کاملا متفاوت باشد. به این معنا که آن فرد علیرغم اصول حرفه‌ای اسرار بیمار، موکل یا منبع اطلاعاتی را که مرتکب جرم شده فاش کند.

به این ترتیب بحث اخلاق حرفه‌ای به طور عام و در هر شغل خاصی معنا پیدا می‌کند و بسته به مسائل خاص آن حرفه دوراهی‌های اخلاقی متنوع و متفاوتی در مقابل افراد قرار می‌گیرد. این دوراهی‌های اخلاقی را مانند دیگر مسائل اخلاقی می‌تواند در چارچوب‌های مختلف نظریه‌های اخلاقی بررسی کرد. هر فرد بر اساس چارچوب اخلاقی که همیشه از آن پیروی می‌کند برای مسائل حرفه‌ای نیز می‌تواند تصمیم‌های به‌جا و درست بگیرد.

بنابراین مسئله‌ها ممکن است متفاوت باشند اما روش مقابله با آنها همان قواعدی است که در همه مسائل اخلاقی از آنها استفاده می‌کنیم. به این ترتیب حرفه‌ای بودن در هر شغلی معنا پیدا می‌کند.

دو راهی شما

حال نوبت شماست که به سوال این برنامه پاسخ دهید. با توجه به مطالب مطرح شد در این قسمت به این سوال پاسخ دهید که در صورت قرار گرفتن در یک موقعیت دشوار حرفه‌ای و شغلی چه می‌کنید. فرض کنید که یکی از همکاران شما به دلیل اختلاف با رئیس‌تان برکنار یا مجبور به استعفا شده است. شما در جریان این اختلاف‌ها هستید و چیزهایی می‌دانید که ممکن است بازگویی آنها به نفع یا ضرر همکارتان تمام شود. آیا در مواجهه با این مسئله سکوت می‌کنید، در یک نامه عمومی چیزهایی را که می‌دانید منتشر می‌کنید یا استعفا می‌دهید؟

برای پاسخ به این سوال توجه داشته باشید که هر دو شق ماجرا در اینجا اهمیت دارند. یعنی ممکن است در مسئله خاص شما چیزهایی که می‌دانید به نفع همکارتان باشد یا در یک مسئله دقیقا مشابه دیگر چیزهایی بدانید که به نفع رئیس یا سازمان یا کافرمایتان باشد. در ضمن این موضوع را هم در نظر داشته باشید که حفظ اسرار همکاران و سازمان از اصول حرفه‌ای شماست.

منابع:

101 ethical dilemmas, Martin Cohen, 2007

از سال گذشته که در دادگاه‌های جمعی معترضان به روند و برآیند دهمین دوره‌ی انتخابات ریاست جمهوری، ماکس وبر و یورگن هابرماس را هم محاکمه کردند، حمله به علوم انسانی بی‌وقفه ادامه دارد.

این یورش جدید در ادامه‌ی «انقلاب فرهنگی»‌ای است که جمهوری اسلامی به مجرد استقرار خود برای فتح دانشگاه‌ها آغاز کرد. به‌تازگی صادق لاریجانی، از معممانِ معظم دستگاه، با پرخاش گفته است برای چه در ایران علوم انسانی را ترویج کنیم؟

اینک ولی می‌خواهند از بستنِ عرصه بر علوم انسانی فراتر روند و باز بکوشند علوم انسانی را با اسلام‌شان غنی ‌سازند. هم‌چنان تصور می‌کنند که در «حوزه»، سانتریفوژهای آماده‌ای برای این کار دارند. از ابتدای روی کار آمدن‌شان، برای این غنی‌سازی کوشیده‌اند و باز فکر می‌کنند که جهان منتظر رونمایی محصول کار آنان است.
خامنه‌ای، ولی فقیه جمهوری اسلامی، در دیدار با گروهی از دانشگاهیان در تاریخ ۱۴ شهریور سال جاری، به آنان گفته در دادن «پاسخ های مستدل اسلامی» به «علوم انسانی غربی» جهاد ورزند و تأکید کرده است که «استادان حوزه و دانشگاه‌ها باید با شجاعت در این میدان حضور یابند و مسئولیت سنگین خود را در تدوین پاسخ‌های رهگشای اسلام ایفا کنند».

خبرگزاری «مهر»، در گزارش خود از این دیدار آورده است: «رهبر انقلاب اسلامی، انتقاد یکی از استادان درباره‌ی قدیمی بودن و تغییر نکردن سرفصل‌های علوم انسانی را ایرادی وارد دانستند و خاطرنشان کردند: این عیب، نشان‌دهنده‌ی نبود جرئت برای ورود به مناقشه‌ی فکری است که باید با لیبرال‌دمکراسی غربی وجود داشته باشد.»

در این گزارش هم‌چنین از قول رهبر جمهوری اسلامی گفته شده است: «ایران مهد فلسفه است و لازم است استادان حوزه‌ها و دانشگاه‌ها، در زمینه‌ی تولید فکرِ منبعث از نگاه فلسفی تلاش کنند.»

دانشگاهیان دستچین‌شده برای حضور در خدمت رهبر نیز در مورد علوم انسانی نظر داده‌اند. یکی از این نظرها به گزارش همان خبرگزاری، «پیشنهاد ایجاد وزارتخانه‌ی علوم انسانی یا معاونت علوم انسانی در وزارت علوم» بوده است.

غنی‌سازی اسلامی علوم انسانی یکی از جلوه‌های آن برنامه‌ای است که در محافل حکومتی به آن «مهندسی فرهنگی» می‌گویند.

این برنامه نهایت پیوند ایمان و تکنیک است. در ابتدا فکر می‌کردند بر انسان غلبه دارند و فقط کافی است بر دستگاه دولتی سلطه یابند، دارای نیروی مسلح و امنیتی شوند و سپس تکنیک را به خدمت گیرند؛ آنگاه می‌توانند وعده‌ی الهی برای تسخیر جهان را متحقق‌ شده بینند. اراده به قدرت به صورت اراده به تکنیک درآمد و از این اراده، کیش اتم سربرآورد. اورانیوم جزو مقدسان شد. همه چیز را مهندسی کردند. فکر می‌کردند همه چیز را می‌توانند آنگونه بسازند که جاده می‌سازند: می‌کنید، صاف می‌کنید، روی آن آسفالت می‌کشید و پیش می‌روید.
آن‌چه سیاست «مهندسی» را ممکن ساخته، پول نفت است. پول اگر نبود، نمود اصلی این مهندسی به صورت تروریسم طالبانی بود. نفس سیاست‌شان در هر حال تروریستی است.

بولدوزر تخریب را به سوی علوم انسانی رانده‌اند و به گمان آنکه اینجا را نیز می‌توانند تخریب کنند، صاف کنند و چیز دیگری به جای آن بسازند، در برنامه‌ی «مهندسی فرهنگی» خود تأسیس علوم انسانی اسلامی را در اولویت قرار داده‌اند. آن را می‌خواهند بر فلسفه‌ای بنیان گذارند که وجود ندارد. هیچ گاه یک سنت فکری این‌سان بی‌مایگی و ورشکستگی خود را عیان نساخته که در ایران امروز به نمایش گذاشته است. نهایت سروصدایی که به پا کرده‌اند، سرکوب بیشتر دانشگاه‌ها، تشدید سانسور و از طرف دیگر تشکیل دم‌ودستگاه‌هایی است برای ایجاد مقام و تخصیص بودجه برای مهندسی اسلامی علوم انسانی.

تصور رهبران جمهوری اسلامی این است که پهنه‌ی تکنیک را فتح کرده‌اند و اکنون باید پهنه‌ای را به تصرف خود درآورند که در ابتدا تصور می‌کردند، پیشاپیش فتح شده است.

«انسان» اما در مقابل این پیشروی مقاومت می‌کند. «انسان» فتح‌شدنی نیست. علوم انسانی، انسانی‌اند. آنها بنیادی سکولار دارند و از رویکرد اندیشه در عصر جدید به انسان سرچشمه گرفته‌اند. آنها به ایدئولوژی آلوده می‌شوند، در دام مطلق‌گرایی می‌افتند، بازیچه‌ی قدرت و سرمایه می‌شوند، اما درست به خاطر انسان‌گرایی‌شان، خود را با تفکر انتقادی می‌پالایند و عزم می‌کنند که موقعیت‌های انسانی را بدون کژی و کاستی بازنمایند. علوم انسانی، به خاطر رویکردشان به موقعیت‌های گوناگون هستی انسانی، متأثر از این گوناگونی‌ها در برابر تمامیت‌خواهی می‌ایستند. دانش انسانی را نمی‌توان مهندسی کرد.

هیچ مقاومتی ولی خودبه‌خودی و به نحوی مقدر پیش نمی‌رود. در همه حال آگاهی و اراده به مقاومت لازم است. در مورد نبرد بر سر علوم انسانی در ایران نیز چنین است. این نبردی است علیه سانسور، علیه تمامیت‌خواهی، در دفاع از روشنگری، در دفاع از سکولاریسم، در دفاع از فرهیختگی.

اینکه در قرن بیست‌ویکم کسانی بر آن شوند «علوم انسانی» را تخریب و به اصطلاح خودشان از نو مهندسی کنند، نشان‌دهنده‌ی آن است که فرهنگ در پهنه‌ی بُروزِ گستاخی آنان، هنوز نتوانسته آن حرمتی را برای «علوم» و برای «انسان» ایجاد کند که چنین جسارت‌هایی فوراً با تمسخری ملالت‌گر فروکش کنند. این واقعیتی است که می‌توانند بولدوزرهای‌شان را به کار اندازند و هنوز بدون رودررویی با مقاومتی پرنمود، پیش‌روی کنند. نفسِ امکانِ طرح نقشه‌ی مهندسی اسلامی علوم انسانی، بایستی این پرسش را در مقابل کوشندگان در پهنه‌ی این علوم بگذارد که چه کوتاهی‌ای کرده‌ایم که بنای ما را سست پنداشته و وسوسه شده‌اند، آن را ویران کنند.

دفاع از علوم انسانی، مقابله با سانسور و پیشبرد امر روشنگری است. بهترین شیوه‌ای که علوم انسانی بر اساس آن می‌توانند به دفاع از خود برخیزند، این است که توانایی خود را در روشنگری در مورد موقعیتِ کنونیِ انسان ایرانی به نمایش بگذارند. باید نوشت، نوشت، نوشت و با هر نوشته چراغی را افروخت.

خوشبختانه، دیگر امکان برقراری اختناق مطلق ممکن نیست. امکان‌های نشر اندیشه فراوان هستند. سایت و رادیوی «زمانه» یکی از آنهاست.

کل برنامه‌ی بخش «اندیشه‌ی زمانه» را می‌توان در یک کلام خلاصه کرد: دفاع از علوم انسانی. این دفاع، هم‌چنان که گفته شد، از راه نشان دادن توان آنها در روشنگری پیش برده می‌شود.

ما در بخش «اندیشه‌ی زمانه»، که مسئولیت آن از این پس با من خواهد بود، ضمن انجام این وظیفه‌ی عمومی، بر آن شدیم که در مورد مسئله‌ی «علوم انسانی» در ایران با گروهی از صاحب‌نظران گفت‌وگو کنیم. متن این گفت‌وگوها به تدریج در سایت زمانه منتشر خواهد شد. ما از انجام گفت‌وگوهای بیشتر و دریافت مقاله از صاحب‌نظران استقبال می‌کنیم.

پس از بحث «علوم انسانی» موضوع‌های مهم دیگری را در برنامه‌ی گفت‌وگو و نظرخواهی گنجانده‌ایم که درباره‌ی آنها به موقع اطلاع‌رسانی خواهیم کرد. از پیشنهادهای همه‌ی خوانندگان برای پربار کردن بخش «اندیشه»، شادمان و سپاسگزار خواهیم شد.

مسعود میرکاظمی، وزیر نفت ایران از «خودکفایی» این کشور در تولید بنزین خبر داد و افزود که ایران از واردات بنزین بی‌نیاز شد.

به گزارش خبرگزاری‌های ایران، میرکاظمی امروز در جمع خبرنگاران، میزان تولید روزانه بنزین در ایران را بیش از ٦٦ میلیون لیتر اعلام کرد.

وزیر نفت، تولید پیشین بنزین در ایران را ٤٤ میلیون لیتر در روز اعلام کرد و افزود که برای تأمین مصرف داخلی نیاز به واردات روزانه ٢٠ میلیون لیتر بنزین از خارج از کشور بوده است.

در سال ١٣٨٨ قسمت عمده بنزین ایران از امارات وارد می‌شد که بیش از ٧٠ درصد بنزین وارداتی ایران را تشکیل می‌داد.

عمده‌ترین تأمین‌کنندگان بنزین ایران در سال گذشته امارات، هند و ترکمنستان بودند. بر اساس آمار در سال گذشته بیش از ٧٢ درصد از کل بنزین وارداتی ایران از امارات وارد شده که ارزش آن بالغ بر سه میلیارد دلار است.

میرکاظمی با اشاره به آنچه که «شیطنت برخی از قدرت‌های غربی، تحریم‌ها و افزایش قیمت فروش بنزین» نامید، افزود: «از ٢٠ روز پیش تاکنون در واحدها طرح افزایش تولید بنزین شروع شد که سرانجام توانستیم در هفته اخیر روزانه ٦٦/٥ میلیون لیتر بنزین تولید کنیم.»

به گفته محمد رویانیان، رییس ستاد حمل ‌و نقل و مدیریت مصرف سوخت ایران، مصرف روزانه بنزین در ایران در سال جاری کمتر از ٦٣ میلیون لیتر است.

پس از تصویب دور تازه تحریم‌ها در خردادماه گذشته علیه برنامه هسته‌ای ایران، واردات بنزین به ایران نیز مشمول تحریم شد.

مرداد ماه گذشته، خبرگزاری ریانووستی از مسکو گزارش داد که حجم واردات بنزین به ایران در ماه جولای، (تیر ـ مرداد ٨٩ ) با کاهش ٥٠ درصدی به ٦٠ هزار بشکه در روز رسیده است.

پیش از این حجم واردات بنزین ایران در ماه مه، (خرداد ـ تیر ٨٩) ١٢٠ هزار بشکه در روز بوده است.

به نوشته این خبرگزاری، کمپانی‌های پتروناس مالزی، لوک اویل روسیه، رویال بریتانیا و هلند، ویت‌اویل سوئیس، ترافیگورای هند، بریتیش پترولیوم بریتانیا، شل برینتانیا و دانمارک و همچنین کمپانی‌های آمریکایی « Reliance Industrie، Glencore و Ingersoll Rand» فروش بنزین به ایران را یا متوقف کرده‌اند و یا از بستن قرارداد تازه با ایران خودداری کرده‌اند.

شرکت توتال فرانسه نیز از خرداد ماه گذشته فروش بنزین به ایران را متوقف کرد.

به دنبال توقف فروش بنزین، مسعود میرکاظمی ششم مرداد ماه ٨٩ از آمادگی مجتمع‌های پتروشیمی ایران برای تولید روزانه دست‌کم ١٥ میلیون لیتر بنزین خبر داد.

میرکاظمی گفته بود:‌ «تا پایان سال ٩٢ به امکان تولید روزانه ١٧٠ میلیون لیتر بنزین دست خواهیم یافت که در آن سال نیاز کشور بیش از ٦٦ میلیون لیتر در روز نیست، بنابراین می‌توانیم بگوییم تا سال ٩٢ صادرکننده بنزین خواهیم بود.»

محمود احمدی‌نژاد، رئیس‌جمهور ایران نیز سوم مردادماه گذشته با اشاره به تحریم بنزین گفته بود که:‌ «می‌گویند که بنزین را تحریم می‌کنیم. این از آرزوهای من است که بنزین تحریم شود. ظرف دو روز ۱۷ میلیون لیتر جایگزین می‌کنیم. همه‌ کارها را انجام داده‌ایم و کلیدش آماده و در دست ما است.»

در حال حاضر در ایران پنج طرح بنزین سازی در پالایشگاه‌های تهران، بندرعباس، تبریز، آبادان و اصفهان در حال اجرا است.

عبدالله نوری، وزیر کشور ایران در دولت محمد خاتمی که به دیدار مهدی کروبی یکی از رهبران مخالف دولت رفته بود، گفت که حکومت ایران «چرا برای کنترل و برخورد با نیروهای لباس شخصی و خودسر اقدامی انجام نمی‌دهد.»

به گزارش تارنمای کلمه، نوری در بازدید از خانه مهدی کروبی که هفته گذشته مورد حمله نیروهای «بسیجی و لباس شخصی» قرار گرفت، گفت:‌ «چنین حوادث تلخ و تکان دهنده‌ای را قبل از انقلاب هم به یاد ندارم که به تعبیر متولیان امور، عده‌ای خودسر مجال بیابند طی چند شبانه روز در محله‌ای از پایتخت که نیروهای انتظامی، اطلاعاتی و امنیتی حضور دارند، دست به چنین رفتاری بزنند.»

عبدالله نوری افزود: ‌«چگونه است در شب‌های قدر برای کنترل جلسات محدود و حتی خانگی توسط منتقدین، نیروی امنیتی و انتظامی گسیل می‌شود ولی برای کنترل و برخورد با نیروهای لباس شخصی و به اصطلاح خودسر اقدامی مشاهده نمی‌شود؟»

وزیر کشور دولت محمد خاتمی در دیدار با کروبی به طرح این پرسش پرداخت که «آیا منتقدین هم به اندازه نیروهای به اصطلاح خودسر می‌توانند در یک تجمع مسالمت‌آمیز اعتراض خود را نسبت به عملکرد همین نیروها بیان کنند یا چون خودسر نیستند باید سرکوب شوند؟»

نوری افزود: ‌«این بود مدینه فاضله‌ای که نویدش داده می‌شد و این همان حکومت عدل علوی است که با این رفتارها به جهانیان معرفی می‌شود؟»

به گفته عبدالله نوری «اگر حاکمیت واقعا مخالف این حرکت‌های غیر انسانی است، باید با آن برخورد کند تا به همکاری و همنوایی با مهاجمان متهم نشود.»

نوری افزود: «با چه بیان و گفتاری می‌توان حکومت را قانع کرد که بسیاری از منتقدان اگر بیش از آن‌ها دلسوز این آب و خاک و دین و آیین نباشند، کمتر ازآن‌ها نیستند ولی مثل حکومت فکر نمی‌کنند و صلاح و فساد حکومت را به گونه‌ای دیگر می‌دانند و این هم جرم نیست.»

به گفته عبدالله نوری با اعمال رفتار خشن، تهدید و ارعاب از سوی حکومت، مواضع منتقدان تغییر نمی‌کند.

او افزود:‌ «آیا حکومت معتقد است باید در ١٥ ماه گذشته این همه هزینه داده می‌شد و یا خودشان هم در خلوت خود به این نتیجه رسیده‌اند که می‌شد با هزینه‌ای به مراتب کمتر به نتایجی به مراتب بهتر در جهت منافع ملی، آسایش، رفاه و خواست مردم دست یافت.»

هفته گذشته چندین بار منزل مهدی کروبی یکی از رهبران مخالفان دولت ایران مورد حمله لباس شخصی‌ها قرار گرفت. در شیراز نیز لباس شخصی‌ها به مسجد قبا که محل برگزاری نماز و سخنرانی آیت‌الله علی محمد دستغیب از مراجع تقلید مخالف دولت است، حمله کردند.

میرحسین موسوی یکی از رهبران مخالفان دولت، حملات پی‌درپی به منزل مهدی کروبی را «بهترين نشان خوف اقتدارگرايان از جنبش مردمی و نيز بهترين دليل برای ابزاری شدن همه شعارها و مراسم و مناسک اسلامی و انقلاب» خواند.

کمپین بین‌المللی حقوق بشر در ایران نیز ١٢ شهریور اعلام کرد که آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر ایران مسئول «حمله و خشونت علیه مخالفان حکومت» است.

همچنین سپاه محمد رسول‌الله تهران ١٤ شهریور در اطلاعيه‌ای اعلام کرد که «مسببان تجمع و تيرانداری مقابل منزل کروبی افرادی خودسر و کاملأ بی‌ارتباط با بسيج و سپاه هستند.»

تیم ملی فوتبال ایران عصر امروز در یک دیدار دوستانه که در کره جنوبی برگزار شد، توانست تیم کره جنوبی را پس از ٣٩ سال در خاک این کشور شکست دهد.

ایران پیش از این تنها یک بار در تاریخ ٢١ شهریور ١٣٥٠ خورشیدی توانسته بود کره جنوبی را در سئول و در جریان یک بازی دوستانه با نتیجه دو بر صفر شکست دهد.

در بازی امروز ایران و کره جنوبی، مسعود شجاعی در دقیقه ٣٥ نیمه نخست دروازه کره جنوبی را گشود تا پس از ٣٩ سال، ایران بتواند دومین شکست را در سئول به تیم کره جنوبی تحمیل کند.

بازیکنان کره جنوبی در دقایق ابتدایی نیمه نخست، حملات متعددی روی دروازه ایران انجام دادند اما نتیجه‌ای نگرفتند.

بازیکنان ایران کم کم توانستند بر جریان بازی مسلط شوند و در دقیقه ٣٥ پژمان نوری از اشتباه «لی یونگ پی یو» در مهار توپ استفاده کرد و توپ را به مسعود شجاعی پاس داد. مسعود شجاعی هم که در موقعیت تک به تک با دروازه‌بان کره جنوبی قرار داشت، توپ را درون دروازه کره جای داد.

این دیدار دوستانه در فاصله ١٢١ روز مانده به جام ملت‌های آسیا برگزار شد.

جام ملت‌های آسیا از هفتم ژانویه ٢٠١١ (١٧ دی ١٣٩٠) آغاز می‌شود و ایران در مرحله گروهی با عراق، کره شمالی و امارات بازی خواهد کرد.

نخستین دیدار ایران و کره جنوبی ٥٢ سال پیش در سال ١٩٥٨ میلادی در چارچوب بازی‌های آسیایی در توکیو برگزار شد که در جریان آن ایران با دریافت پنج گل از کره جنوبی شکست خورد.

تیم ایران شنبه گذشته نیز موفق شده بود که با نتیجه دو بر صفر تیم چین را در شهر ژنگژو شکست دهد.

تیم ملی ایران امروز با سرمربیگری افشین قطبی و با ترکیب مهدی رحمتی، محمد نصرتی، هادی عقیلی، جلال حسینی، احسان حاج‌صفی، پژمان نوری (دقیقه ٨٤ حنیف عمران زاده٤)، آندرانیک تیموریان، جواد نکونام، مسعود شجاعی (دقیقه ٩٤ هادی نوروزی)، غلامرضا رضایی (دقیقه ٧٩ محمدرضا خلعتبری) و محمد غلامی (دقیقه ٤٠ کریم انصاری‌فرد و دقیقه ٧٣ مهرداد اولادی) به میدان رفت.

«صالح سوبخیدین»، داور مالزیایی این دیدار در جریان بازی به محمد نصرتی و آندرانیک تیموریان از تیم ایران کارت زرد نشان داد.

با انتشار تازه‌ترين گزارش يوکيا آمانو، مديرکل آژانس بين‌المللی انرژی اتمی درباره فعاليت‌های هسته‌ای ايران و تأکيد بر ادامه غنی‌سازی اورانيوم از سوی اين کشور، مقامات ايران نسبت به آن واکنش نشان دادند.

به گزارش خبرگزاری‌های جهان، آقای آمانو در آخرين گزارش خود که عصر ديروز منتشر شد از احتمال «فعاليت‌های هسته‌ای محرمانه ايران با همکاری ارگان‌های نظامی» اظهار نگرانی کرد و متذکر شد که اين کشور برخلاف مفاد قطعنامه‌های شورای امنيت سازمان ملل و شورای حکام آژانس بين‌المللی انرژی اتمی همچنان به غنی‌سازی اورانيوم ادامه می‌دهد.

در گزارش فوق آمده است که جمهوری اسلامی ايران تا ۲۰ اوت امسال ۲۲ کيلوگرم اورانيوم غنی‌شده ۲۰ درصدی توليد کرده و غنی‌سازی در اين سطح همچنان ادامه دارد. اين گزارش همچنين از توليد ۹۹۵ کيلوگرم اورانيوم با غنای کم از تاريخ ۲۳ نوامبر ۲۰۰۹ تا ششم اوت امسال خبر داده است.

يوکيا آمانو اعلام کرد که بازرسان آژانس به هنگام بازرسی از تاسيسات غنی‌سازی اورانيوم در نطنز به اورانيوم با غنای بين ۵ تا ۷.۱ درصد در اين تأسيسات دست يافته‌اند که گزارش می‌گويد اين اندازه «بالاتر از حد اعلام شده از سوی ايران» برای اين تاسيسات است.

مدير کل آژانس بين‌المللی انرژی هسته‌ای در اين گزارش از «شکسته شدن مهر و موم‌های» آژانس در تأسيسات نطنز خبر داد که ايران آن را «اتفاقی» دانست. آژانس قرار است اين موضوع را پيگيری کند.

در همين حال خبرگزاری دانشجويان ايران (ايسنا) به نقل از علی‌اکبر صالحی، رييس سازمان انرژی اتمی گفت: «محور اصلی گزارش جديد مدير کل آژانس، تاکيد بر انحراف نداشتن فعاليت‌های هسته‌ای ايران از مسير صلح‌آميز است.»

صالحی ساير مسائل مطرح شده در گزارش را «اموری فرعی» دانست و افزود: «آژانس بين‌المللی انرژی اتمی بايد حواسش را قدری بيشتر جمع کند و از موضع بی‌طرفی و انصاف خارج نشود؛ چرا که اعتبار آژانس به تخصصی، فنی بودن و بی‌طرف بودنش است.»

وی در مورد اخراج دو بازرس آژانس توسط ايران گفت که آن‌ها «خلاف واقع گزارش کردند، آژانس هم به اين نتيجه رسيد اما نمی‌خواهد بر اين مساله اذعان کند.» صالحی انتخاب بازرسان را «حق ايران و تمام کشورهای عضو آژانس» دانست.

علی‌اکبر صالحی در مورد ندادن مجوز برای بازرسی آژانس از تأسيسات آب سنگين اين کشور نيز گفت اگر آژانس ثابت کرد که بايد از اين تأسيسات بازديد کند اجازه داده خواهد شد اما «ما چنين قانونی را در مقررات نيافتيم.»

رييس سازمان انرژی اتمی ايران تقاضای آژانس مبنی بر اين‌که ايران بايد پيش از اعلام ساخت ‌١٠ سايت غنی‌سازی، آژانس را مطلع می‌کرد، گفت بر اساس اصلاحيه قانون قديم «ايران موظف به ارائه‌ چنين اطلاعاتی نيست» و اين کشور به اصلاحيه جديد نيز «تعهدی ندارد.»

صالحی افزود: « شيوه گزارش‌نويسی آژانس در يک سال اخير تغيير کرده است و جای اين سوال است که پس از رفتن مدير کل پيشين از آژانس، چه تغييری روی داده است و يا ايران چه اقدامی را انجام داده است؟»

وی تأکيد کرد: «ما احساس می‌کنيم فشارهای سياسی آثار خودش را در برخی از رده‌های آژانس می‌گذارد.»

علی‌اصغر سلطانيه، نماينده‌ دائم ايران در آژانس بين‌المللی انرژی اتمی در واکنشی نسبت به گزارش يوکيا آمانو گفت: «گزارش مدير کل آژانس نسبت به گزارش‌های مديرکل قبل، متوازن نيست و اشکالاتی مبنی بر پرداختن به جزئيات فنی و برجسته کردن و نقل قول از متن قطعنامه‌های شورای امنيت در آن ديده می‌شود.»

از سوی ديگر رامين مهمان‌پرست، سخنگوی وزارت امور خارجه ايران ضمن بيان اينکه اين گزارش حاکی از «فعاليت‌های صلح‌آميز هسته‌ای ايران» است، در همين حال افزود که آژانس بايد «شأن فنی» خود را رعايت کند و به «مسائل سياسی و غير فنی» نپردازد.

۱۲۲ نماينده مجلس ايران در يک تذکر کتبی به محمود احمدی‌نژاد، رئيس جمهوری اسلامی ايران، نسبت به تعيين نمايندگان ويژه در سياست خارجی و پرهيز از موازی‌کاری در اين عرصه تذکر دادند.

به گزارش خبرگزاری مهر، اين تذکر در پايان جلسه علنی امروز مجلس خوانده شد.

اين نمايندگان در تذکر خود تاکيد کرده‌اند که «انتصاب نمايندگان ويژه رئيس جمهور درعرصه سياست خارجی خلاف قانون است و لازم است رئيس جمهور از توصيه‌های رهبری در اين زمينه تبعيت کند.»

محمود احمدی‌نژاد اخیرا چهار نماینده خود را برای امور خارجی منصوب کرد.

وی، اسفندیا رحیم مشایی را به عنوان نماینده ویژه رئیس ‌جمهوری در امور خاورمیانه، حمید بقایی را به عنوان نماینده ویژه در امور آسیا، محمدمهدی آخوندزاده را به عنوان نماینده ویژه در امور دریای خزر و ابوالفضل ظهره‌وند را به عنوان نماینده ویژه در امور افغانستان منصوب کرد.

همچنين حمید بقایی، رئیس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران و يکی از برگزيدگان محمود احمدی‌نژاد، دو روز پيش، از انتصاب دو نماینده ویژه جدید توسط احمدی‌نژاد در حوزه‌های آفریقا و آمریکای جنوبی خبر داد.

وی هفته گذشته در اظهار نظری از «کشتار دسته جمعی ارامنه توسط ترک‌ها» سخن گفت که با واکنش دولت ترکيه روبه‌رو گرديد و احمد داوود اغلو، وزیر امور خارجه ترکیه از منوچهر متکی خواهان توضیح شد.

در ادامه اين اظهارات روز گذشته، منوچهر متکی، وزير امور خارجه ايران به انتقاد از سخنان حميد بقايی و وضعيت موجود گفت: «تضعیف دستگاه دیپلماسی كشور توسط برخی از اعضای دولت مصداق بر شاخه نشستن و بن بریدن است.»

آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر ایران هشتم شهریورماه ٨٩ در دیدار با رئیس ‌جمهوری و اعضای هیأت دولت ایران به طور ضمنی مخالفت خود را با اين تصمیم محمود احمدی‌نژاد اعلام کرد.

آیت‌الله خامنه‌ای گفت:‌ «مسائل مربوط به سیاست خارجی باید تنها توسط وزارت امور خارجه پیگیری شود و دولت باید از موازی کاری بپرهیزد.»

رهبر ایران افزود: «اعتماد به وزیران در چارچوب اختیارات و وظایفشان از نکات مدیریتی است که باید مورد توجه هیأت دولت قرار گیرد.»

با اين که لايحه حمايت از خانواده در کميسيون حقوقی و قضائی در حال بررسی است؛ مخبر اين کميسيون خبر داد، ماده ۲۴ به احتمال زياد حذف می‌شود و ماده ‌٢٢ و ‌٢٣ تغيير چندانی نمی‌کند.

به گزارش خبرگزاری دانشجويان ايران (ايسنا)، امين‌حسين رحيمی، عضو هيأت رئيسه کميسيون حقوقی و قضائی مجلس اعلام کرد که بر اساس مباحث و اظهارنظرهای مطرح شده در اين کميسيون درباره سه ماده لايحه حمايت از خانواده «بعيد است که ماده ۲۲ و ۲۳ تغيير آن‌چنانی کنند اما ماده ۲۴ به احتمال زياد حذف می‌شود.»

به تصميم مجلس شورای اسلامی ايران و با مشورت قوه قضائيه، پس از گذشت يک هفته از آغاز بررسی دوباره مجلس در مورد لايحه خانواده، هشتم شهريورماه، مواد ۲۲، ۲۳ و ۲۴ اين لايحه برای بررسی‌های بيشتر به کميسيون حقوقی و قضائی مجلس سپرده شد.

ماده ۲۲ اين لايحه در ارتباط با ثبت ازدواج موقت در صورت بارداری زن، ماده ۲۳ در ارتباط با شرايط ازدواج مجدد مردان و ماده ۲۴ در ارتباط با ميزان مهريه است.

امين‌حسين رحيمی گفت: «اين سه ماده در کميسيون با حضور اعضای کميسيون حقوقی و قضائی، اعضای فراکسيون زنان و نمايندگان قوه قضائيه در حال بررسی است.»


وی اظهار داشت: «ماده ۲۴ راجع به مهريه متعارف و نامتعارف است که دوستان بر اين باورند تشخيص مهريه متعارف خيلی کار سختی است، با توجه به اين‌که بايد جميع جهات در نظر گرفته شود احتمالأ اين ماده حذف می‌شود.»

رحيمی ماده ۲۲ لايحه حمايت از خانواده را يک مورد «استثنا» دانست که «معمولا برای مردان مجرد است نه متاهل» و در همين حال افزود: «در نظام حقوقی جمهوری اسلامی و کلأ در نظام حقوقی اسلام اصل بر ازدواج دائم است.»

رحيمی مخالفت‌ها با اين ماده را يک «اشتباه» خواند و تأکيد کرد ازدواج موقت برای مردان مجرد در نظر گرفته شده است. وی با اين حال افزود: «البته امکان دارد مردان متاهل هم اين کار را انجام دهند.»

مخبر کميسيون حقوقی و قضائی مجلس انتقاد کارشناسان به اين ماده را به دليل آن که «فلسفه اصلی ازدواج موقت را منتفی می‌کند» رد کرد.

وی در مورد بحث‌های مربوط به ماده ۲۳ لايحه حمايت از خانواده که به ازدواج مجدد مردان مربوط است و مورد انتقادات شديد فعالان حقوق زنان قرار گرفته است، اشاره‌ای نکرد.

دو روز پيش نيز فرهاد تجری، نايب رئيس اول کميسيون حقوقی و قضائی مجلس یه واحد مرکزی خبر گفته بود: «از آنجا که مسائل مطرح شده در اين مواد بسيار اساسی است و مشکلات امروز جامعه را مطرح می‌کند، بعيد می دانم تغييرات چندانی در آن داده شود.»

امين‌حسين رحيمی در مورد امکان حضور کارشناسان و فعالان حقوق زن در اين کميسيون گفت: «تا جايی که اطلاع دارم چنين تقاضايی به کميسيون نرسيده است؛ اگر چنين تقاضايی مطرح شود کارشناسان می‌توانند به‌راحتی در جلسات بررسی لايحه حضور يابند.»

از زمان ارائه لايحه حمايت از خانواده از سوی دولت و قوه قضائيه به مجلس، فعالان حقوق زنان بارها مخالفت خود را با برخی مواد اين لايحه اعلام کرده و خواستار بازنگری در آن شده‌اند.

لايحه حمايت از خانواده، تيرماه ١٣٨٦ به پيشنهاد قوه قضائيه در دولت پيشين ايران تصويب و به مجلس ارسال شد. اين لايحه که سه سال پيش در مجلس هفتم مطرح شده بود، به دليل اعتراض فعالان حقوق زنان مسکوت گذاشته شد.

در پی بازداشت نسرين ستوده، وکيل دادگستری در روز ۱۳ شهريور، سازمان گزارشگران بدون مرز و کمپين بين‌المللی حقوق بشر در ايران نسبت به آن واکنش نشان دادند.

اين دو سازمان مدافع حقوق بشر و حقوق روزنامه‌نگاران بازداشت نسرين ستوده، وکيل مدافع گروهی از زندانيان سياسی ايران را محکوم کردند.

نسرين ستوده به دو اتهام «اقدام عليه امنيت کشور» و «تبليغ عليه نظام جمهوری اسلامی» روز شنبه گذشته از سوی مقامات قضايی ايران به دادگاه فراخوانده شد و از آن روز به خانه بازنگشته است.

مسئولان قضايی ايران به نسيم غنوی، وکيل خانم ستوده اعلام کردند که وی بازداشت شده است.

گزارشگران بدون مرز، که سازمانی مدافع حقوق روزنامه‌نگاران در سطح جهان است طی اطلاعيه‌ای درباره اين دستگيری ضمن محکوم کردن آن نوشت: «به ويژه از سال گذشته نسرين ستوده سخنگوی قربانيان بی‌عدالتی رژيمی است که سعی داشت حتا در زندان صدای معترضان را خاموش کند.»

اين سازمان در ادامه آورده است: «با دستگيری نسرين ستوده سياست سرکوب گامی ديگر در به سکوت وادار کردن معترضان برداشته است. مدافعان حقوق بشر و همه انجمن‌های وکلا در سراسر جهان بايد برای آزادی اين وکيل شجاع اقدام کنند.»

از سوی ديگر کمپين بين‌المللی حقوق بشر در ايران نيز روز يکشنبه ۱۴ شهريورماه اطلاعيه‌ای در اين رابطه منتشر کرد.

اين کمپين خواهان آزادی فوری نسرين ستوده شد و نوشت: «نسرين ستوده يکی از وکلای حقوق بشر سرشناس ايران است که همواره به دليل تلاش‌هايش برای دفاع از افراد زير ۱۸ سال که با مجازات اعدام روبرو شده‌اند و همچنين دفاع از زندانيان عقيدتی با احترام روبرو بوده است.»

آرون رودز، سخنگوی کمپين گفت: «اين دستگيری، چيزی بيش از يک اقدام خام و خودسرانه سياسی نيست که هدف آن بيشتر بازکردن راه ايذا شهروندان ايرانی توسط حکومت ايران است.»

وی افزود: «نسرين ستوده بايد هرچه زودتر به آغوش خانواده‌اش و به انجام فعاليت‌های حرفه‌ايش بازگردانده شود و مقامات ايرانی می‌بايد به حملات واضح غير قانونی خود عليه وکلای حقوق بشر خاتمه دهند.»

نسرين ستوده فارغ‌التحصيل حقوق بين‌الملل است و مدارک ليسانس و فوق ليسانس‌اش را از دانشگاه شهيد بهشتی دريافت کرده است.

اين عضو کانون مدافعان حقوق بشر از فعالان کمپين يک ميليون امضای زنان و برنده جايزه حقوق بشر سازمان حقوق بشر بين‌الملل در سال ۲۰۰۸ است.

وی در روزنامه‌هايی چون توس و نشاط مطالب حقوقی می‌نوشت و در سال ۱۳۸۲، کار خود را به طور رسمی به عنوان وکيل دادگستری آغاز کرد.